Shloka 105
धनुर्धरो धनुर्वेदो दण्डो दमयिता दम: । अपराजित: सर्वसहो नियन्ता नियमोडयम:
dhanurdharo dhanurvedo daṇḍo damayitā damaḥ | aparājitaḥ sarvasaho niyantā aniyamo 'yamaḥ ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਹ ਧਨੁਰਧਰ ਹੈ ਅਤੇ ਧਨੁਰਵੇਦ ਆਪ ਹੈ; ਉਹ ਦੰਡ ਹੈ, ਦਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਮ (ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ) ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਪਰਾਜਿਤ ਹੈ, ਸਰਵਸਹ ਹੈ; ਉਹ ਨਿਯੰਤਾ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਅਨਿਯਮ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਅਯਮ ਹੈ—ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਸ਼ਾਸਕ ਨਹੀਂ, ਪਰਮ ਸੁਤੰਤਰ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
True authority combines martial competence (dhanurdhara, dhanurveda) with ethical governance: punishment (daṇḍa) is meant to discipline and reform (dama), the ruler must be resilient (sarvasaha) and invincible in resolve (aparājita), and the highest sovereignty is self-governed—answerable to no coercive power (aniyama, ayama).
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma continues his instruction by praising an exemplary figure through a chain of epithets, portraying the ideal upholder of order: a master archer and a just disciplinarian who regulates society while remaining supremely independent.