Mahabharata — Anushasana Parva, Shloka 13
धर्मनिन्दा–धर्मोपासनाफलम् तथा साध्वाचारलक्षणम्
Fruits of Disparaging vs. Observing Dharma; Marks of Good Conduct
क्षत्रियो वा महाभागे वैश्यो वा धर्मचारिणि । स्वानि कर्माण्यपाहाय शूद्रकर्म निषेवते
kṣatriyo vā mahābhāge vaiśyo vā dharmacāriṇi | svāni karmāṇy apāhāya śūdrakarma niṣevate ||
ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਹੇ ਧਰਮਚਾਰਿਣੀ! ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵੈਸ਼੍ਯ, ਜੇ ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਿਯਤ ਕਰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਂ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਚਿਊਤ ਹੋ ਕੇ ਵਰਣ-ਸੰਕਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਜਨਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਦ੍ਰ-ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਐਸੇ ਆਚਰਨ ਨਾਲ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਵੇ, ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵੈਸ਼੍ਯ—ਉਹ ਸ਼ੂਦ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes svadharma: one should not abandon one’s prescribed responsibilities and adopt another varṇa’s occupational role out of disregard for dharma; such deviation is presented as ethically and socially destabilizing and as carrying karmic consequences, including a lower rebirth.
Maheshvara (Śiva) is instructing a noble woman addressed as “mahābhāge” and “dharmacāriṇi,” explaining the consequences, within a varṇa-dharma framework, of a Kshatriya or Vaishya giving up their own duties to perform Shudra-type work.