Shloka 40
पाण्डवानां पाञ्चालगमनम्
The Pāṇḍavas’ Journey toward Pāñcāla and News of the Svayaṃvara
अवाकीर्यत संरब्धैर्विश्वामित्रस्य पश्यत: । एकैकश्न तदा योध: पञ्चभि: सप्तभिव्वृत:,उसके द्वारा रचे गये नाना प्रकारके म्लेच्छगणोंकी वे विशाल सेनाएँ जो अनेक प्रकारके कवच आदिसे आच्छादित थीं। सबने भाँति-भाँतिके आयुध धारण कर रखे थे और सभी सैनिक क्रोधमें भरे हुए थे। उन्होंने विश्वामित्रके देखते-देखते उनकी सेनाको तितर-बितर कर दिया। विश्वामित्रके एक-एक सैनिकको म्लेच्छ-सेनाके पाँच-पाँच, सात-सात योद्धाओंने घेर रखा था
avākīryata saṃrabdhair viśvāmitrasya paśyataḥ | ekaikaśas tadā yodhaḥ pañcabhiḥ saptabhir vṛtaḥ ||
ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਕ੍ਰੋਧੀ ਯੋਧਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਉਲਝਾ ਕੇ ਤਿਤਰ-ਬਿਤਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦੇ ਹਰ ਇਕ ਸਿਪਾਹੀ ਨੂੰ ਵਿਰੋਧੀ ਪੱਖ ਦੇ ਪੰਜ-ਪੰਜ, ਕਿਤੇ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਯੋਧਿਆਂ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ; ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ।
गन्धर्व उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how anger-driven aggression and numerical superiority can rout even an organized force; ethically, it cautions that krodha (wrath) and uncontrolled violence rapidly turn conflict into chaos, where individuals become isolated and vulnerable.
A furious opposing host scatters Viśvāmitra’s army in his very presence. Each of his warriors is individually surrounded by multiple enemies—five or seven—showing a coordinated encirclement that breaks the formation and overwhelms the troops.