Shloka 10
पाण्डवानां पाञ्चालगमनम्
The Pāṇḍavas’ Journey toward Pāñcāla and News of the Svayaṃvara
ग्राम्यारण्याश्लौषधी श्व दुदुहे पय एव च । षड़सं चामृतनिभं रसायनमनुत्तमम्
grāmyāraṇyāślauṣadhī śva duduhe paya eva ca | ṣaḍrasaṃ cāmṛtanibhaṃ rasāyanam anuttamam ||
ਗੰਧਰਵ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਉਸ ਕੁੱਤੀ ਨੇ ਮਾਨੋ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦਾ ਸਾਰ ਦੋਹ ਕੇ ਦੁੱਧ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਛੇ ਰਸਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਠਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮਾਨ, ਅਤੁੱਲ ਰਸਾਇਣ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।
गन्धर्व उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the Mahābhārata’s recurring idea that extraordinary nourishment and healing can arise from nature in wondrous ways; it also echoes the Indian medical-cultural ideal of rasāyana—restorative substances that sustain vitality and well-being.
A Gandharva describes a marvel: a she-dog is said to have ‘milked out’ the essence of medicinal herbs from both village and forest, producing milk and an unsurpassed, nectar-like rasāyana endowed with all six tastes.