Shloka 23
Ādi Parva, Adhyāya 158 — Aṅgāraparṇa-saṃvāda and Gaṅgā-tīrtha Saṃghaṭṭa
Encounter at the Gaṅgā ford
(मितं ददाति हि पिता मित॑ माता मितं सुतः । अमितस्य हि दातारं का पतिं नाभिनन्दति ।।) पिता, माता और पुत्र--ये सब परिमित मात्रामें ही सुख देते हैं, अपरिमित सुखको देनेवाला तो केवल पति है। ऐसे पतिका कौन स्त्री आदर नहीं करेगी? परित्यक्त: सुतश्नायं दुहितेयं तथा मया । बान्धवाश्ष परित्यक्तास्त्वदर्थ जीवितं च मे,आर्यपुत्र! आपके लिये मैंने यह पुत्र और पुत्री भी छोड़ दी, समस्त बन्धु-बान्धवोंको भी छोड़ दिया और अब अपना यह जीवन भी त्याग देनेको उद्यत हूँ
mitaṃ dadāti hi pitā mitaṃ mātā mitaṃ sutaḥ | amitasya hi dātāraṃ kā patiṃ nābhinandati || parityaktaḥ sutaś cāyaṃ duhitā ceyam tathā mayā | bāndhavāś ca parityaktās tvad-arthaṃ jīvitaṃ ca me, ārya-putra |
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ— “ਪਿਤਾ ਮਿਣਿਆ-ਤੁਲਿਆ ਸੁਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਮਾਤਾ ਵੀ ਮਿਣਿਆ-ਤੁਲਿਆ ਸੁਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਮਿਣਿਆ-ਤੁਲਿਆ ਸੁਖ ਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਅਮਿਤ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪਤੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਇਸਤਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਲਾਮ ਨਾ ਕਰੇਗੀ? ਆਰਯਪੁੱਤਰ! ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇਸ ਧੀ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸਾਕ-ਸਬੰਧੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਵੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਵਾਰਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਾਂ।”
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
The verse contrasts ‘limited’ forms of familial support (from father, mother, son) with the idealized husband as a source of ‘unlimited’ well-being, using this hierarchy to argue for the primacy of the marital bond and the intensity of spousal commitment—even to the point of renouncing other ties.
A brāhmaṇa speaker addresses a respected man (‘āryaputra’) in a persuasive, emotionally charged manner, claiming that for his sake the speaker has abandoned children and relatives and is even prepared to give up life—framing the addressed person (as husband/lord) as uniquely worthy of such devotion.