Shloka 16
Ādi Parva, Adhyāya 158 — Aṅgāraparṇa-saṃvāda and Gaṅgā-tīrtha Saṃghaṭṭa
Encounter at the Gaṅgā ford
Devanagari script
इमामपि च ते बालामनाथां परिभूय माम् । अनरह्: प्रार्थयिष्यन्ति शूद्रा वेदशरुतिं यथा,जैसे अनधिकारी शूद्र वेदकी श्रुतिको प्राप्त करना चाहता हो, उसी प्रकार अयोग्य पुरुष मेरी अवहेलना करके आपकी इस अनाथ बालिकाको भी ग्रहण करना चाहेंगे
Transliteration
imām api ca te bālāṃ anāthāṃ paribhūya mām | anarhaḥ prārthayiṣyanti śūdrā vedaśrutiṃ yathā ||
Translation
ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਨਾ ਰਹੋਗੇ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਇਹ ਬਾਲਿਕਾ ਵੀ ਅਨਾਥ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ; ਤਦ ਅਯੋਗ ਪੁਰਸ਼ ਮੇਰੀ ਅਵਗਿਆ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨਗੇ—ਜਿਵੇਂ ਅਧਿਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸ਼ੂਦਰ ਵੇਦ-ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ।
Word by Word
इमाम्this (her)
इमाम्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम्
FormFeminine, Accusative, Singular
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
तेto you/for you
ते:
Sampradana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Dative, Singular
बालाम्girl/young maiden
बालाम्:
Karma
TypeNoun
Rootबाला
FormFeminine, Accusative, Singular
अनाथाम्helpless/orphaned
अनाथाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअनाथ
FormFeminine, Accusative, Singular
परिभूयhaving insulted/overridden
परिभूय:
TypeVerb
Rootपरि-भू
Formल्यप् (absolutive/gerund), Active, —, —, —
माम्me
माम्:
Karma
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Accusative, Singular
अनर्हाःunworthy (men)
अनर्हाः:
Karta
TypeAdjective
Rootअनर्ह
FormMasculine, Nominative, Plural
प्रार्थयिष्यन्तिwill seek/ask for (in marriage)
प्रार्थयिष्यन्ति:
TypeVerb
Rootप्र-अर्थ्
FormSimple Future (लृट्), Third, Plural, Parasmaipada
शूद्राःŚūdras
शूद्राः:
Karta
TypeNoun
Rootशूद्र
FormMasculine, Nominative, Plural
वेदश्रुतिम्Vedic hearing/recitation (śruti) of the Veda
वेदश्रुतिम्:
Karma
TypeNoun
Rootवेदश्रुति
FormFeminine, Accusative, Singular
यथाas/just as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
Speaker
ब्राह्मण उवाच
Characters & Entities
ब
ब्राह्मण (speaker)ब
बालिका (young girl)श
शूद्र (as an analogy)व
वेद (Veda)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes