Adhyaya 7
Santaptaka’s Encounter with Five Pretas and Their Liberation through Viṣṇu’s Presence
ਵ੍ਰਿਸ਼ੋਤਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਗਰੁੜ ਫਿਰ ਹਰਿ-ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਣ ਵਾਲੀ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਕਹਾਣੀ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤਪਸਵੀ ਸੰਤਪਤਕ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਰਾਹ-ਰਹਿਤ, ਹਿੰਸਕ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਕੇ ਰਸਤਾ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਇਕ ਲਾਸ਼ ਅਤੇ ਪੰਜ ਡਰਾਉਣੇ ਪ੍ਰੇਤ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਖਾਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਡਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਨੋਂ ਮੁਕੁੰਦ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਮ-ਬੰਧਨ ਕੱਟਣ ਲਈ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਦੋਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਣਿਭਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਟੱਕਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਾਠ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੀ ਪੂਰਵ-ਜਨਮ ਯਾਦ ਜਾਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਅਤੇ ਨਾਮ ਦੱਸਦੇ ਹਨ—ਪਰਯੁਸ਼ਿਤ (ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿੱਚ ਲਾਪਰਵਾਹੀ/ਬਾਸੀ ਭੇਟ), ਸੂਚੀਮੁਖ (ਨਿਰਦਯਤਾ ਨਾਲ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਮਰਵਾਉਣਾ), ਸ਼ੀਘ੍ਰਗ (ਧਨ ਲਈ ਧੋਖਾ/ਹੱਤਿਆ), ਰੋਧਕ (ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਉਪੇਖਾ), ਲੇਖਕ (ਮੂਰਤੀ-ਅਪਮਾਨ ਅਤੇ ਰਾਜਹੱਤਿਆ)। ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ-ਵਾਸ ਨੂੰ ਅਧਰਮ ਦਾ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ‘ਆਹਾਰ’ ਵਜੋਂ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਡਰ, ਵਿਸਮਯ ਤੇ ਪਸ਼ਚਾਤਾਪ ਉੱਠਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ—ਸੰਤਪਤਕ ਵਿਸ਼ਣੂਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜੇ ਪ੍ਰੇਤ ਸਤਸੰਗ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸ਼੍ਰਵਣ-ਪਾਠ ਪ੍ਰੇਤਤਾ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਪਰਲੋਕ ਨੀਤੀ ਤੇ ਵਿਧੀ-ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
वृषोत्सर्गमाहात्म्यनिरूपणं नाम षष्ठो ऽध्यायः गरुड उवाच / श्रुतं मे महादाख्यानं वृषोत्सर्गफलं हरे / पुनरन्यां कथां ब्रूहि यत्र ते महिमाद्भुतः
ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਹਰੀ! ਮੈਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ੋਤਸਰਗ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਆਖਿਆਨ ਸੁਣ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸੁਣਾਓ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਅਦਭੁਤ ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇ।
Verse 2
श्रीकृष्ण उवाच / अहं ते कथयाम्यद्य संवादं परमाद्भुतम् / सन्तप्तकस्य च प्रेतैस्तद्रूपज्ञापनाय वै
ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਕ ਪਰਮ ਅਦਭੁਤ ਸੰਵਾਦ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ। ਇਹ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੰਤਪਤਕ ਦੀ ਰੂਪ-ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋ ਸਕੇ।
Verse 3
विप्रः सन्तप्तकः कश्चित् तपसादग्धकिल्बिषः / संसारासारतां ज्ञात्वारण्यष्वेव चचार ह
ਸੰਤਪਤਕ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਪ੍ਰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਸਾੜ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅਸਾਰਤਾ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਕੇਵਲ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 4
वैखानसमुनिव्रातैः प्राणिपातकृतेक्षणः / स कदाचित् तीर्थयात्रामुद्दिश्य स्माटतिद्विजः
ਵੈਖਾਨਸ ਮੁਨੀ-ਵ੍ਰਾਤ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣੀ-ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਪਾਪ-ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ ਜਿਸ ਦਵਿਜ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਿਆ, ਉਹ ਇਕ ਵਾਰ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਤੁਰ ਪਿਆ।
Verse 5
प्रत्याकृष्टेन्द्रियत्वाच्च बहिर्वृत्तिनिरोधकः / संस्कारमात्रगमनो मार्गभ्रष्टो बभूव ह
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਖਿੱਚੀਆਂ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਹਰੀ ਵ੍ਰਿੱਤੀਆਂ ਰੁਕ ਗਈਆਂ; ਕੇਵਲ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਚਲਦਾ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਭਟਕ ਗਿਆ।
Verse 6
चलन्नेवं स्नानकाले मध्याह्ने ऽथाभिलाषुकः / जलस्योन्मील्य नयने दिशः सर्वा न्यभीलयत्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਦਿਆਂ, ਸਨਾਨ ਵੇਲੇ—ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ—ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ।
Verse 7
स ददर्श तदा गुल्मैर्वोरुद्वृक्षशतैश्चितम् / त्वक्सारैः शाखिशाखाभिः संकुलं गहनंवनम्
ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਘਣਾ ਜੰਗਲ ਵੇਖਿਆ—ਝਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ; ਕਠੋਰ ਛਾਲ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ-ਉਪਟਾਹਣੀਆਂ ਨਾਲ ਗੁੰਝਲਦਾਰ।
Verse 8
तत्र तालास्तमालाश्च प्रियालाः पनसास्तथा / श्रीपर्णो शालशाखोटस्यन्दनास्तिन्दुकास्तथा
ਉੱਥੇ ਤਾੜ, ਤਮਾਲ, ਪ੍ਰਿਆਲ ਅਤੇ ਪਨਸ (ਕਠਲ) ਦੇ ਦਰੱਖ਼ਤ ਸਨ; ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀਪਰਨ, ਸ਼ਾਲ, ਸ਼ਾਖੋਟ, ਸਿਆਂਦਨ ਅਤੇ ਤਿੰਦੁਕ ਵੀ ਸਨ।
Verse 9
सर्जार्जुनाम्रातकाश्च श्लेष्मा तकभिभीतकौ / पिचुमर्दश्चिञ्चिणी च कर्कन्धूकर्णिकारकाः
ਸਰਜ, ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਆਮ੍ਰਾਤਕ; ਸ਼ਲੇਸ਼ਮਾ, ਤਕ ਅਤੇ ਬਿਭੀਤਕ; ਅਤੇ ਪਿਚੁਮਰਦ, ਚਿੰਚਿਣੀ, ਕਰਕੰਧੂ, ਕਰਣਿਕਾਰਕ—ਇਹ ਸਭ ਰੁੱਖ ਇੱਥੇ ਗਿਣੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 10
एते चान्ये च बहवो वृक्षास्तेषु न दृश्यते / पक्षिणामपि वै पन्था मनुष्यस्य कुतः पुनः
ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤੇ ਰੁੱਖ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ। ਜਦ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੇ?
Verse 11
तस्मिन् वने महाघोरे सिंहव्याघ्रसमाकुले / तरक्षुगवयैरृक्षैर्महिषैश्च निषेविते
ਉਸ ਮਹਾਂ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ—ਸਿੰਹਾਂ ਤੇ ਬਾਘਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ—ਤਰਕਸ਼ੁ (ਲੱਕੜਬੱਗਾ), ਗਵਯ (ਜੰਗਲੀ ਗੌਰ), ਰਿੱਛ ਅਤੇ ਮਹਿਸ਼ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਸਨ।
Verse 12
कुञ्ज रैरुरुभिर्नागैर्मर्कटैश्च तथामृगैः / श्वापदैश्च तथा चान्यैः पिशाचै राक्षसैर्वृते
ਉਹ ਜੰਗਲ ਹਾਥੀਆਂ, ਵੱਡੇ ਨਾਗਾਂ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਅਤੇ ਮਿਰਗਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਸੀ; ਅਤੇ ਸ਼ਵਾਪਦਾਂ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ—ਪਿਸਾਚਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਵੀ—ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਵਿਆਪਤ ਸੀ।
Verse 13
सन्तप्तको द्विजः किञ्चिद्भयसन्त्रस्तमानसः / कान्दिशीकः समभवढ् यद्भविष्यो ययौ पुनः
ਉਹ ਦਵਿਜ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਮਨੋਂ ਕੁਝ ਹਿਲ ਗਿਆ। ਉਹ ਘਬਰਾ ਕੇ ਦਿਸ਼ਾਹੀਣ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੁੜ ਅੱਗੇ—ਆਪਣੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਗਤੀ ਵੱਲ—ਚਲ ਪਿਆ।
Verse 14
झङ्कारेषु च झिल्लीनां घूकानां घूत्कृतेष्वपि / दत्तकर्णः कुनीलाङ्गश्चचाल पदपञ्चकम्
ਝੀਂਗਰਾਂ ਦੀ ਕਰਕਸ਼ ਝੰਕਾਰ ਅਤੇ ਉੱਲੂਆਂ ਦੀ ਘੂਤਕਾਰ ਵਿਚਕਾਰ, ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਨ ਲਾ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ਿਆਮ-ਅੰਗ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜ ਕਦਮ ਹੀ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।
Verse 15
स तत्र वटवृक्षाग्रे स्नायुवद्धं शवं तथा / ददर्श तद्भुजश्चैव पञ्च प्रेतान् सुदारुणाम्
ਉੱਥੇ ਵਟ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੇ ਨਸਾਂ ਨਾਲ ਕੱਸ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਸ਼ਵ ਵੇਖਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਪੰਜ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰੇਤ ਵੀ ਦਿੱਸੇ।
Verse 16
शिरास्थिचर्मशेषाङ्गान् पृष्ठलग्नोदरान् खग / त्यक्तान्नासिकया नेत्रकूपपातभयादिव
ਹੇ ਖਗ (ਗਰੁੜ)! ਉਸ ਨੇ ਐਸੇ ਜੀਵ ਵੇਖੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰ, ਹੱਡੀਆਂ ਤੇ ਚਮੜੀ ਹੀ ਬਚੀ ਸੀ; ਕਈਆਂ ਦਾ ਪੇਟ ਪਿੱਠ ਨਾਲ ਚਿਪਕਿਆ ਸੀ; ਜਿਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਨੱਕੋਂ ਘਸੀਟੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋਣ।
Verse 17
सूचीक्रककचकव्रातघातपातितकीकसान् / वसाक्तनवमस्तिष्कस्वादनित्यमहोत्सवान्
ਸੂਈ ਵਰਗੀਆਂ ਚੁਭਦੀਆਂ ਚੋਂਚਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਦੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਡਿੱਗ ਕੇ ਕੰਗਾਲ-ਮਾਤਰ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਚਰਬੀ ਨਾਲ ਲਿਪਟੇ ਹੋਏ, ਨਵੇਂ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਸਵਾਦ ਚੱਖਣ ਦਾ ‘ਨਿੱਤ ਮਹੋਤਸਵ’—ਅੰਤਹੀਣ ਤੜਪ—ਭੋਗਦੇ ਹਨ।
Verse 18
रणत्कोटिमहादंष्ट्रानस्थिग्रन्थ्यवघट्टितान् / तान्दृष्ट्वा त्रस्तहृदयो गतिमाकुञ्च्य संस्थितः
ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੰਸ਼ਟਰਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਹੱਡੀ ਦੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਵਰਗੇ ਕਠੋਰ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਉਠਿਆ; ਉਹ ਆਪਣੀ ਚਾਲ ਸਿਮੇਟ ਕੇ ਜੜ੍ਹ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਰਹਿ ਗਿਆ।
Verse 19
ते विलोक्यागतं विप्रमटवीं जनवर्जिताम् / अहं पूर्वमहं पूर्वं यामीत्याक्त्वा प्रदुद्रुवुः
ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਸੁੰਨੀ ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਚੀਕੇ—“ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ! ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ! ਮੈਂ ਜਾਵਾਂਗਾ!”—ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਦੌੜ ਪਏ।
Verse 20
तेषु द्वौद्वावगृह्णीतामस्य हस्तावथापरे / द्वौद्वौ पादावगृह्णीतां मूर्धानं पञ्चमो ऽग्रहीत्
ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਫੜੇ, ਹੋਰ ਦੋ ਨੇ ਵੀ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ; ਦੋ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜੇ, ਅਤੇ ਪੰਜਵੇਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਜਕੜ ਲਿਆ।
Verse 21
स्वजात्युचितवाक्येन स्फुटवर्णवताब्रुवन् / अहं जक्षाम्यहं भक्षामीति कर्षणतत्पराः
ਆਪਣੀ ਜਾਤ ਅਨੁਸਾਰ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਚੀਕਦੇ—“ਮੈਂ ਖਾਵਾਂਗਾ! ਮੈਂ ਭੱਖ ਲਵਾਂਗਾ!”—ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਘਸੀਟ ਕੇ ਲੈ ਜਾਣ ਨੂੰ ਹੀ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦੇ।
Verse 22
सहसैव सहैवामुं गृहात्वा व्यगमन्वियम् / कियत्स्थितं बटौ मांसं क्रियन्नेतिन्यभालयन्
ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਬਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਲੈ ਤੁਰੇ। ਫਿਰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ—“ਇਸ ਦੇਹ ਉੱਤੇ ਇਹ ਮਾਸ ਕਿੰਨੇ ਚਿਰ ਤੋਂ ਟਿਕਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਜੇ ਵੀ ਕਰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ?”
Verse 23
ते ऽपश्यन्निजदंष्ट्रायः पाटितान्त्रमिमं शवम् / अवतीर्य ततो व्योम्नो गृहीत्वा चरणैः
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹ ਲਾਸ਼ ਵੇਖੀ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਆਂਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਚੀਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ; ਫਿਰ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੰਜਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ।
Verse 24
स्वखण्डितशरीरन्तु पुनर्व्योमैव चक्रमुः / स नीयमानमात्मानं विलोक्य वियति द्विजः
ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਟੁੱਟ-ਫੁੱਟ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੱਥਾਪਿ ਉਹ ਮੁੜ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਿਆ। ਆਪਣੀ ਹੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਦਵਿਜ ਮੱਧ-ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਤੱਕਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 25
जगाम मनसा मां स शरणं भयविह्वलः / नमश्चक्रे चक्रधरं चेतसा चिन्मयं समम्
ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਚੱਕਰਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ—ਚਿਨਮਯ, ਸਮਭਾਵ-ਸਰੂਪ—ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
Verse 26
वक्रं नक्रं चक्रपातेन दूरे कृत्वा हृत्वा तस्य दुः खं मुकुन्दः / मातङ्गं यो ऽमूमुचन्नक्रवक्त्रात्पाशंसो ऽसौ कर्मणां मे लुनातु
ਜਿਸ ਮੁਕੁੰਦ ਨੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਵੰਕੜੇ ਮਗਰਮੱਛ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ, ਹਾਥੀ ਦਾ ਦੁੱਖ ਹਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਗਰਮੱਛ ਦੇ ਜਬੜਿਆਂ ਤੋਂ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਛੁਡਾਇਆ—ਉਹ ਮੇਰੇ ਕਰਮ-ਪਾਸ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦੇਵੇ।
Verse 27
रुद्धाञ्शुद्धान् भूपतीन्मागधेन भीमेनैनं घातयित्वा मुरारिः / निर्बद्धान्यो भर्गयज्ञाय मुक्तश्चक्रो मे ऽसौ कर्मपाशं लुनातु
ਮੁਰਾਰੀ ਦਾ ਉਹ ਚੱਕਰ—ਜਿਸ ਨੇ ਭੀਮ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਗਧ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਬੰਨੇ ਹੋਏ ਸ਼ੁੱਧ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਛੁਡਾਇਆ, ਅਤੇ ਭਰਗ ਦੇ ਯੱਗ ਲਈ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ—ਉਹ ਮੇਰਾ ਕਰਮ-ਪਾਸ ਕੱਟ ਦੇਵੇ।
Verse 28
मनसैवैह मामस्तौत्स्तूयमानो ऽहमुत्थितः / अगच्छं सहसा तत्र यत्र प्रेतैः स नीयते
ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਮੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਮੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਹੋਈ, ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਉਸੇ ਥਾਂ ਦੌੜਿਆ ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰੇਤ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ।
Verse 29
दृष्ट्वा तैर्नोयमानन्तु कौतुकं मे ऽभवत्खग / पप्रच्छ न कियन्तं वै कालं तान्पृष्ठतो ऽन्वगाम्
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਖਗ (ਗਰੁੜ), ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੌਤੁਹਲ ਜਾਗਿਆ। ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ—ਮੈਂ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਦਾ ਰਿਹਾ?
Verse 30
मम सन्निधिमात्रेण द्विजातिं तञ्च सर्पहन् / तत्कालं शिविकासुप्तभूपालसुखमाविशत्
ਮੇਰੀ ਕੇਵਲ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਉਹ ਦਵਿਜ ਅਤੇ ਉਹ ਸਰਪ-ਹੰਤਾ ਤੁਰੰਤ ਪਾਲਕੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਰਾਜੇ ਵਰਗੇ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।
Verse 31
मणिभद्रास्ततो मेरुं गच्छन्दृष्टो मया पथि / निकोच्याक्षि स्वपार्श्वं स नीतो वै यक्षराण्मया
ਫਿਰ ਮੈਂ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਮਣਿਭਦ੍ਰ ਨੂੰ ਮੇਰੂ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਅੱਖ ਮਿਚਕਾਈ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ—ਯਕਸ਼ਰਾਜ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ—ਲੈ ਗਿਆ।
Verse 32
तमवोचं महायक्षं त्वं हि प्रतिभटो भव / प्रेतान्नाशय तद्भूयः शवञ्च हर तद्गतम्
ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾ-ਯਕਸ਼ ਨੂੰ ਆਖਿਆ—‘ਤੂੰ ਹੀ ਅਡੋਲ ਪ੍ਰਤਿਭਟ ਬਣ। ਉੱਥੇ ਦੇ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਨਾਸ ਕਰ, ਅਤੇ ਉਸ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ—ਉਸ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਘੁੱਸਿਆ ਹੈ ਸਮੇਤ—ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਜਾ।’
Verse 33
इत्युक्तः स महाघोरं कृत्वा रोषं सुदुः सहम् / जग्राह प्रेतरूपं तत्प्रेतानामपि दुः खदम्
ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਮਹਾ-ਘੋਰ ਅਸਹਿਣਯ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੇਤ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ—ਜੋ ਹੋਰ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁੱਖਦਾਇਕ ਹੈ।
Verse 34
स विवृत्य स्वकौ बाहू सृक्किणी परिलेलिहन् / भेदयन्नुरुवातेन प्रेतांस्तान्संमुखो ययौ
ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਬਾਂਹਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ, ਹੋਠ ਚਾਟਦਾ ਹੋਇਆ, ਪ੍ਰਚੰਡ ਹਵਾ ਦੇ ਝੋਕੇ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ-ਸਾਹਮਣੇ ਸਿੱਧਾ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।
Verse 35
बाहुभ्यां द्वौ द्वौ च पद्भ्यां मूर्ध्नैकं च समाहरत् / प्रेतानथापि सहसा जघान दृढमुष्टिना
ਉਹ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਦੋ-दੋ ਨੂੰ, ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਦੋ-दੋ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਸਿਰ ਨਾਲ ਵੀ ਇੱਕ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦਾ; ਫਿਰ ਅਚਾਨਕ ਕਸ ਕੇ ਬੰਨੀ ਮੁੱਠੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ।
Verse 36
ते विवर्णमुखाः सर्वे तं द्विजञ्च शवं तथा / एकैकं हस्तपादैश्च गृहीत्वा युद्धमारभन्
ਉਹ ਸਭ ਫਿੱਕੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦਵਿਜ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ—ਹਰ ਇੱਕ ਨੇ ਹੱਥ ਜਾਂ ਪੈਰ ਫੜ ਕੇ—ਜਕੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
Verse 37
ते नखैस्तलघातैश्च पादघातैस्तथैव च / दंष्ट्राघातैश्च सर्वे तमेकं प्रेतं व्यदारयन्
ਨਖਾਂ ਨਾਲ, ਹਥੇਲੀਆਂ ਦੇ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਘਾਟ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਇਕੱਲੇ ਪ੍ਰੇਤ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
Verse 38
तेषां प्रहारान्विफलान्कृत्वा संप्रति तानथ / जीवं न तु शवं तेषां जह्रे प्राणमिवान्तकः
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਾਰ ਨਿਸ਼ਫਲ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ—ਲਾਸ਼ਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ, ਜੀਉਂਦੇ ਹੀ—ਜਿਵੇਂ ਅੰਤਕ ਪ੍ਰਾਣ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 39
हृतमात्रे शवे ते तु पारियात्रे गिरौ द्विजम् / मुक्त्वाधमात्रे प्रमुदिता एकं प्रेतं सुदारुणाः
ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਲਾਸ਼ ਚੁੱਕ ਲਈ ਗਈ, ਪਾਰਿਆਤ੍ਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਨਿਰਦਈਆਂ ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪਲ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਹੀ ਦੁਖੀ ਪ੍ਰੇਤ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ।
Verse 40
स वायुगमनः प्रेतः प्राप्तस्तैः क्षणमात्रतः / अदृश्यतां ययौ ते ऽथ हताशा विप्रमागमन्
ਹਵਾ ਦੇ ਵੇਗ ਵਰਗਾ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਉਹ ਨਜ਼ਰੋਂ ਓਝਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੋਲ ਮੁੜ ਆਏ।
Verse 41
प्रारब्धमात्रे विप्रस्य पाटने तत्र पर्वते / मम स्थानस्य विप्रस्य महिम्नेव च तत्क्षणे
ਉਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਪਾਠ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ, ਓਸੇ ਪਲ—ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ—ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਰੰਤ ਸਿਧ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 42
सद्यः स्मृतिः समुत्पन्ना तेषां पूर्वस्य जन्मनः / विप्रं प्रदक्षिणीकृत्यद्विजर्षभमथाब्रुवन्
ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਯਾਦ ਆ ਗਈ। ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਬੋਲੇ।
Verse 43
अद्य नः क्षन्तुमर्हे ऽसीत्युक्त्वा ते सुरदाम्भिकाः / गिरेरिव परावर्तं समुद्रस्येव शोषणम्
“ਅੱਜ ਸਾਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿਓ,” ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਹੋਣ ਦਾ ਦੰਭ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਹੰਕਾਰੀ—ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਸੁੱਕ ਜਾਵੇ—ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਲਟੇ ਹਾਲ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ।
Verse 44
तेषां तद्वचनं श्रुत्वापृच्छत्केयूयमित्यथ / किं माया किमु वा स्वप्न उताहो चित्तविभ्रमः
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ—“ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ?” ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ—“ਕੀ ਇਹ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਸੁਪਨਾ, ਜਾਂ ਚਿੱਤ ਦਾ ਭਰਮ?”
Verse 45
प्रेता ऊचुः / अवेहि तत्त्वमेवैतत्प्रेता वै कर्मजा वयम् / ब्राह्मण उवाच / किंनामानः किमाचाराः कथञ्चेमां दशां गताः
ਪ੍ਰੇਤ ਬੋਲੇ—“ਇਹ ਤੱਤ ਜਾਣੋ; ਅਸੀਂ ਪ੍ਰੇਤ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹਾਂ।” ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਮ ਕੀ ਹਨ? ਤੁਹਾਡਾ ਆਚਾਰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸੀ? ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚੇ?”
Verse 46
अविनीताः कथं पूर्वं विनीताः साम्प्रतं कथम् / प्रेता ऊचुः / शृणु विप्रेन्द्र वक्ष्यामः प्रश्रानामनुपूर्वशः
“ਪਹਿਲਾਂ ਅਸੀਂ ਅਵਿਨੀਤ ਕਿਵੇਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਵਿਨੀਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਏ?” ਪ੍ਰੇਤ ਬੋਲੇ—“ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ, ਸੁਣੋ; ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗੇ।”
Verse 47
उत्तराणि महायोगिंस्त्वद्दर्शनगतांहसः / अहं पर्युषितो नाम्ना एष सूचीमुखः स्मृतः
ਹੇ ਮਹਾਯੋਗੀ, ਮੈਂ ਉੱਤਰ ਦਿਆਂਗਾ; ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਮੈਂ ‘ਪਰ੍ਯੁਸ਼ਿਤ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਾਂ; ਇਹ ‘ਸੂਚੀਮੁਖ’ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 48
तृतीयः शीघ्रगस्तुर्योरोधको लेखकः परः / ब्राह्मण उवाच / प्रेतानां कर्मजातानां कुतो नाम निरर्थकम्
ਤੀਜਾ ‘ਸ਼ੀਘ੍ਰਗ’ ਹੈ; ਚੌਥਾ ‘ਰੋਧਕ’ ਹੈ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਇੱਕ ਪਰਮ ‘ਲੇਖਕ’ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮੀ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਾਮ ਨਿਰਅਰਥ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?”
Verse 49
निरुक्तिमेषां नाम्नां वै प्रेता वदत मा चिरम् / श्रीकृष्ण उवाच / एवमुक्तास्तु विप्रेण पृथगुत्तरमब्रुवन्
“ਹੇ ਪ੍ਰੇਤੋ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਤੇ ਉਤਪੱਤੀ ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ ਦੱਸੋ।” ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਐਸਾ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਹ ਹਰ ਇੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗੇ।
Verse 50
पर्युषित उवाच / कदाचिच्छ्राद्धकाले वै मया विप्रो निमन्त्रितः
ਪਰਿਉਸ਼ਿਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇੱਕ ਵਾਰ ਸ਼ਰਾਧ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
Verse 51
स च कृत्वा विलम्बेन वृद्धो मद्गृहमागतः / अकृतश्राद्धकर्माहं तं पाकं भुक्तवान् क्षुधा
ਉਹ ਬੁੱਢਾ ਦੇਰੀ ਕਰ ਕੇ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆਇਆ। ਮੈਂ—ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ—ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਪਕਿਆ ਭੋਜਨ ਖਾ ਲਿਆ।
Verse 52
अददामन्नमाकृष्य विप्रे पर्युषितं कियत् / तस्मात् पापान्मृतः पापो योनिं वै कुत्सितां गतः
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਅੰਨ ਨਾ ਦੇ ਕੇ, ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਫਿਰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਬਾਸੀ ਅੰਨ ਦੇਣ ਕਰਕੇ—ਉਹ ਪਾਪੀ ਉਸ ਪਾਪ ਨਾਲ ਮਰ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਨਿੰਦਤ, ਨੀਚ ਜੋਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 53
यतः पर्युषितं दत्तं ततः पर्युषितः स्मृतः / सूचीमुख उवाच / कदाचिद्ब्राह्मणी काचित्तीर्थं भद्रवटं ययौ
ਜਦੋਂ ਬਾਸੀ ਹੋ ਕੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ‘ਪਰਿਉਸ਼ਿਤ’ (ਬਾਸੀ ਦਾਨ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਚੀਮੁਖ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇੱਕ ਵਾਰ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ‘ਭਦ੍ਰਵਟ’ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਗਈ।
Verse 54
पञ्चवर्षसुता वृद्धा पुत्रमात्रैकजीविता / अहं क्षत्त्रियदायादस्तस्या रोधमकारिषम्
ਉਹ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਬੁੱਢੀ ਔਰਤ ਸੀ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਲਈ ਜਿਉਂਦੀ ਸੀ। ਮੈਂ—ਕਸ਼ੱਤਰੀਆਂ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ ਹੋ ਕੇ—ਉਸਦਾ ਰਸਤਾ ਰੋਕਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ।
Verse 55
वने तु विजने तत्र पापाध्वगगतिं गतः / तस्याः सवस्त्रं पाथेयं तत्सूनोर्वसनानि च
ਉਸ ਸੁੰਨਸਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਪਾਪ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਚੱਲਦਿਆਂ, ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਸਮਾਨ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਵੀ ਖੋਹ ਲਏ।
Verse 56
गृहीतानि मया विप्र शिरस्यापीड्य मुष्टिना / तृषार्तस्तत्क्षणं बालः पात्रसंस्थं जलंपिबन्
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਉਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖੋਹ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਮੁੱਠੀ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ; ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਤੜਫਦਾ ਉਹ ਬੱਚਾ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਲੱਗਾ।
Verse 57
तावन्मात्रोदके देशे मया हुङ्कृत्य वारितः / मयाथ सकलं पीतं जलं पात्रात्तृषावता
ਜਿੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਪਾਣੀ ਸੀ, ਮੈਂ ਧਮਕੀ ਦੇ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਪਿਆਸੇ ਹੋਏ ਮੈਂ ਭਾਂਡੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਾਣੀ ਆਪ ਪੀ ਲਿਆ।
Verse 58
बालो ऽपि भयसन्त्रस्तः पिपासुर्व्यसुरापतत् / पुत्रशोकान्मृता माता कूपे प्रास्य निजं वपुः
ਉਹ ਬੱਚਾ ਡਰ ਨਾਲ ਸਹਿਮਿਆ ਅਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਤੜਫਦਾ ਹੋਇਆ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਮਰ ਗਿਆ। ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਨੇ ਵੀ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।
Verse 59
एतस्मात्पातकाद्विप्र प्रेतत्वं प्राप्तवानहम् / सूच्यग्रप्रायविवरमुखः पर्वतदेहवान्
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਇਸ ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਪ੍ਰੇਤਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਮੂੰਹ ਸੂਈ ਦੀ ਨੋਕ ਵਰਗਾ ਬਹੁਤ ਸੁੱਕੜਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਦੇਹ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ।
Verse 60
यद्यपि प्राप्नुयां भक्ष्यं भक्षितुन्तु न शक्यते / मया क्षुधानलेनापि ज्वलतास्यं निकोचितम्
ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਭੋਜਨ ਮਿਲ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਖਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਭੁੱਖ ਦੀ ਅੱਗ ਨੇ ਮੇਰਾ ਮੂੰਹ ਸੜਦਾ ਹੋਇਆ ਸੁੱਕੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
Verse 61
अत आस्ये तु विवरं सूच्यग्रेण समंमम / एतस्मात्कारणाद्विप्रे नाम्ना सूचीमुखो ऽस्म्यहम्
ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਸੂਈ ਦੀ ਨੋਕ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਛੇਦ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਮੈਂ ‘ਸੂਚੀਮੁਖ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।
Verse 62
शीघ्रग उवाच / पुराहं वैश्यजातीयः साकं सख्या च केनचित् / वाणिज्यं कर्तुमगमं देशमन्यं महाधनः
ਸ਼ੀਘ੍ਰਗ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਵੈਸ਼੍ਯ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਮਿੱਤਰ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਧਨ ਲੈ ਕੇ, ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਂ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਗਿਆ।
Verse 63
मित्रं च मे बहुधनं तस्य लोभो महांस्ततः / जातो ऽप्यदृष्टवैमुख्यान्मे नष्टं मूलमप्युत
ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਮਿੱਤਰ ਬਹੁਤ ਧਨਵਾਨ ਸੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵੱਡਾ ਲੋਭ ਜਾਗਿਆ। ਅਤੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ—ਧਰਮ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੇ ਫਲ—ਵੱਲੋਂ ਮੁੜ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਜੜ੍ਹ ਤੱਕ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ।
Verse 64
ततस्तस्मात्तु निष्क्रान्तावावां नावाथ निम्नगाम् / मार्गगां तर्तुमारब्धौ लोहितायति भास्करे
ਫਿਰ ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਅਸੀਂ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹੇ ਅਤੇ ਰਾਹ ਦੇ ਨਾਲ ਵਹਿੰਦੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ; ਸੂਰਜ ਸਾਂਝ ਵੇਲੇ ਲਾਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ।
Verse 65
सखा स च मदुत्सङ्गे सुष्वापाध्वक्लमाकुलः / अभूत्तदाति पापस्य क्रूरा मतिरतीव मे
ਉਹ ਮਿੱਤਰ ਰਾਹ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤ ਗਿਆ; ਪਰ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਵੱਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਠੋਰ ਲਹਿਰ ਉੱਠੀ।
Verse 66
तमुत्सङ्गगतं सूरे नष्टे पूरे ऽक्षिपं तदा / कत्कृत्यं कुर्वतो नावि लोकैस्तु ज्ञातमेव न
ਜਦੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਦ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ—ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਸੀ—ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ; ਪਰ ਉਹ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਕਰਤੱਬ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਿਆ।
Verse 67
तस्य यद्वस्तु तत्सर्वं मणिमुक्तादिकाञ्चनम् / आदाय शीग्रगस्तस्माद्देशात्स्वगृहमागतः
ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਣੀਆਂ, ਮੋਤੀ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਆਦਿ ਸਾਰਾ ਧਨ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਆ ਗਿਆ।
Verse 68
तत्सर्वं स्वगृहे मुक्त्वा तस्य पत्न्यै न्यवेदयम् / दस्युभिर्मे हतो भ्राता धनमाच्छिद्य वै पथि
ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਘਰ ਰੱਖ ਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ—“ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਧਨ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਖੋਹ ਲਿਆ।”
Verse 69
प्रजावति प्रद्रुतो ऽहं मा रोदीत्येवमब्रवम् / शोकार्ता सापि तत्कालं ममत्वं गृहबन्धुषु
ਮੈਂ ਕਾਹਲੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਰੋਵੋ ਨਾ।' ਫਿਰ ਵੀ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਘਰ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮੋਹ ਪਾ ਲਿਆ।
Verse 70
त्यक्त्वा चाति प्रियान्प्राणाञ्जुहावाग्नौ यथाविधि / ततो निष्कण्टकं तद्धि वीक्ष्य हृष्टो गतो गृहम्
ਆਪਣੇ ਅਤਿ ਪਿਆਰੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਸਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੂਤੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਦੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਘਰ ਗਿਆ।
Verse 71
अभुञ्जं सर्वमागत्य यावज्जीवं तु तद्धनम् / मित्रं पूरे हि निः क्षिप्य यदहं शीघ्रमागतः
ਉਸ ਧਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਜੀਵਨ ਭਰ ਉਸਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ; ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਛੱਡ ਕੇ ਮੈਂ ਜਲਦੀ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਸੀ।
Verse 72
एतस्मात्कारणात्प्रेतः शीघ्रगो ऽहं तु नामतः / रोधक उवाच / अहन्तु शूद्रजातीयः पुराभूवं मुनीश्वर
'ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਮੈਂ ਪ੍ਰੇਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 'ਸ਼ੀਘਰਗ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।' ਰੋਧਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸ਼ੂਦਰ ਜਾਤੀ ਦਾ ਸੀ। '
Verse 73
राजप्रसादाप्तमहाशतग्रामाधिकारवान् / वृद्धौ मे पितरावास्तां लघुरेकः सहोदरः
ਰਾਜੇ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਸੌ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਬੁੱਢੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਸਕਾ ਭਰਾ ਸੀ।
Verse 74
शीघ्रं स च मया भ्राता लुब्धेनैकः पृथक्कृतः / आप्तवान्परमं दुःखं सोन्नवस्त्रविवर्जितः
ਛੇਤੀ ਹੀ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਇਕੱਲਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਉਹ ਅੰਨ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਹੋ ਕੇ ਘੋਰ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪਿਆ।
Verse 75
अदत्तां पितरौ च्छन्नं किञ्चित्किञ्चित्तु तस्य च / तस्मै पितृभ्यां यद्दत्तमाप्तेभ्यस्तन्मया श्रुतम्
ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਦਾ ਜੋ ਅਦੱਤ ਫ਼ਰਜ਼ ਹੈ, ਉਹ ਕੁਝ ਲੁਕਿਆ ਤੇ ਕੁਝ ਅਧੂਰਾ ਰਹਿ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਨੇੜੇ ਸਬੰਧੀ ਜੋ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
Verse 76
तत्सर्वं तत्त्वतो ज्ञात्वा पित्रो रोधमकारयम् / शून्यमन्दिर एकस्मिन्बद्ध्वा तु निगडैर्दृढैः
ਇਹ ਸਭ ਤੱਤਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰਵਾਇਆ; ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬੇੜੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਇੱਕ ਸੁੰਨੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
Verse 77
ततस्तौ जहतुः प्राणान्दुः खितौ विषपानतः / सोसौ बालो ऽपि बभ्राम पितृभ्यां रहितो द्विज
ਫਿਰ ਵਿਸ਼ ਪੀਣ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਗਏ; ਹੇ ਦਵਿਜ, ਉਹ ਬਾਲਕ ਵੀ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਹੋ ਕੇ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 78
पुरः पत्तनखर्वाचान् खेटानपि मृतः क्षुधा / एतस्मात्पातकाद्विप्र मृतः प्रेतत्वमागतः
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ ਭੋਜਨ ਖਾ ਕੇ ਵੀ ਅਤੇ ਥੁੱਕ ਤੱਕ ਖਾ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਮਰ ਗਿਆ; ਇਸ ਪਾਪ ਕਾਰਨ ਉਹ ਮ੍ਰਿਤਕ ਪ੍ਰੇਤ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 79
रुद्धौ तु पितरौ यस्मान्नाम्नाहं रोधकस्ततः / लेखक उवाच / अहं विप्र पुराभूवमवन्त्यां द्विजलसत्तमः
ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ 'ਰੁੱਧ' ਅਖਵਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਮੇਰਾ ਨਾਮ 'ਰੋਧਕ' ਪੈ ਗਿਆ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਅਵੰਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ।
Verse 80
भद्रस्य राज्ञो देवानां पूजने ऽधिकृतो ह्यहम् / बह्व्यस्तु प्रतिमास्तत्र बभूवुर्बहुनामिकाः
ਰਾਜਾ ਭੱਦਰ ਦੇ ਇੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਸਨ ਜੋ ਕਈ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।
Verse 81
हेम्नस्तदङ्गेषु बहु रत्नजातं बभूव ह / तासां मे कुर्वतः पूजां पापा मतिरजायत
ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ 'ਤੇ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 82
अखिलं तीक्ष्णलोहेन तासामङ्गं विशीर्य च / उल्लेखनञ्च रत्नानां नेत्रादिभ्यः कृतं मया
ਮੈਂ ਤਿੱਖੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਸੰਦ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚੋਂ ਰਤਨ ਕੱਢ ਲਏ।
Verse 83
तथाकृतान्यथाङ्गानि प्रतिमानां निरीक्ष्य च / नेत्राणि च विरत्नानि नृपश्चुक्रोध वह्निवत्
ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਰਤਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦੇਖ ਕੇ ਰਾਜਾ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।
Verse 84
प्रतिजज्ञे नृपः पश्चादेष ब्राह्मणपुङ्गवः / आभ्यो रत्नं सुवर्णञ्च हृतं येन भविष्यति
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜੇ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ: 'ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੀ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਰਤਨ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਵਾਪਸ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਵੇਗਾ।
Verse 85
ज्ञातश्च स हि मे वध्यो भविष्यति न संशयः / अहं तत्सकलं ज्ञात्वा रात्रावसिधरो गृहम्
ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਮੇਰੀ ਪਛਾਣ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਭ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ ਉਸਦੇ ਘਰ ਗਿਆ।
Verse 86
राज्ञः प्रविश्य राजानं पशुमारममारयम् / गृहीत्वाथ मणीन् स्वर्णं निशीथे ऽहं गतो ऽन्यतः
ਰਾਜੇ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਮਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
Verse 87
व्याघ्रेण महातारण्ये नखटङ्कैर्विटङ्कितः / लेखनात्प्रतिमाया यन्मया लोहेन कर्तितम्
ਉਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਬਾਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਹੁੰਆਂ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਜ਼ਖਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਇਹ ਉਸੇ ਦਾ ਫਲ ਸੀ ਜੋ ਮੈਂ ਲੋਹੇ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਕਰਿਆ ਸੀ।
Verse 88
एतस्मात्पातकात्प्रेतो लेखको नामतो ऽस्म्यहम् / आसीन्नरकभोगान्ते नः प्रेतत्वमिदं द्विज
ਇਸ ਪਾਪ ਕਾਰਨ ਮੈਂ 'ਲੇਖਕ' ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ! ਨਰਕ ਭੋਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪ੍ਰੇਤ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ।
Verse 89
ब्राह्मण उवाच / संज्ञास्तादृश्य आख्याता यथैता भवता दशाः / वदन्त्वाचारमात्रं मे प्रेता आहारमप्युत
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਤੁਸੀਂ ਅਜਿਹੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਅਤੇ ਹਾਲਤਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੇ ਆਚਰਣ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ।'
Verse 90
प्रेता ऊचुः / वेदमार्गानुसरणं लज्जा धर्मो दमः क्षमा / धृतिर्ज्ञानं नैव यत्र वयं तत्र वसामहे
ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਜਿੱਥੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦਾ ਪਾਲਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਰਮ, ਧਰਮ, ਸੰਜਮ, ਮਾਫੀ, ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਉੱਥੇ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਹਾਂ।'
Verse 91
तस्य पीडां वपं कुर्मो नैव श्राद्धं न तर्पणम् / यस्य गेहे तदङ्गात्तु मांसञ्च रुधिरं क्रमात्
ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਕਸ਼ਟ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ; ਜਿਸ ਲਈ ਨਾ ਸ਼ਰਾਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਨਾ ਤਰਪਣ। ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਮਾਸ ਅਤੇ ਖੂਨ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ।
Verse 92
जक्षामश्च पिबामश्च उक्त आचार एष नः / शृणु चाहारमस्माकं सर्वलोकविगर्हितम्
'ਅਸੀਂ ਖਾਂਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਪੀਂਦੇ ਹਾਂ' - ਇਹ ਸਾਡਾ ਆਚਰਣ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਭੋਜਨ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 93
दृष्टस्त्वया च किञ्चिद्वै ब्रूमोज्ञातं त्वयानघ / वमनं विडू दूषिका च श्लेष्मा मूत्राश्रुणी तथा
ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ! ਤੁਸੀਂ ਕੁਝ ਤਾਂ ਵੇਖਿਆ ਹੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ: ਉਲਟੀ, ਗੰਦਗੀ, ਪੀਕ, ਬਲਗਮ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਅਤੇ ਹੰਝੂ।
Verse 94
एतद्भक्ष्यञ्च पानञ्च मा पृच्छातः परं द्विज / लज्जा नो जायते स्वामिन्नाहारं वदतां स्वकम्
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਇਸ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਪਾਨੀ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਨਾ ਪੁੱਛ। ਹੇ ਸਵਾਮੀ, ਆਪਣੇ ਆਹਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾਜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
Verse 95
अज्ञानास्तामसा मन्दा कान्दिशीका वयं विभो / अकस्माज्जन्मनां विप्र स्मृतिः प्राप्ता तु पौर्विकी
ਹੇ ਵਿਭੋ, ਅਸੀਂ ਅਗਿਆਨੀ ਹਾਂ—ਤਮਸ ਨਾਲ ਢੱਕੇ, ਮੰਦਬੁੱਧੀ, ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਤੇ ਡੋਲਦੇ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਅਚਾਨਕ ਸਾਨੂੰ ਪੂਰਵ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਆ ਗਈ ਹੈ।
Verse 96
विनीतत्वाविनीतत्वे जानीमो नैव नः प्रभो / श्रीकृष्ण उवाच / एवं वदत्सु प्रेतेषु तथा श्रुतवति द्विजे
ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ, ਨਿਮਰਤਾ ਕੀ ਹੈ ਤੇ ਅਨਿਮਰਤਾ ਕੀ—ਅਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜਦੋਂ ਪ੍ਰੇਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਦ੍ਵਿਜ ਐਸੇ ਹੀ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਸੀ…
Verse 97
अदर्शयमहं रूपं तदा तार्क्ष्येदमेव वै / स तु दृष्ट्वा द्विजश्रेष्ठो हृद्गतं पुरुषं पुरः
ਤਦ, ਹੇ ਤਾਰਕ੍ਸ਼੍ਯ, ਮੈਂ ਇਹੀ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖ ਕੇ (ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣ ਗਿਆ)।
Verse 98
स्तोत्रैस्तुष्टाव पक्षीश दण्डवत्प्रणनाम माम् / ते ऽपि तेपुस्ततः प्रेता आश्चर्योत्फुल्लचक्षुषः
ਹੇ ਪੱਖੀਸ਼, ਉਸ ਨੇ ਸਤੋਤਰਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਵੀ ਤਪ ਕਰਨ ਲੱਗੇ; ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਰਹਿ ਗਈਆਂ।
Verse 99
प्रणयेन स्खलद्वाचः खग नोचुः किमप्युत / रजसा गोरचित्तानां तमसा मूढचेतसाम् / कृपया यः समुद्धारं कुरुषे वै नमो ऽस्त ते
ਹੇ ਖਗ (ਗਰੁੜ)! ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਡੋਲ ਗਈ; ਉਹ ਕੁਝ ਵੀ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਨਾ ਸਕੇ। ਰਜੋਗੁਣ ਨਾਲ ਕਠੋਰ ਚਿੱਤ ਅਤੇ ਤਮੋਗੁਣ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਤੂੰ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉੱਧਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 100
एवं द्विजातौ ब्रुवति प्रभू तप्रभैश्च मुख्यांबरचारियुक्तैः / तदा मदिच्छाप्रभवैर्विमानैः षड्भिः समन्ताद्रुरुचे गिरिः सः
ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਵਿਜ ਨਾਲ ਬੋਲ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਮੁੱਖ ਆਕਾਸ਼ਚਾਰੀ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇੱਛਾ-ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਛੇ ਵਿਮਾਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਹ ਪਹਾੜ ਚੌਂਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਚਮਕ ਉਠਿਆ।
Verse 101
इत्थं विमानेन मदीयलोकं गतो द्विजरसो ऽप्यथ पञ्चमिस्तैः / प्रेता ययुः स्वर्गमगण्यपुण्यं सत्सङ्गसंसर्गवशात्सुपर्णम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਮਾਨ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਦਵਿਜ ਵੀ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਪੰਜੇ ਪ੍ਰੇਤ ਵੀ—ਹੇ ਸੁਪਰਨ (ਗਰੁੜ)!—ਸਤਸੰਗ ਦੇ ਸੰਸਰਗ-ਬਲ ਨਾਲ ਅਪਾਰ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ।
Verse 102
प्रेताः संगवशेन नाकमवन्सन्तप्तको ब्राह्मणो विष्वक्सन इति प्रसिद्धविभवो नाम्ना गणे मे ऽभवत् / एतत्ते सकलं मया निगादितं यश्चैतदुत्कीर्तयेद्यश्चेदं शृणुयान्न सो ऽपि पुरुषः प्रेतत्वमाप्नोति हि
ਸੰਗਤ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਤ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ; ਅਤੇ ‘ਸੰਤਪਤਕ’ ਨਾਮ ਦਾ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੈਭਵ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੇਰੇ ਗਣ ਵਿੱਚ ‘ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ। ਜੋ ਇਸ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣੇ—ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਪ੍ਰੇਤਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ।
Frequently Asked Questions
The chapter links a constricted, needle-like mouth to cruelty involving water and thirst: obstructing a vulnerable mother and child, consuming scarce water, and causing death by thirst and grief. The bodily form becomes a karmic signature—desire and harm around basic sustenance returning as inability to eat or drink.
Paryuṣita describes inviting a brāhmaṇa for śrāddha yet delaying/withholding proper performance and consuming the prepared food himself; the text frames this as a breach of dharmic hospitality and ancestral duty. The result is a fall into a contemptible state/birth, illustrating that ritual is inseparable from ethics and reverence.
They define their ‘habitat’ as the moral ecosystem of adharma: absence of modesty, righteousness, self-control, forgiveness, steadiness, and true knowledge. This is less a geographic claim than a principle—preta-affliction adheres to environments and lifestyles that mirror their tamasic/rajasic tendencies.
Despite their heavy sins, the pretas attain heaven through immediate proximity to Viṣṇu’s presence and the brāhmaṇa’s recitation, which triggers remembrance and repentance. The chapter uses this to assert that association with the holy (and the Divine) can accelerate purification beyond ordinary karmic momentum.