Adhyaya 48

Verse 1

कर्मविपाकादिनिरूपणं नाम सप्तचत्वारिंशो ऽध्यायः तार्क्ष्य उवाच / ये मर्त्यलोके निवसन्ति मानवास्ते सर्वजातौ निधनं प्रयान्ति / काले स्वकीये निजपुण्यसंख्यया वदन्ति लाक कथस्व तन्मे

ਤਾਰਕ੍ਸ਼੍ਯ (ਗਰੁੜ) ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮਰਤ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਮਨੁੱਖ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਨਮ-ਹਾਲਤ ਦੇ ਹੋਣ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਆਪਣੇ ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਤੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 2

गच्छन्ति मार्गेण सुदुस्तरेण विधातृनिष्पादितवर्त्मनि स्थिताः / केनैव पुण्येन मुदं प्रयान्ति तिष्ठन्ति केनैव कुलं बलं वयः

ਉਹ ਵਿਧਾਤਾ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਏ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਟਿਕ ਕੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਸ਼ਤਰ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਹੜੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਸੁਖ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਪਾਂਦੇ ਹਨ? ਕਿਹੜੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਕੁਲ, ਬਲ ਅਤੇ ਆਯੁ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ?

Verse 3

सूत उवाच / श्रुत्वाथ देवो गरुडं त्ववोचत् स्मृत्वा वपुः कर्मभयञ्च रूपम् / सृष्टा धरा येन चराचरं जगत्स येन शस्ता विहितो यमो विभुः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਗਰੁੜ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਹ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਅਤੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਉੱਠਦੇ ਭੈ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਚਰ-ਅਚਰ ਜਗਤ ਰਚਿਆ, ਉਸੇ ਨੇ ਮਹਾਬਲੀ ਯਮ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਾ (ਦੰਡਕ-ਨਿਆਯਕ) ਵਜੋਂ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 4

श्रीभगवानुवाच / धर्मार्थकामं चिरमोक्षसञ्चयमन्यं द्वितीयं यममार्गगामिनाम् / प्रविश्यचाङ्गुष्ठसमे स तत्र वै तं प्राप्य देहं स्वमन्दिरम्?

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜੋ ਯਮ-ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਧਰਮ-ਅਰਥ-ਕਾਮ ਦੇ ਸੰਚਿਤ ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ-ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੋਂ ਦੂਜਾ, ਅੰਗੂਠੇ-ਪ੍ਰਮਾਣ ਸੁਖਮ ਦੇਹ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਜੀਵ ਉਸ ਦੇਹ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਿਵਾਸ ਮੰਨ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 5

गृहीतपाशो रुदते पुनः पुनर्देशे सुपुण्ये द्विज देहसंस्थितः / देवेन्द्रपूजा पितृदेवतृप्तिदं मोहान्न चेष्टं न च पुत्त्रसन्ततिः

ਪਾਸ਼ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਰੋਂਦਾ ਹੈ; ਬਹੁਤ ਪੁੰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਦਵਿਜ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ। ਮੋਹ ਕਰਕੇ ਨਾ ਠੀਕ ਉਪਰਾਲਾ, ਨਾ ਪੁੱਤਰ-ਸੰਤਾਨ; ਇਸ ਲਈ ਨਾ ਦੇਵੇਂਦਰ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਨਾ ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ।

Verse 6

न मे ऽस्ति बन्धुर्यममार्गगामिनो मया न कृत्यं द्विजदेहलिप्सया / सम्प्राप्य विप्रत्वमतीव दुर्लभं नाधीतवान्वेदपुराणसंहिताः / प्राप्तं सुरत्नं करसंस्थितं गतं देहन्क्वचिन्निस्तर यत्त्वया कृतम्

ਯਮ-ਮਾਰਗ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਸੱਚਾ ਸਾਥੀ ਨਹੀਂ। ਦਵਿਜ ਦੇਹ ਦੇ ਸੁਖ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕਰਤੱਬ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ। ਬਹੁਤ ਦੁਰਲਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ ਮੈਂ ਵੇਦ-ਪੁਰਾਣ ਦੀਆਂ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ। ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨ ਜਿਵੇਂ ਨਿਸਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਦੇਹ ਵੀ ਕਿਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਇਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਕਿਹੜਾ ਉਧਾਰ ਕੀਤਾ?

Verse 7

यः क्षत्त्रियो बाहुबलेन संयुगे ललाटदेशाद्रुधिरं मुखे पपौ / तत्सोमपानं हि कृतं महामखे जीवन्मृतः सो ऽपि हि याति मुक्तिक्

ਜੋ ਖੱਤਰੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭੁਜਬਲ ਨਾਲ ਵੈਰੀ ਦੇ ਲਲਾਟ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਲਹੂ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਂਯੱਗ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਸੋਮਪਾਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜੀਵਨ-ਮ੍ਰਿਤ (ਆਤਮਕ ਪਤਿਤ) ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 8

स्थानान्यनेकानि कृतानि तानि पीतान्यनेकान्यपि गर्हितानि / शस्त्रं गृहीत्वा समरे रिपूणां यः संमुखं याति स मुक्तपापः

ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਕਈ ਪਾਪ ਕੀਤੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਨਿੰਦਤ (ਵਰਜਿਤ) ਮਦਿਰਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪੀਤੀ ਹੋਵੇ; ਪਰ ਜੋ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਫੜ ਕੇ ਸਮਰ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਿੱਧਾ ਜਾ ਖੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 9

क्षत्त्रान्वयो वापि विशोन्वयो वा शूद्रान्वयो वापि हि नीचवर्णः / संग्रामदेवद्विजबालघाती स्त्रीवृद्धहा दीनतपस्विहन्ता

ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਖੱਤਰੀ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਵੈਸ਼ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਜਾਂ ਸ਼ੂਦਰ ਵੰਸ਼ ਦਾ—ਜੇ ਉਹ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕਾਤਲ ਬਣੇ, ਦੇਵ-ਭਗਤਾਂ ਦਾ, ਦਵਿਜਾਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ, ਇਸਤਰੀਆਂ ਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ, ਅਤੇ ਦੀਨਾਂ ਤੇ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਦਾ ਘਾਤ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨੀਚ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 10

उपद्रुतेष्वेषु पराङ्मुखो यः स्युस्तस्य देवाः सकलाः पराङ्मुखाः / तिलोदकं नैव पिबन्ति पूर्वे हुतं न गृह्णाति हुताशनोपि तत्

ਜਦੋਂ ਇਹ ਉਪਦ੍ਰਵ ਆ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ-ਕਰਤਵ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਤਰ ਤਿਲੋਦਕ ਨਹੀਂ ਪੀਂਦੇ ਅਤੇ ਹੁਤਾਸ਼ਨ ਅੱਗ ਵੀ ਉਸ ਆਹੁਤੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।

Verse 11

द्वेषाद्भयाद्वा समरे समागते शस्त्रं गृहीत्वा परसैन्यसंमुखः / न याति पक्षीन्द्र मृश्च पश्चात्क्षात्त्रं बलं तस्य गतं तथैव / द्विजाय दत्त्वा कनकं महीमिमां भूयः स पश्चाद्भवतीह लोके

ਹੇ ਪੱਖੀੰਦਰ (ਗਰੁੜ)! ਜਦੋਂ ਜੰਗ ਆ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਜਾਂ ਡਰ ਕਰਕੇ ਹਥਿਆਰ ਫੜ ਕੇ ਵੈਰੀ ਫੌਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੌਰਯ ਦਾ ਸੱਚਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਖੱਤਰੀ ਬਲ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਦਵਿਜ ਨੂੰ ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੱਕ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਫਿਰ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 12

दानं प्रदत्तं ग्रहणे द्विजेन्द्रे स्नानं कृतं तेन सदा सुतीर्थे / गत्वा गयायां पितृपिण्डदानं कृतं सदा यो म्रियते तु युद्धे

ਜਿਸ ਨੇ ਗ੍ਰਹਣ ਵੇਲੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਸਦਾ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਗਿਆ ਜਾ ਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡਦਾਨ ਕੀਤਾ—ਉਹ ਜੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪਰਮ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 13

यः क्षात्त्रदेहन्तु विहाय शोचते रणाङ्गणे स्वामिवधे च गोग्रहे / स्त्रीबालघाते पथि सार्थहेतवे मया स्वकोशं न हतं न पातितम्

ਜੋ ਯੋਧੇ ਦਾ ਦੇਹ ਛੱਡ ਕੇ ਵੀ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਰੋਵੇ—“ਜੰਗ ਵਿੱਚ, ਮਾਲਕ ਦੇ ਵਧ ਵਿੱਚ, ਗੋਗ੍ਰਹ ਵਿੱਚ, ਇਸਤਰੀਆਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਘਾਤ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਕਾਰਵਾਂ ਲੁੱਟਣ ਲਈ—ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਨਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਨਾ ਡਿੱਗਿਆ”—ਉਹ ਹਿੰਸਕ ਕਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨਾਲ ਬੱਝ ਕੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 14

वैश्यः स्वकर्माणि विशोचते तदा गृहीतपाशो न मयापि सञ्चितम् / सत्यं न चोक्तं क्रय विक्रयेण मोहाद्विमूढेन कुटुम्बहेतवे

ਤਦੋਂ ਵੈਸ਼੍ਯ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਯਮ ਦੇ ਪਾਸ਼ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ—“ਪਰਲੋਕ ਲਈ ਮੈਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜੋੜਿਆ। ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਭੁੱਲ ਕੇ ਖਰੀਦ-ਫ਼ਰੋਖ਼ਤ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ।”

Verse 15

शूद्रं वपुः प्राप्य यशस्करं सदा दानं द्विजेभ्यो न कृतं द्विजार्चनम् / च्दृदद्यत्दद्वड्ढ ढद्धदृथ्र् ददृध्ड्ढथ्र्डड्ढद्ध जलाशयो नैव कृतो धरातले असंस्कृतो विप्रवरो न संस्कृतः

ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਦੇਹ ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਸਦਾ ਯਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕਰਮ ਨਾ ਕੀਤੇ; ਨਾ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਨਾ ਦਵਿਜ-ਅਰਚਨ ਕੀਤਾ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਲਾਸ਼ਯ ਵੀ ਨਾ ਬਣਵਾਇਆ। ਇਸ ਲਈ ‘ਵਿਪ੍ਰ-ਵਰ’ ਕਹਲਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਉਹ ਅਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਹੀ ਰਿਹਾ, ਧਰਮ-ਸੰਸਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।

Verse 16

त्यक्त्वा स्वकर्माणि मदेन सुस्थितं मया सुतीर्थे स्ववपुर्न चोज्झितम् / धर्मोर्जितो नैव न देवपूजनं कृतं मया चैव विमुक्तिहेतवे

“ਹੰਕਾਰ ਦੇ ਮਦ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸ੍ਵਧਰਮ ਦੇ ਕਰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ। ਸੁਖੀ-ਸੁਥਰਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸੁਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਆਚਾਰ ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਦੇਹ ਅਰਪਣ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਨਾ ਧਰਮ ਜੋੜਿਆ, ਨਾ ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇ ਐਸਾ ਕੋਈ ਕਰਮ ਵੀ ਨਾ ਕੀਤਾ।”

Verse 17

देहं समासाद्य तथैव पिण्डजं वर्णांस्तथैवान्त्यजम्लेच्छसंज्ञितान् / मरुन्मयं देहमिमे विशन्ति नैवेहमानाः पथि धर्मसंकुले

ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਜੰਮੇ, ਆਪਣੇ ਵਰਣ ਅਨੁਸਾਰ—ਜਾਂ ‘ਅੰਤ੍ਯਜ’ ਜਾਂ ‘ਮਲੇਛ’ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ—ਐਸੇ ਦੇਹ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਇਹ ਜੀਵ ਵਾਯੂ-ਮਯ ਸੁਖਮ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਧਰਮ ਨਾਲ ਭਰੇ-ਉਲਝੇ ਉਸ ਰਾਹ ਤੇ ਤੁਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਇੱਥੇ (ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ) ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੇ।

Verse 18

परस्परं धर्मकृन्तं स्वकीयं सम्पाद्य लक्ष्यं पथि सञ्चरन्त्स्वम् / पक्षीन्द्र वाक्यानि शृणुष्व तानि मनोरमाणि प्रवदन्ति यानि

ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਨੂੰ ਕੱਟਦੇ ਨਹੀਂ; ਧਰਮ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਲਕਸ਼ ਸਿੱਧ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਰਾਹ ਤੇ ਤੁਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਪੱਖੀੰਦਰ! ਉਹ ਜੋ ਮਨੋਹਰ ਤੇ ਸੁਣਨ-ਯੋਗ ਬਚਨ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੁਣੋ।

Verse 19

सारा हि लोकेषु भवेत्त्रिलोकी द्वीपेषु सर्वेषु च जम्बुकाख्यम् / देशेषु सर्वेष्वपि देवदेशः जीवेषु सर्वेषु मनुष्य एव

ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸਾਰ ਤ੍ਰਿਲੋਕੀ ਹੈ; ਦੀਪਾਂ ਵਿਚ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਦੇਵਦੇਸ਼ ਪਰਮ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ।

Verse 20

वर्णाश्च चत्वार इह प्रशस्ताः वर्णेषु धर्मिष्ठनराः प्रशस्ताः / धर्मेण सौख्यं समुपैति सर्वं ज्ञानं समाप्नोति महापथे स्थितः

ਇੱਥੇ ਚਾਰੇ ਵਰਣ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹਨ; ਅਤੇ ਵਰਣਾਂ ਵਿਚ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਸਲਾਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਭ ਸੁਖ-ਕਲਿਆਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਮਹਾਪਥ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਜਨ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 21

देहं परित्यज्य यदा गतायुः पक्षिन् स्थितो ऽहं कृमिकीटसंस्थितः / सरीसृपो ऽहं मशको विनिर्मितश्चतुष्पदो ऽहं वनसूकरो ऽहम्

ਜਦੋਂ ਆਯੁ ਪੂਰੀ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਇਹ ਦੇਹ ਤਿਆਗਦਾ ਹਾਂ, ਤਦ ਮੈਂ ਪੰਛੀ ਬਣਦਾ ਹਾਂ; ਕਿਰਮਿ-ਕੀਟਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਟਿਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਸਰਿਸ੍ਰਪ ਬਣਦਾ ਹਾਂ, ਮੱਛਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਚਤੁਸ਼ਪਦ ਪਸ਼ੂ ਬਣਦਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦਾ ਸੂਅਰ ਵੀ ਬਣਦਾ ਹਾਂ।

Verse 22

सर्वं विजानाति हि गर्भसंस्थितो जातश्च सद्यस्तदिदञ्च विस्मरेत् / यच्चिन्तितं गर्भसमागतेन वै बालो युवा वृद्धवया बभूव

ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਜੀਵ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹੀ ਉਹ ਸਭ ਤੁਰੰਤ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਿਆਂ ਜੋ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਾਲ, ਜਵਾਨ ਅਤੇ ਬੁੱਢਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 23

मोहाद्विनाष्टं यदि गर्भचिन्तितं स्मृतं पुनर्मृत्युगते चदेहे / तस्मिन्प्रनष्टे हृदि चिन्तितं गतं स्मृतं पुनर्गर्भगते च देहे

ਜੇ ਮੋਹ ਕਰਕੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਚਿੰਤਨ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੌਤ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਉਹ ਫਿਰ ਯਾਦ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੀ ਮਿਟ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਪੁਰਾਣਾ ਚਿੰਤਨ ਗਰਭਗਤ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸਿਮਰਨ ਹੋ ਉਠਦਾ ਹੈ।

Verse 24

तस्मिन्प्रनष्टे हृदि चिन्तितं पुनर्मया स्वकोशे परवञ्चनं कृतम् / द्यूतैश्छलेनापि च चौर्यवृत्त्या धर्मं व्यतिक्रम्य शरीररक्षणे

ਜਦ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚੋਂ ਉਹ ਸਮ੍ਯਕ ਬੁੱਧੀ ਲੁਪਤ ਹੋ ਗਈ, ਤਦ ਮੈਂ ਫਿਰ ਇਹ ਸੋਚਿਆ—ਆਪਣੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਲਈ ਮੈਂ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਠੱਗਿਆ; ਜੂਏ, ਛਲ ਅਤੇ ਚੋਰੀ ਦੀ ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਨਾਲ ਧਰਮ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕੀਤਾ, ਕੇਵਲ ਇਸ ਦੇਹ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ।

Verse 25

कृच्छ्रेण लक्ष्मीः समुपार्जिता स्वयं मया न भुक्तं मनसेप्सितं धनम् / ताम्बूलमन्नं मधुरं सगोरसं दत्त्वाग्निदेवातिथिबन्धुवर्गे

ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਮੈਂ ਆਪ ਧਨ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਮਾਈ, ਪਰ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਂਦਾ ਧਨ ਮੈਂ ਭੋਗਿਆ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਤਾਮਬੂਲ, ਅੰਨ, ਮਿੱਠੇ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਘਿਉ ਮਿਲੀ ਭੇਟ ਅਗਨਿਦੇਵ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅਤਿਥੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੰਧੂ-ਵਰਗ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।

Verse 26

सोमग्रहे सूर्यसमागमेपि वा न सेवितं तीर्थवरिष्ठमुत्तमम् / कोशं स्वकीयं मलमूत्रपूरितं देहिन्क्वचिन्निस्तर यत्त्वया कृतम्

ਚੰਦਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੂਰਜ-ਸਮਾਗਮ ਦਾ ਪੁੰਨ ਕਾਲ, ਮੈਂ ਉੱਤਮਤਮ ਤੀਰਥ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਹੇ ਦੇਹੀ! ਮਲ-ਮੂਤਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਆਪਣਾ ਹੀ ਕੋਸ਼ (ਦੇਹ) ਢੋ ਕੇ, ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਕੋਈ ਨਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ?

Verse 27

मया न दृष्टा न नता न पूजिता त्रैविक्रमी मूर्तिरिह स्थिता भुवि / प्रभासनाथो न च भक्तिसंस्तुतो देहिन्क्वचिन्निस्तर यत्त्वया कृतम्

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਤ੍ਰੈਵਿਕ੍ਰਮੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਨਾ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ, ਨਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਪੂਜਿਆ। ਪ੍ਰਭਾਸਨਾਥ ਦੀ ਭੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਿਫ਼ਤ ਨਾ ਕੀਤੀ; ਹੇ ਦੇਹੀ, ਫਿਰ ਕਿੱਥੇ ਨਿਸਤਾਰ ਹੋਇਆ?

Verse 28

गत्वा वरिष्ठे भुवि तीर्थसन्निधौ धनं न दत्तं विदुषां करे मया / आप्लुत्य देहं विधिना द्विजे गुरौ दिहिन्क्वचिन्निस्तर यत्त्वया कृतम्

ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਮੈਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਧਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਦਵਿਜ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਵੀ, ਹੇ ਦੇਹੀ, ਤੂੰ ਕਿਤੇ ਭੀ ਸੱਚਾ ਨਿਸਤਾਰਕ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।

Verse 29

न मातृपूजा न च विष्णुशङ्करौ गणेशचणड्यौ न च भास्करो ऽपि वा / यञ्चोपचारैर्बलियुक्तचन्दनैर्देहिन्क्वचिन्निस्तर यत्त्वया कृतम्

ਤੂੰ ਨਾ ਮਾਤਾ-ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਨਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ, ਨਾ ਗਣੇਸ਼ ਤੇ ਚੰਡੀ ਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਭਾਸਕਰ ਸੂਰਜ ਦੀ। ਹੇ ਦੇਹਧਾਰੀ, ਉਪਚਾਰਾਂ, ਬਲੀ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਰੀਤਾਂ ਨਾਲ ਕਿਤੇ ਵੀ ਜੋ ਤਾਰਨ ਵਾਲਾ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।

Verse 30

लब्धा मया मानवदेवतोपमा मोहाद्गता सर्वमिदञ्च पार्थिव / गतिं न वीक्षेत स वै विमूढधीर्देहिन्क्वचिन्निस्तर यत्त्वया कृतम्

ਮੈਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਮਨੁੱਖਾ ਦੇਹ ਮਿਲਿਆ, ਪਰ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਲਾਭ ਮੈਂ ਵਿਅਰਥ ਗਵਾ ਬੈਠਾ। ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਟਕੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦੇਹਧਾਰੀ ਸੱਚੀ ਗਤੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਹੇ ਦੇਹਧਾਰੀ, ਕਦੇ ਤਾਂ ਉਧਾਰ ਹੋਵੇ—ਤੇਰੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ।

Verse 31

एतानि पक्षिन्मनसा विचिन्त्य वाक्यानि धर्मार्थयशस्कराणि / मुक्तिं समायान्ति मनुष्यलोके वसन्ति ये धर्मरताः सुदेशे

ਹੇ ਪੰਛੀ (ਗਰੁੜ), ਜੋ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਧਰਮ-ਰਤ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 32

हा दैव हा दैव इति स्मरन् वै धनं न दत्तं स्वयमर्जितं यत्

“ਹਾਏ ਦੈਵ! ਹਾਏ ਦੈਵ!” ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਧਨ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਕਮਾਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਨੇ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।

Verse 33

न भूमिदानं न च गोप्रदानं न वारिदानं न च वस्त्रदानम् / फलं सताम्बूलविलेपनं वा त्वया न दत्तं भुवि शोचसे कथम्

ਤੂੰ ਨਾ ਭੂਮੀ-ਦਾਨ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਗੋ-ਦਾਨ, ਨਾ ਜਲ-ਦਾਨ, ਨਾ ਵਸਤ੍ਰ-ਦਾਨ; ਨਾ ਫਲ ਦਿੱਤਾ, ਨਾ ਸਤਾਂਬੂਲ ਅਤੇ ਵਿਲੇਪਨ (ਅੰਗਰਾਗ) ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਦੇ ਕੇ ਹੁਣ ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?

Verse 34

पिता मृतस्ते च पितामहः सा यया धृतो वाप्युदरे स्वकीये / मृतो ऽप्यसौ बन्धुजनः समस्तो दृष्टं त्वया सर्वमिदं गतायः

ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਮਰ ਗਿਆ, ਪਿਤਾਮਹ ਵੀ ਚਲੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਜਿਸ ਮਾਤਾ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਧਾਰਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਸਾਰੇ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀ ਵੀ ਮਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਤੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ-ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਐਂਵੇਂ ਤੁਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 35

कोशं त्वदीयं ज्वलितञ्च वह्निना पुत्त्रैर्गृहीतो धनधान्य सञ्चयः / सुभाषितं धर्मचयं कृतञ्च यत्तदेव गच्छेत्तव पृष्ठसंस्थम्

ਤੇਰਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਧਨ-ਧਾਨ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ ਲਿਆ; ਪਰ ਤੂੰ ਜੋ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਚਨ ਬੋਲੇ ਅਤੇ ਜੋ ਧਰਮ-ਸੰਚੈ ਕੀਤਾ—ਉਹੀ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।

Verse 36

न दृश्यते को ऽपि मृतः समागतो राजा यतिर्वा द्विजपुङ्गवो ऽपि वा / यो वै मृतः साहसिकः स मर्त्यको नाशं यो ऽपि धरातले स्थितः

ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਕੋਈ ਵੀ ਮੁੜ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ—ਨਾ ਰਾਜਾ, ਨਾ ਯਤੀ, ਨਾ ਹੀ ਦਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ। ਜੋ ਮਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਮਰਤ੍ਯ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਨਾਸ ਵੱਲ ਹੀ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।

Verse 37

एवं गणास्ते ब्रुवते सकिन्नरा धैर्यं समालम्ब्य विपादपूरितः / श्रुत्वा गणानां वचनं महाद्भुतं ब्रवीति पक्षीन्द्र मनुष्यतां गतः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿੰਨਰਾਂ ਸਮੇਤ ਉਹ ਗਣ ਬੋਲੇ। ਤਦ ਪੱਖੀਰਾਜ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਧੀਰਜ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਗਣਾਂ ਦੇ ਉਹ ਮਹਾਂ ਅਦਭੁਤ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ-ਭਾਵ ਧਾਰ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗਾ।

Verse 38

दानप्रभावेण विमानसंस्थितो धर्मः पिता मातृदयानुरूपिणी / वाणी कलत्रं मधुरार्थभाषिणी स्नानं सुतीर्थे च सुबन्धवर्गः

ਦਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਧਰਮ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਪਿਤਾ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਮਾਤਾ-ਸਮ ਕਰੁਣਾ ਮਾਂ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਅਰਥਭਰੀ ਬਾਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਸੁਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸੁਬੰਧੂ ਹੀ ਸੱਚਾ ਪਰਿਵਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ।

Verse 39

करार्पितं यत्सुकृतं समस्तं स्वर्गस्तदा स्यात्तव किङ्करोपमः / यो धर्मवान् प्राप्स्यति सो ऽतिसौख्यं पापी समस्तं विविधञ्च दुःखम्

ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸਾਰਾ ਪੁੰਨ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੇਵਕ ਵਾਂਗ ਸੁਰਗ ਬਣ ਕੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਧਰਮੀ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮ ਸੁਖ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਾਪੀ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।

Verse 40

यो धर्मशीलो जितमानरोषो विद्याविनीतो न परोपतापी / स्वदारतुष्टः परदारदूरःस वै नरो नो भुवि वन्दनीयः

ਜੋ ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਜਿੱਤ ਲਏ ਹਨ, ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਵਿਨਮ੍ਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ; ਜੋ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰ-ਇਸਤਰੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੰਦਨੀਯ ਹੈ।

Verse 41

मिष्टान्नदाता चरिताग्निहोत्रो वेदान्तविच्चन्द्रसहस्रजीवी / मासोपवासी च पतिव्रता चषड् जीवलोके मम वन्दनीयाः

ਜੀਵ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਲਈ ਛੇ ਜਣੇ ਵੰਦਨੀਯ ਹਨ—ਮਿੱਠਾ ਅੰਨ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਵੇਦਾਂਤ ਦਾ ਗਿਆਨੀ, ਹਜ਼ਾਰ ਚੰਦ੍ਰਾਂ ਜਿਤਨਾ ਦੀਰਘਾਯੂ, ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਪਤੀ-ਨਿਸ਼ਠ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਇਸਤਰੀ।

Verse 42

एवं समाचारयुतो नरो ऽपि वापीं सकूपां सजलं तडागम् / प्रपाशुभं हृद्गृहदेवमन्दिरं कृतं नरेणैव स धर्मौत्तमः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਦਾਚਾਰ ਵਾਲਾ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਵੀ—ਜੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਪੱਕੀ ਘੇਰਬੰਦੀ ਵਾਲਾ ਕੂਆਂ/ਵਾਪੀ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਤਲਾਬ, ਸ਼ੁਭ ਪਿਆਉ, ਸਰੋਵਰ, ਘਰ ਦਾ ਦੇਵ-ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾਵੇ—ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਹੈ।

Verse 43

वर्षाशनं वेदविदे च दत्तं कन्याविवाहस्त्वृणमोचनं द्विजे / भूमिः सुकृष्टापि तृषार्तिहेतोस्तदेवमेतं सुकृतत् समस्तम्

ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੇਦ-ਵਿਦ ਨੂੰ ਅੰਨ ਦਾਨ, ਕੁੜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ, ਅਤੇ ਦਵਿਜ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਉਤਾਰਨਾ—ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋਤੀ ਧਰਤੀ ਵੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਾਰਨ ਕਲੇਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਥਾਵਿਧਿ ਕੀਤੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮੂਹ ਸুক੍ਰਿਤ (ਪੁੰਨ ਕਰਮ) ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 44

अध्यायमेनं सुकृतस्य सारं शृणोति गायत्यपि भावशुद्ध्या / स वै कुलीनः स च धर्मयुक्तो विश्वालयं याति परं स नूनम्

ਜੋ ਭਾਵ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਨਾਲ ਇਸ ਅਧਿਆਇ—ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਸਾਰ—ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਗਾ ਕੇ/ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕੁਲੀਨ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਯੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪਰਮ ਵਿਸ਼ਵਾਲਯ (ਪਰਮ ਧਾਮ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।