Adhyaya 46
Karma-vipāka: Truth, Yama’s Judgment, and the Marks of Sin in Rebirth
ਪ੍ਰੇਤ-ਕਲਪ ਦੀ ਪਰਲੋਕ-ਨੀਤੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦਿਆਂ ਗਰੁੜ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਸਵਰਗੀ ਭੋਗ ਅਤੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਪੀ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਕਿਵੇਂ ਪੱਕ ਕੇ ਨਿਯਤੀ ਦੇ ਬੰਧਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੇ ਸ਼ੁਭ-ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਸਮੇਤ ਮੁੜ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੰਯਮੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੁਸ਼ਟ ਨੂੰ ਰਾਜਾ; ਪਰ ਲੁਕਵੇਂ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਨਿਆਂਕ ਯਮ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਬਿਨਾਂ ਜੀਵ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯਮ-ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਕੇ, ਕਰਮ-ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੁੜ ਦੇਹ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਬੋਲ, ਝੂਠ, ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ, ਮਦਿਰਾਪਾਨ, ਚੋਰੀ, ਵਿਅਭਿਚਾਰ, ਯਜ੍ਞ-ਵਿਧੀ ਭੰਗ, ਠੱਗੀ, ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ/ਅਸ਼ੌਚ ਦੇ ਨਿਯਮ ਤੋੜਨਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵਜੋਂ ਅੰਗ-ਵਿਕਲਤਾ, ਰੋਗ, ਗਰੀਬੀ, ਸੰਤਾਨਹੀਨਤਾ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ-ਯੋਨੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਤੱਤਵ-ਚਰਚਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ: ਜੀਵ ਸ਼ੁਕ੍ਰ-ਸ਼ੋਣਿਤ ਰਾਹੀਂ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਮਹਾਭੂਤਾਂ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਮਨ, ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਰਾਗ-ਦ੍ਵੈਸ਼ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਦੇਹ-ਵਿਕਾਸ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਵਧਰਮ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ; ਕਾਮ-ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਕਰਤਵ੍ਯ-ਉਪੇਖਾ ਮੁੜ ਨਰਕ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇਆਂ ਲਈ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
प्रत्याब्दिकादिश्राद्धनिरूपणं नाम पञ्चचत्वारिंशो ऽध्यायः तार्क्ष्य उवाच / सुकृतस्य प्रभावेण स्वर्गो नानाविधो नणाम् / भोगाः सौख्याति रूपञ्च बलं बुद्धैः पराक्रमः
ਸੁਕ੍ਰਿਤ (ਪੁੰਨ) ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਭੋਗ, ਸੁਖ, ਰੂਪ-ਲਾਵਣ੍ਯ, ਬਲ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਉਪਜਦੇ ਹਨ।
Verse 2
सत्यं पुण्यवतां देव जायते ऽत्र परत्र च / सत्यंसत्यं पुनः सत्यं वेदवाक्यं न चान्यथा
ਹੇ ਦੇਵ! ਪੁੰਨਵਾਨਾਂ ਲਈ ਸੱਚ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੱਚ, ਸੱਚ, ਫਿਰ ਸੱਚ—ਇਹ ਵੇਦ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ; ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
Verse 3
धर्मो जयति नाधर्मः सत्यं जयाते नानृतम् / क्षमा जयति न क्रोधो विष्णुर्जयति नासुरः
ਧਰਮ ਹੀ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ, ਅਧਰਮ ਨਹੀਂ; ਸੱਚ ਹੀ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ, ਝੂਠ ਨਹੀਂ। ਖ਼ਿਮਾ ਹੀ ਜਿੱਤਦੀ ਹੈ, ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ; ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੀ ਜਿੱਤਦੇ ਹਨ, ਆਸੁਰੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ।
Verse 4
तद्वत्सत्यं मया ज्ञातं सुकृताच्छोभनं भवेत् / यतोत्कृष्टतमं पुण्यं तथोत्कृष्टतरोनरः
ਇਉਂ ਮੈਂ ਇਹ ਸੱਚ ਜਾਣਿਆ ਹੈ—ਸੁਕ੍ਰਿਤ (ਪੁੰਨ ਕਰਮ) ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਮੰਗਲ ਉਪਜਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਪੁੰਨ ਉੱਤਮ, ਉੱਨਾ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਉੱਤਮ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 5
एवन्तु श्रोतुमिच्छामि जायन्ते पापिनो यथा / येन कर्मविपाकेन यथा नियमभाग्भवेत्
ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਪਾਪੀ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ-ਵਿਪਾਕ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਿਯਤ ਨਿਯਮ-ਬੰਧਨ (ਵਿਧੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ) ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Verse 6
यांयां योनिमवाप्नोति यथारूपश्च जायते / तन्मे वद सुरश्रेष्ठ समासेनापि काङ्क्षितम्
ਜੀਵ ਜਿਸ-ਜਿਸ ਯੋਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਹੇ ਦੇਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੱਸੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਜਾਣਨ ਲਈ ਤਰਸਦਾ ਹਾਂ।
Verse 7
श्रीकृष्ण उवाच / शुभाशुभफलैस्तार्क्ष्य भुक्तभोगा नरास्त्विह / जायन्ते लक्षणैर्यैस्तुतानि मे शृणु काश्यप
ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਤਾਰਕਸ਼੍ਯ, ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਭੋਗੇ ਹੋਏ ਸ਼ੁਭ-ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮਫਲਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਕਾਸ਼੍ਯਪ, ਉਹ ਲੱਛਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣ।
Verse 8
गुरुरात्मवतां शास्ता राजा शास्ता दुरात्मनाम् / इह प्रच्छन्नपापानां शास्ता वैवस्वतो यमः
ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਗੁਰੂ ਹੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ-ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਰਾਜਾ ਅਨੁਸ਼ਾਸਕ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਲੁਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੱਚਾ ਦੰਡਦਾਤਾ ਵਿਵਸਵਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯਮ ਹੈ।
Verse 9
प्रायश्चित्तेष्वचीर्णेषु यमलोका ह्यनेकधा / यातनाभिर्विमुक्ता ये यान्ति ते जीवसन्ततीम्
ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਯਮਲੋਕ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਭੋਗ ਕੇ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਜੀਵ-ਸੰਤਤੀ—ਅਰਥਾਤ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ—ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 10
गत्वा मानुषभावे तु पापचिह्ना भवन्ति ते / तान्यहं तव चिह्नानि कथयिष्ये खगोत्तम
ਮਨੁੱਖ-ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਆ ਕੇ ਉਹ ਪਾਪ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਖਗੋਤਮ (ਗਰੁੜ), ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਲੱਛਣ ਦੱਸਾਂਗਾ।
Verse 11
सोढ्वा वै यातनाः सर्वा गत्वा वैवस्वतक्षयम् / निस्तीर्णयातनास्ते तु लोकमायान्ति चिह्निताः
ਸਾਰੀਆਂ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਸਹਿ ਕੇ ਅਤੇ ਵੈਵਸਵਤ (ਯਮ) ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ, ਜੋ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਸਮੇਤ ਮੁੜ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 12
गद्गदो ऽनतवादी स्यान्मूकश्चैव गवानृते / ब्रह्महा जायते कुष्ठी श्यावदन्तश्च मद्यपः
ਜੋ ਬੇਅਦਬੀ ਨਾਲ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਉਹ ਹਕਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਗਾਂ ਬਾਰੇ ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਉਹ ਗੂੰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੰਤਾ ਕੋੜ੍ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਦਿਰਾਪੀ ਦੇ ਦੰਦ ਕਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 13
कुनखी स्वर्णहरणाद्दुश्चर्मा गुरुतल्पगः / संयोगी हीनयोनिः स्याद्दरिद्रो ऽदत्तदानतः
ਸੋਨਾ ਚੁਰਾਉਣ ਨਾਲ ਨਖਾਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਜ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਚਮੜੀ ਦਾ ਰੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਿਧ ਸੰਯੋਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨੀਚ ਜੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜੰਮਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਉਹ ਗਰੀਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 14
अयाज्ययाजको याति ग्राहमसूकरतां द्विजः / खरो वै बहुयाजी स्यात्काको निर्मन्त्रभोजनात्
ਜੋ ਦਵਿਜ ਅਯਾਜ੍ਯ ਲਈ ਯੱਗ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਗਰਮੱਛ ਜਾਂ ਸੂਰ ਦੀ ਜੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਦੋਸ਼ੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਯੱਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਗਧਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਸੱਦੇ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਕਾਂ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 15
अपरीक्षितभोक्तारो व्याघ्राः स्युर्निर्जने वने / बहुतर्जको मार्जरः खद्योतः कक्षदाहकः
ਜੋ ਬਿਨਾ ਪਰਖੇ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੁੰਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬਾਘਾਂ ਵਰਗੇ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਆਦਤਨ ਧਮਕਾਉਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਬਿੱਲੀ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਜੁਗਨੂੰ ਵਾਂਗ ਛੋਟਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰੇ ਉਹ ਝਾੜੀਆਂ ਸਾੜਨ ਵਾਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 16
पात्रे विद्याप्रदाता यो बलीवर्दो भवेत्तसः / अन्नं पर्युषितं विप्रे प्रददत्कुक्करो भवेत्
ਜੋ ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਤਾਕਤਵਰ ਬੈਲ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਬਾਸੀ ਅੰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਕੁੱਤਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 17
मात्सर्यादपि जात्यन्धो जन्मान्धः पुस्तकं हरन् / फलान्याहरतो ऽपत्यं म्रियते नात्र संशयः
ਈਰਖਾ ਕਰਕੇ ਜੋ ਜਾਤੀ ਅੰਨ੍ਹਾ—ਜਨਮ ਤੋਂ ਅੰਨ੍ਹਾ—ਹੋ ਕੇ ਪੁਸਤਕ ਚੁਰਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਫਲ ਹੜਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਮਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
Verse 18
मृतो वानरतां याति तन्मुखो गण्डवान् भवेत् / अदत्त्वा भक्ष्यमश्राति अनपत्यो भवेत्तु सः
ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਬਾਂਦਰ-ਯੋਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਫੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸੂਜ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸੰਤਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 19
हरन्वस्त्रं भवेद्गोधा गरदः पवनाशनः / प्रवज्यागमनाद्राजन् भवेन्मरुपिशाचकः
ਕੱਪੜੇ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਗੋਧਾ (ਇਗੁਆਨਾ) ਦੀ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਜ਼ਹਿਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਵਾ-ਭੋਜੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਕੇ ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਮਰੁ-ਪਿਸਾਚ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 20
चातको जलहर्ता स्याद्धान्यहर्ता च मूषिकः / अप्राप्तयौवनां सेवन् भवेत्सर्प इति श्रुतिः
ਪਾਣੀ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਚਾਤਕ ਪੰਛੀ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਚੂਹਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅਜੇ ਯੌਵਨ ਨੂੰ ਨਾ ਪਹੁੰਚੀ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਕਰੇ, ਉਹ ਸੱਪ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦਾ ਵਚਨ ਹੈ।
Verse 21
गुरुदाराभिलाषी च कृकलासो भवेद्ध्रुवम् / जलप्रस्त्रवणं यस्तु भिन्द्यान्मत्स्यो भवेन्नरः
ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੱਲ ਕਾਮਨਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਛਿਪਕਲੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਜਾਂ ਨਾਲੀ ਨੂੰ ਤੋੜੇ, ਉਹ ਮੱਛੀ ਦੀ ਯੋਨੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 22
अविक्रेयक्रयाच्चैव बको गृध्रो भवेन्नरः / अयोनिगो वृको हि स्यादुलूकः क्रयवञ्चनात्
ਜੋ ਨਾ ਵੇਚਣਯੋਗ ਵਸਤੂ ਖਰੀਦਦਾ ਹੈ ਉਹ ਬਗਲਾ ਜਾਂ ਗਿੱਧ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਅਯੋਨਿਗਮਨ (ਅਸ਼ੁੱਧ ਸੰਬੰਧ) ਨਾਲ ਉਹ ਭੇੜੀਆ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਖਰੀਦ-ਫਰੋਖ਼ਤ ਵਿੱਚ ਠੱਗੀ ਨਾਲ ਉੱਲੂ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 23
मृतस्यैकादशाहे तु भुञ्जानश्चाभिजायते / प्रतिश्रुत्य द्विजेभ्योर्ऽथमददज्जम्बुको भवेत्
ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੇ ਏਕਾਦਸ਼ਾਹ ਵਿੱਚ ਜੋ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਵ-ਮਾਸ ਭੋਜੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦੇਣ ਦਾ ਵਚਨ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਸਿਆਲ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 24
राज्ञरिं गत्वा भवेद्दंष्ट्री तस्करो विङ्वराहकः / शारिवा फलविक्रेता वृषश्च वृषलीपतिः
ਰਾਜੇ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ (ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਕੇ) ਮਨੁੱਖ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ ਪਸ਼ੂ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਚੋਰ ਸੂਰ ਵਰਗਾ ਜੀਵ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਰਿਵਾ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਦਾ ਵਪਾਰੀ ਫਲ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਆਚਾਰ ਭੰਗ ਕਰੇ, ਉਹ ਬਲਦ ਜਾਂ ਸ਼ੂਦਰਾ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਪਤੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 25
मार्जरो ऽग्निं पदा स्पृष्ट्वा रोगवान्परमांसभुक् / उदक्यागमनात्षण्डो दुर्गन्धश्च सुगन्धहृत्
ਜੇ ਬਿੱਲੀ ਆਪਣੇ ਪੰਜੇ ਨਾਲ ਅੱਗ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਰੋਗ ਅਤੇ ਅਤਿ ਮਾਸ-ਭੋਜਨ ਦਾ ਲੱਛਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਜਸਵਲਾ ਇਸਤਰੀ ਦਾ (ਅਸ਼ੁਭ ਵੇਲੇ) ਆਉਣਾ ਨਪੁੰਸਕਤਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਅਤੇ ਬਦਬੂ ਸੁਗੰਧ ਤੇ ਮੰਗਲਤਾ ਨੂੰ ਹਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
Verse 26
यद्वा तद्वापि पारक्यं स्वल्पं वा हरते बहु / हृत्वा वै योनिमाप्नोति तिरश्चां नात्र संशयः
ਇਹ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਹ—ਜੋ ਪਰਾਇਆ ਧਨ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਚੁਰਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੋਰੀ ਕਰਕੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤਿਰਯਕ (ਪਸ਼ੂ) ਜੋਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 27
एवमादीनि चिह्नानि अन्यान्यपि खगेश्वर / स्वकर्मविततान्येव? दृश्यन्ते यैस्तु मानवैः
ਹੇ ਖਗੇਸ਼ਵਰ ਗਰੁੜ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਨਿਸ਼ਾਨ ਉਹਨਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦਿਸਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 28
एवं दुष्कृतकर्मा हि भुक्त्वा च नरकान्क्रमात् / जायते कर्मशेषेण उक्तास्वेतासु योनिषु
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਪਕਰਮੀ ਨਰਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਇਕ ਕਰਕੇ ਭੋਗ ਕੇ, ਕਰਮ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਯੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 29
ततो जन्मशतं मर्त्ये सर्वजन्तुषु काश्यप / जायते नात्र सन्देहः समीभूते शुभाशुभे
ਫਿਰ, ਹੇ ਕਾਸ਼੍ਯਪ, ਜਦੋਂ ਪੁੰਨ ਤੇ ਪਾਪ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੌ ਵਾਰ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 30
स्त्रीपुंसयो प्रसङ्गेन निरुद्धे शुक्रसोणिते / समुपेतः पञ्चभूतैर्जायते पाञ्चभौतिकः
ਇਸਤ੍ਰੀ-ਪੁਰਖ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਸ਼ੁਕਰ ਅਤੇ ਸ਼ੋਣਿਤ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਪੰਜ ਮਹਾਭੂਤਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਪਾਂਚਭੌਤਿਕ ਦੇਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 31
इन्द्रियाणि मनः प्राणा ज्ञानमायुः सुखं धृतिः / धारणा प्रेरणं दुः खं मिथ्याहङ्कार एव च
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਮਨ, ਪ੍ਰਾਣ, ਗਿਆਨ, ਆਯੁ, ਸੁਖ, ਧੀਰਜ; ਧਾਰਣਾ, ਪ੍ਰੇਰਣਾ, ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਮਿਥਿਆ ਅਹੰਕਾਰ—ਇਹ ਵੀ ਦੇਹ ਦੇ ਧਰਮ ਹਨ।
Verse 32
प्रयताकृतिवर्णस्तु रागद्वेषौ भवाभवौ / तस्येदमात्मनः सर्वमनादेरादिमिच्छतः
ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਗਟ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਗੁਣ ਰਾਗ-ਦ੍ਵੈਸ਼ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਭਵ ਅਤੇ ਅਭਵ ਦੇ ਕਾਰਣ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਆਤਮਾ ਦਾ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਨਾਦਿ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 33
स्वकर्म बद्धस्य तदा गर्भवृद्धिर्भवेदिति / पुरा यथा मया प्रोक्तं तव जन्तोर्हि लक्षणम्
ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਤਦ ਗਰਭ ਦੀ ਵਾਧਾ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਗਰੁੜ, ਇਹੀ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ।
Verse 34
एवं प्रवर्तितं चक्रं भूतग्रामे चतुर्विधे / समुत्पत्तिर्विनाशश्च जायते तार्क्ष्य देहिनाम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੂਤ-ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚੱਕਰ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਤਾਰਕ੍ਸ਼੍ਯ (ਗਰੁੜ), ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਲਈ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੋਵੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 35
स्वधर्मेणैवोर्ध्वगतिरधर्मेणाप्यधोगतिः / जायते सर्ववर्णानां स्वधर्मचलनात् खग
ਸ੍ਵਧਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਉੱਚੀ ਗਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗਣਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਖਗ (ਗਰੁੜ), ਸਭ ਵਰਣਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹਟਣ ਨਾਲ ਇਹ ਫਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 36
देवत्वे मानुषत्वे च दानभोगादिकाः क्रियाः / या दृश्यन्ते वैनतेय तत्सर्वं कर्मजं फलम्
ਦੇਵਤਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ—ਦਾਨ, ਭੋਗ ਆਦਿ ਜੋ ਕਰਮ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਵੈਨਤੇਯ, ਉਹ ਸਭ ਕਰਮ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਫਲ ਹਨ।
Verse 37
अकर्मविहिते घोरे कामक्रोधार्जिते ऽशुभे / पतेद्वै नरके भूयो तस्योत्तारो न विद्यते
ਕਰਤਵ੍ਯ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ, ਕਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮੀ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਅਧਰਮ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਮੁੜ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਉਧਾਰ ਨਹੀਂ।
Frequently Asked Questions
It states that while guru and king discipline in visible domains, hidden sins fall under Yama’s jurisdiction. If prāyaścitta is not performed, the being experiences Yama-loka torments; after release, the remaining karmic residue manifests as bodily/mental marks and appropriate wombs in rebirth.
The text treats speech as a moral instrument governed by satya and respect. Misuse of speech (disrespect, falsehood) is said to ripen into impairment of the same faculty in a future birth, illustrating karma’s ‘correspondence’ (yathā-karma-phala).
Ethical restraint aligned with svadharma, cultivation of satya and kṣamā, and performance of prāyaścitta for wrongdoing. The chapter’s logic is preventative: reduce karmic residue before Yama’s adjudication and before re-embodiment.