Adhyaya 40
Akālamṛtyu: Preta-state Categories and the Nārāyaṇa-bali / Ekoddiṣṭa Remedy
ਪ੍ਰੇਤ-ਕਲਪ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਗਰੁੜ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਦਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਮੌਤ ਆਵੇ, ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਮਾਰਗ ਅਤੇ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਤ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਤੇ ਅਸ਼ੌਚ-ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਗੀਕਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਸਥਿਰ ‘ਪ੍ਰੇਤ’ ਅਵਸਥਾ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਦਾਹ-ਸੰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਉਦਕ/ਅਸ਼ੌਚ ਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਸੀਮਿਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ-ਬਲੀ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾ ਕੇ ਵਿਕਲਪਿਕ ਆਚਾਰ-ਮਾਰਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਸ਼ੁਭ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਯੋਗ ਸਥਾਨ ਦੀ ਚੋਣ, ਵੈਸ਼ਣਵ/ਵੈਦਿਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ (ਪੁਰੁਸ਼-ਸੂਕਤ ਸਮੇਤ) ਨਾਲ ਤਰਪਣ, ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਲਈ ਆਚਾਰ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੇ ਨਿਯਮ। ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਏਕੋਦਿਸ਼ਟ ਦੀ ਬਣਤਰ (ਅਰਘ੍ਯ ਕ੍ਰਮ, ਦੇਵਤਾ-ਨਿਯੋਜਨ), ਗਿਆਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ-ਢਾਂਚਾ, ਯੋਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਨਿਯੋਤਾ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਵਿਸ਼ਣੁ-ਰੁਦ੍ਰ-ਯਮ-ਪ੍ਰੇਤ—ਪੰਜ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕੁੰਭ-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ 360 ਪਲਾਸ਼ ਡੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਪੁੱਤਲਕ/ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਰਾਹੀਂ ਅਸਥੀ-ਸੰਚਯ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰਿਤ ਵਿਧੀ, ਫਿਰ ਤਿਲ-ਪਾਤਰ, ਲੋਹਾ, ਸੋਨਾ, ਗਾਂ/ਭੂਮੀ ਦਾਨ, ਦਾਹ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਸੂਤਕ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਪਿੰਡ ਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਕਰਮ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੇਤ-ਮੋਚਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ-ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
सूतककालादिनिरूपणं नामै कोनचत्वारिंशो ऽध्यायः तार्क्ष्य उवाच / भगवन्ब्राह्मणाः केचिदपमृत्युवशं गताः / कथं तेषां भवेन्मार्गः किं स्थानं का गतिर्भवेत्
‘ਸੂਤਕਕਾਲ ਆਦਿ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ’ ਨਾਮਕ ਉਨਤਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਤਾਰਕਸ਼੍ਯ (ਗਰੁੜ) ਬੋਲੇ—ਹੇ ਭਗਵਨ, ਕੁਝ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਹਨ; ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਮਾਰਗ ਲੈਂਦੇ ਹਨ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ/ਥਾਂ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
Verse 2
किञ्च युक्तं भवेत्तेषां विधानं वापि कीदृशम् / तदहं श्रोतुमिच्छामि ब्रूहि मे मधुसूदन
ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੀ ਯੋਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਵਿਧੀ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
Verse 3
श्रीकृष्ण उवाच / प्रेतीभूताद्विजातीनां सम्भूते मृत्युवैकृते / तेषां मार्गगतिस्थानं विधानं कथयाम्यहम्
ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮੌਤ ਦੇ ਵਿਕਾਰ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਦਵਿਜ ਪ੍ਰੇਤ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮਾਰਗ, ਗਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ-ਸਥਾਨਾਂ ਸਮੇਤ ਵਿਧਾਨ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।
Verse 4
शृणु तार्क्ष्य परं गोप्यं जाते दुर्मरणे सति / लङ्घनैर्ये मृता विप्रा दंष्ट्रिभिश्चाभिघातिताः
ਹੇ ਤਾਰਕ੍ਸ਼੍ਯ (ਗਰੁੜ), ਭਿਆਨਕ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਰਮ ਗੁਪਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ—ਜੋ ਵਿਪ੍ਰ ਉਪਵਾਸ/ਲੰਘਨ ਨਾਲ ਮਰੇ ਅਤੇ ਜੋ ਦੰਸ਼ਟਰਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਘਾਤ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ।
Verse 5
कण्ठग्राह विमग्नानां क्षीणानां तुण्डघातिनाम् / विषाग्निवृषविप्रेभ्यो विषूच्या चात्मघातकाः
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਲਾ ਘੁੱਟਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ, ਜੋ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ ਮਰੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਚੋਟਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਜੋ ਜ਼ਹਿਰ, ਅੱਗ, ਸਾਂਡ, ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਅਪਕਾਰ ਕਾਰਨ ਮਰੇ; ਤੇਜ਼ ਦਸਤ/ਵਿਸੂਚੀ ਨਾਲ ਮਰੇ, ਅਤੇ ਆਤਮਘਾਤੀ—ਇਹ ਸਭ (ਦੁਰਦਸ਼ਾਗ੍ਰਸਤ) ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 6
पतनोद्वन्धनजलैर्मृतानां शृणु संस्थितिम् / यान्ति ते नरकेघोरे ये च म्लेच्छादिभिर्हताः
ਹੇ ਗਰੁੜ, ਡਿੱਗ ਕੇ, ਫਾਹੇ/ਗਲਾ ਘੁੱਟ ਕੇ, ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਸੁਣ; ਅਤੇ ਜੋ ਮਲੇਛ ਆਦਿ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 7
श्वशृगालादिसंस्पृष्टा अदग्धाः कृमिसंङ्कुलाः / उल्लङ्घिता मृता ये च महारोगैश्च पीडिताः
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਕੁੱਤਿਆਂ, ਗਿਦੜਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਛੂਹੇ ਗਏ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਾਹ-ਸੰਸਕਾਰ ਨਾ ਹੋਇਆ; ਜੋ ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰਹੇ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪੇਖਾ ਹੋਈ ਤੇ ਉਹ ਮਰ ਗਏ; ਅਤੇ ਜੋ ਮਹਾ-ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸਨ—ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਇੱਥੇ ਵਰਣਿਤ ਹਨ।
Verse 8
अभिसस्तास्तथाव्यङ्गा ये च पापान्नपोषिताः / चण्डालादुदकात्सर्पाद्ब्राह्मणाद्वैद्युताग्नितः
ਜੋ ਸ਼ਾਪਿਤ ਹਨ, ਜੋ ਅੰਗ-ਵਿਕਲ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਪਾਪੀ ਅੰਨ ਨਾਲ ਪਲੇ; ਅਤੇ ਜੋ ਚੰਡਾਲ ਕਰਕੇ, ਪਾਣੀ ਕਰਕੇ, ਸੱਪ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਰਕੇ, ਜਾਂ ਬਿਜਲੀ ਤੇ ਅੱਗ ਕਰਕੇ ਮਰੇ—ਉਹ ਅਸ਼ੁਭ ਤੇ ਦੋਸ਼-ਲਾਂਛਿਤ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 9
दष्ट्रिभ्यश्च पशुभ्यश्च वृक्षादिपतनान्मृताः / उदक्यामूतकीशूद्रारजकीसङ्गदूषिताः
ਜੋ ਵਿਸ਼ੈਲੇ ਦੰਸ਼ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕੱਟਣ ਨਾਲ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਦਰੱਖ਼ਤ ਆਦਿ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਮਰੇ; ਅਤੇ ਜੋ ਰਜਸਵਲਾ ਇਸਤਰੀ, ਮੂਤਕੀ (ਬਹਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤ), ਸ਼ੂਦਰ ਜਾਂ ਰਜਕੀ (ਧੋਬਣ) ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋਏ—ਉਹ ਵੀ ਇੱਥੇ ਅਪਵਿੱਤਰ ਗਿਣੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 10
तेन पापेन नरकान्मुक्ताः प्रेतत्वभागिनः / न तेषां कारयेद्दाहं सूतकं नोदकक्रियाम्
ਉਸ ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਰਕਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਤਾਂ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪ੍ਰੇਤ-ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਭਾਗੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਐਸਿਆਂ ਲਈ ਨਾ ਦਾਹ-ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਨਾ ਸੂਤਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ, ਨਾ ਉਦਕ-ਕ੍ਰਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।
Verse 11
न विधानं मृताद्यं च न कुर्यादौर्ध्वदैहिकम् / तेषां तार्क्ष्य प्रकुर्वीत नारायणबलिक्रियाम्
ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮ੍ਰਿਤ-ਕਰਮ ਆਦਿ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਧਾਨ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਔਰਧ੍ਵ-ਦੇਹਿਕ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਤਾਰਕ੍ਸ਼੍ਯ (ਗਰੁੜ)! ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਨਾਰਾਇਣ-ਬਲੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 12
सर्वलोकहितार्थाय शृणु पापभयापहाम् / षण्मासं ब्राह्मणे दाहस्त्रिमासं क्षत्त्रिये मतः
ਸਰਬ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਪਾਪ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਭੈ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਸੁਣੋ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਦਾਹ-ਸੰਸਕਾਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਖੱਤਰੀ ਲਈ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 13
सार्ध मासं तु वैश्यस्य सद्यः शूद्रे विधीयते / गङ्गायां यमुनायाञ्च नैमिषे पुष्करे ऽथ च
ਵੈਸ਼ ਲਈ ਇਹ ਅਵਧੀ ਡੇਢ ਮਹੀਨਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਲਈ ਤੁਰੰਤ। ਗੰਗਾ, ਯਮੁਨਾ, ਨੈਮਿਸ਼ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਧੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਲਦਾਇਕ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 14
तडागे जलूपूर्णे वा ह्रदे वा विमलोदके / वाप्यां कूपे गवां गोष्ठे गृहे वा प्रतिमालये
ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਤਾਲਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਵਾਲੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ; ਜਾਂ ਬਾਉਲੀ/ਕੂਏਂ ਉੱਤੇ; ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ, ਘਰ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਮੂਰਤੀ-ਸਥਾਪਿਤ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ—ਇਹ ਥਾਵਾਂ ਉਚਿਤ ਹਨ।
Verse 15
कृष्णाग्रे कारयेद्विप्र बलिं नारायणाह्वयम् / प्रेताय तर्पणं कार्यं मन्त्रैः पौराणवैदिकैः
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰਕੇ ਬਲੀ ਅਰਪਿਤ ਕਰੋ; ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਤ ਲਈ ਪੌਰਾਣਿਕ ਤੇ ਵੈਦਿਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਤਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 16
सर्वौषध्यक्षतैर्मिश्रैर्विष्णुमुद्दिश्य तर्पयेत् / कार्यं पुरुषसूक्तेन मन्त्रैर्वा वैष्णवैरपि
ਸਭ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਅਖ਼ਤ ਮਿਲਾ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਤਰਪਣ ਕਰੋ; ਇਹ ਕਰਮ ਪੁਰੁਸ਼-ਸੂਕਤ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਵੈਸ਼ਨਵ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 17
दक्षिणाभिमुखो भूत्वा प्रेतं विष्णुरिति स्मरेत् / अनादिनिधनो देवः शङ्खचक्रगदाधरः
ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰੇਤ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੇ—“ਵਿਸ਼ਨੂ (ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੋਣ)”। ਉਹ ਅਨਾਦਿ-ਅਨੰਤ ਦੇਵ ਹਨ, ਸ਼ੰਖ-ਚੱਕਰ-ਗਦਾ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ।
Verse 18
अव्ययः पुण्डरीकाक्षः प्रेतमोक्षप्रदो भवेत् / तर्पणस्यावसाने च वीतरागो विमत्सरः
ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪੁੰਡਰੀਕਾਖ਼ਸ਼ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰੇਤ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣ। ਅਤੇ ਤਰਪਣ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸਾਧਕ ਆਸਕਤੀ-ਰਹਿਤ ਤੇ ਈਰਖਾ-ਰਹਿਤ ਰਹੇ।
Verse 19
जितेन्द्रियमना भूत्वा शुचिप्मान्धर्मतत्परः / दानधर्मरतः शान्तः प्रणम्य वाग्यतः शुचिः
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠ ਹੋ ਕੇ, ਦਾਨ ਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਸ਼ਾਂਤ ਰਹੇ; ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੇ, ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੰਯਮੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੋਂ-ਬਾਹਰੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹੇ।
Verse 20
यजमानो भबेत्तत्र शुचिर्वन्धुसमन्वितः / भक्त्या तत्र प्रकुर्वीत श्राद्धत्येकादशैव तु
ਉਸ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਯਜਮਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਹੋਵੇ; ਉੱਥੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰੇ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਏਕਾਦਸ਼ਾਹ, ਅਰਥਾਤ ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ ਦਾ।
Verse 21
सर्वकर्मविपाकेन एकैकाग्रे समाहितः / तोयव्रीहियवान् षष्ट्या गोधूमांश्च प्रियङ्गुकान्
ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਵਿਪਾਕ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ, ਪਾਣੀ ਸਮੇਤ ਸੱਠ ਮਾਪ ਚੌਲ, ਜੌ, ਗੇਹੂੰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯੰਗੂ ਅਨਾਜ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।
Verse 22
हविष्यान्नं शुभं मुद्रां छत्रोष्णीषे च चलेकम् / दापयेत्सर्वसस्यानि क्षीरक्षौद्रयुतानि च
ਹਵਿਸ਼੍ਯ-ਯੋਗ ਸ਼ੁੱਧ ਅੰਨ, ਸ਼ੁਭ ਮੁਦਰਾ (ਧਨ), ਅਤੇ ਛਤ੍ਰ, ਉਸ਼ਣੀਸ਼ ਤੇ ਚਲੇਕ (ਚਾਦਰ) ਦਾਨ ਕਰੇ। ਨਾਲ ਹੀ ਦੁੱਧ ਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਸਮੇਤ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅਨਾਜ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰੇ।
Verse 23
वस्त्रोपानहसंयुक्तं दद्यादष्टविधं पदम् / दापयेत्सर्वविप्रेभ्यो न कुर्यात्पङ्क्तिबन्धनम्
ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਪਾਦੁਕਾ ਸਮੇਤ ਅਸ਼ਟਵਿਧ ਪਦ (ਅੱਠ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਦਾਨ) ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਾਨ ਸਭ ਯੋਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵੇ; ਪੰਕਤੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਰੋਕ ਨਾ ਲਗਾਵੇ।
Verse 24
भूमौ स्थितेषु पिण्डेषु गन्धपुष्पाक्षतान्वितम् / शङ्खपात्रे तथा ताम्रे तर्पणञ्च पृथक्पृथक्
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨਾਲ ਗੰਧ, ਪੁਸ਼ਪ ਅਤੇ ਅਖਤ (ਅਖੰਡ ਚੌਲ) ਜੋੜੇ ਜਾਣ। ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ-ਪਾਤਰ ਤੇ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਪਾਤਰ ਨਾਲ ਤਰਪਣ ਜਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
Verse 25
ध्यानधारणसंयुक्तो जानुभ्यामवनिं गतः / दातव्यं सर्वविप्रेभ्यो वेदशास्त्रविधानतः
ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਧਾਰਣਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਘੁੱਟਣ ਧਰਤੀ ਤੇ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਵੇਦ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਯੋਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 26
ऋचा वै दापयेदर्घ्यमेकोद्दिष्टे पृथक्पृथक् / आपोदेवीर्मधुमतीरादिपीठे प्रकल्पितम्
ਏਕੋੱਦਿਸ਼ਟ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਰਿਚਾ (ਵੈਦਿਕ ਮੰਤ੍ਰ) ਸਮੇਤ ਅਰਘ੍ਯ ਜਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਰਪਿਤ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਦੇਵੀ-ਸਰੂਪ, ਮਧੁਰ ਜਲਾਂ ਨੂੰ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਹੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਪੀਠ ਉੱਤੇ ਸਜਾਇਆ ਜਾਵੇ।
Verse 27
उपयामगृहीतो ऽसि द्वितीयेर्ऽघं निवेदयेत् / येनापावकचक्षुषा तृतीये च कसल्पितम्
“ਉਪਯਾਮਗ੍ਰਹੀਤੋऽਸਿ” ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਅਰਘ੍ਯ (ਜਲ-ਨਿਵੇਦਨ) ਅਰਪਣ ਕਰੇ; ਇਸ ਨਾਲ ਪਾਵਕ-ਨੇਤਰ ਵਰਗੀ ਸ਼ੁੱਧ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੁਆਰਾ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵੀ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 28
ये देवासश्चतुर्थे तु समुद्रं गच्छ पञ्चमे / अग्निर्ज्योति स्तथा षष्ठे हिरण्यगर्भः सप्तमे
ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ—ਚੌਥੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਸਨਿੱਧ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪੰਜਵੇਂ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਗਮਨ; ਛੇਵੇਂ ਵਿੱਚ ਜੋਤਿ-ਸਰੂਪ ਅਗਨੀ; ਅਤੇ ਸੱਤਵੇਂ ਵਿੱਚ ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ ਦਾ ਪ੍ਰਾਦੁਰਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 29
यमाय त्वाष्टमे ज्ञेयं यज्जग्रन्नवमे तथा / तशमे याः फलिनीति पिण्डे चैकादशे ततः
ਅੱਠਵਾਂ ਅਰਪਣ ਯਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਜਾਣੋ; ਨੌਵਾਂ ਜਾਗਰੂਕ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿਓ। ਦਸਵਾਂ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋਵੇ—ਅਰਥਾਤ ਫਲ ਦੇਵੇ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 30
भद्रं कर्णेभिरिति च कुर्यात्पिण्डविसर्जनम् / कृत्वैकादशदेवत्यं श्राद्धं कुर्यात्परे ऽहनि
“ਭਦ੍ਰੰ ਕਰ੍ਣੇਭਿਃ…” ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਿਆਂ ਪਿੰਡ-ਵਿਸਰਜਨ ਕਰੋ। ਫਿਰ ਏਕਾਦਸ਼ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਕੇ, ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਮੁੜ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦਾ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕਰੋ।
Verse 31
विप्रानावाहयेत्पञ्च चतुर्वेदविशारदान् / विद्याशीलगुणोपेतान्स्व कीयाञ्छीलसत्तमान् / अब्यङ्गान्सप्रशस्तांश्च न त् वर्ज्यान्कदाचन
ਪੰਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇਵੋ—ਜੋ ਚਾਰਾਂ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ, ਵਿਦਿਆ-ਸ਼ੀਲ-ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਣ; ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਦਰਨੀਯ, ਉੱਤਮ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ। ਐਸੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਨੀਯ ਯੋਗ੍ਯ ਜਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਤਿਆਗਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
Verse 32
विष्णुः स्वर्णमयः कार्यो रुदस्ताम्रमयस्तथा / ब्रह्मा रूप्यमयस्तद्वद्यमो लोहमयो भवेत्
ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਤਾਂਬੇ ਦੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਚਾਂਦੀ ਦੀ, ਅਤੇ ਯਮ ਦੀ ਲੋਹੇ ਦੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 33
सीसकं तु भवेत्प्रेतं त्वथ वा दर्भकं तथा / शन्नोदेवीति मन्त्रेण गोविन्दं पश्चिमे न्यसेत्
ਪ੍ਰੇਤ ਲਈ ਸੀਸੇ ਦਾ ਟੁਕੜਾ—ਜਾਂ ਦರ್ಭ ਘਾਹ ਦਾ ਗੁੱਛਾ—ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ‘ਸ਼ੰਨੋ ਦੇਵੀ…’ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪ ਕੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਗੋਵਿੰਦ ਦਾ ਵਿਨਿਆਸ ਕਰੇ।
Verse 34
अग्न आयाहीति रुद्रमुत्तरत्रैव विन्यसेत् / अग्निमीऌएति मन्त्रेण पूर्वेणैव प्रजापतिम्
‘ਅਗਨ ਆਯਾਹਿ…’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਵਿਨਿਆਸ ਕਰੇ। ‘ਅਗਨਿਮੀਲੇ…’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਵਿਨਿਆਸ ਕਰੇ।
Verse 35
इषेत्वोर्जोति मन्त्रेण दक्षिणे स्थापयेद्यमम् / मध्ये मण्डलकं कृत्वा स्थाप्यो दर्भमयो नरः
‘ਇਸ਼ੇਤ੍ਵੋਰ੍ਜੋ…’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਯਮ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਵਿਚਕਾਰ ਮੰਡਲ ਬਣਾ ਕੇ ਦર્ભ ਨਾਲ ਬਣੀ ਨਰ-ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਰੱਖੇ।
Verse 36
ब्रह्मा विष्णुस्तथा रुद्रो यमः प्रेतश्च पञ्चमः / पृथक्कुम्भे ततः स्थाप्याः पञ्चरत्नसमन्विताः
ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਰੁਦ੍ਰ, ਯਮ ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਪ੍ਰੇਤ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਜ ਕੁੰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਹਰ ਕੁੰਭ ਪੰਚਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ।
Verse 37
वस्त्रयज्ञोपवीतानि पृथङ्मुद्रापराणि च / जपं कर्यात्पृथक्तत्र ब्रह्मादौ देवतासु च
ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੱਖੇ, ਅਤੇ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਵੀ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ। ਉਸ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਪ ਕਰੇ।
Verse 38
पञ्च श्राद्धानि कुर्वीत देवतानां यथाविधि / जलधारां ततो दद्यत्पीठेपीठे पृथक्पृथक्
ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਹਰ ਪੀਠ ਉੱਤੇ ਇਕ ਇਕ ਕਰਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਲਧਾਰਾ ਅਰਪਿਤ ਕਰੇ।
Verse 39
शङ्खे वा ताम्रपात्रे वा अलाभे मृन्मये ऽपि वा / तिलोदकं समादाय सर्वौषधिसमन्वितम्
ਸ਼ੰਖ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਜੇ ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਸਭ ਉਚਿਤ ਔਖਧੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਤਿਲੋਦਕ ਲੈ ਕੇ (ਕਰਮ ਕਰੇ)।
Verse 40
आसनोपानहौ च्छत्रं मुद्रिका च कमण्डलुः / भाजनं भाजनाधारं वस्त्राण्यष्टविधं पदम्
ਆਸਨ ਅਤੇ ਪਾਦੁਕਾ, ਛਤਰ, ਮੁਦ੍ਰਿਕਾ ਅਤੇ ਕਮੰਡਲੂ; ਭਾਂਡਾ ਅਤੇ ਭਾਂਡੇ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ—ਇਹ ਅੱਠ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ (ਅਰਪਣ) ਹੈ।
Verse 41
ताम्रपात्रं तिलैः पूर्णं सहिरण्यं सदक्षिणम् / दद्याद्ब्राह्मणमुख्याय विधियुक्तं खगेश्वर
ਹੇ ਖਗੇਸ਼ਵਰ (ਗਰੁੜ)! ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਪਾਤਰ, ਸੋਨੇ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ—ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 42
ऋग्वेदपारगे दद्याज्जातसस्यां वसुन्धराम् / यजुर्वेदमये विप्रे गाञ्च दद्यात्पयस्विनीम्
ਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਭਰੀ ਉਪਜਾਊ ਧਰਤੀ ਦਾਨ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਯਜੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 43
सामगाय शिवोद्देशात्प्रदद्यात्कलधौतकम् / यमोद्देशात्तिलांल्लोहं ततो दद्याच्च दक्षिणाम्
ਸਾਮਗਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਮਗ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਯਮ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਤਿਲ ਅਤੇ ਲੋਹਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵੀ ਅਰਪਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 44
पश्चात्पुत्तलकं कार्यं सर्वौषधिसमन्वितम् / पलाशस्य च वृन्तानां विभागं शृणु काश्यप
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਪੁੱਤਲਕ (ਕਰਮ-ਪ੍ਰਤਿਮਾ) ਤਿਆਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਕਾਸ਼੍ਯਪ, ਹੁਣ ਪਲਾਸ਼ ਦੇ ਡੰਡਿਆਂ ਦੀ ਠੀਕ ਵੰਡ ਸੁਣ।
Verse 45
कृष्णाजिनं समास्तीर्य कुशैश्च पुरुषाकृतिम् / शतत्रयेण षष्ट्या च वृन्तैः प्रोक्तो ऽस्थिसञ्चयः
ਕਾਲੇ ਮ੍ਰਿਗ-ਚਰਮ ਨੂੰ ਵਿਛਾ ਕੇ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ-ਆਕਾਰ ਬਣਾਕੇ, ਤਿੰਨ ਸੌ ਸੱਠ ਡੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ‘ਅਸਥੀ-ਸੰਚਯ’ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 46
विन्यस्य तानि वृन्तानि अङ्गेष्वेषु पृथक्पृथक् / चत्वारिंशच्छिरोदेशे ग्रीवायां दश विन्यसेत्
ਉਹ ਡੰਡੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੱਖ ਕੇ, ਸਿਰ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਚਾਲੀ ਅਤੇ ਗਰਦਨ ਵਿੱਚ ਦਸ ਡੰਡੇ ਟਿਕਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
Verse 47
विंशत्युरः स्थले दद्याद्विंशतिं जठरे ऽपि च / बाहुयुग्मे शतं दद्यात्कटि देशे च विंशतिम्
ਛਾਤੀ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਵੀਹ, ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੀਹ ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਦੋਹਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਲਈ ਸੌ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ ਕਮਰ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਵੀਹ ਵੀ ਦੇਵੇ॥
Verse 48
ऊरुद्वये शतञ्चापि त्रिंशज्जङ्घाद्वये न्यसेत् / दद्याच्चतुष्टयं शिश्रे षड् दद्याद् वृषणद्वये / दश पादाङ्गुलीभागे एवमस्थीनि विन्यसेत्
ਦੋਹਾਂ ਜੰਘਾਂ (ਊਰੂ) ਵਿੱਚ ਸੌ, ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਜੰਘਾਂ (ਹੇਠਲੇ ਪੈਰ) ਵਿੱਚ ਤੀਹ ਨਿਯਤ ਕਰੇ। ਸ਼ਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਚਾਰ, ਦੋਹਾਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣਾਂ ਵਿੱਚ ਛੇ, ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਦਸ ਦੇਵੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਥੀਆਂ ਦਾ ਵਿਨਿਆਸ ਕਰੇ॥
Verse 49
नारिकेलं शिरः स्थाने तुम्बं दद्याच्च तालुके / पञ्चरत्नं मुखे दद्याज्जिह्वायां कदलीफलम्
ਸਿਰ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਰੱਖੇ, ਅਤੇ ਤਾਲੂ ਵਿੱਚ ਤੁੰਬਾ (ਲੌਕੀ) ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ। ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪੰਚਰਤਨ ਰੱਖੇ, ਅਤੇ ਜੀਭ ਉੱਤੇ ਕੇਲੇ ਦਾ ਫਲ ਅਰਪਣ ਕਰੇ॥
Verse 50
अन्त्रेषु नालकं दद्याद्बालकं प्राण एव च / वसायीं मेदकं दद्याद्गोमूत्रेण तु मूत्रकम्
ਆਂਤਾਂ ਲਈ ਨਾਲਕ (ਨਲੀ) ਅਰਪਣ ਕਰੇ; ਪ੍ਰਾਣ ਲਈ ਬਾਲਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਤੱਤ ਵੀ। ਚਰਬੀ ਲਈ ਮੇਦਕ ਦੇਵੇ; ਅਤੇ ਮੂਤਰ ਲਈ ਗੋਮੂਤਰ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰੇ॥
Verse 51
गन्धकं धातवो देयो हरितालं मनः शिला / रेतः स्थाने पारदञ्च पुरीषे पित्तलं तथा
ਧਾਤਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਗੰਧਕ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਹਰਿਤਾਲ ਅਤੇ ਮਨಃਸ਼ਿਲਾ ਵੀ। ਰੇਤਸ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਪਾਰਦ, ਅਤੇ ਪਖਾਨੇ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਪਿੱਤਲ ਵੀ ਨਿਯਤ ਕਰੇ॥
Verse 52
मनः शिलां तथा गात्रे तिलकल्कञ्च सन्धिषु / यवपिष्टं तथा मांसे मधु वै क्षौद्रमेव च
ਪ੍ਰੇਤ ਦੇ ਸੂਖਮ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਮਨ ਪੱਥਰ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਜੋੜਾਂ ਉੱਤੇ ਤਿਲ-ਕਲਕ ਦਾ ਲੇਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮਾਸ ਵਿੱਚ ਜੌਂ ਦਾ ਪਿਸ਼ਟ, ਅਤੇ ਮਧੁ ਤੇ ਗਾੜ੍ਹਾ ਖ਼ੌਦ੍ਰ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 53
केशेषु वै वटजटात्वचि दद्यान्मृगत्वचम् / कर्णयोस्तालपत्त्रञ्च स्तनयोश्चैव गुञ्जिकाः
ਵਾਲਾਂ ਲਈ ਵਟ-ਜਟਾ ਅਰਪਣ ਕਰੇ; ਚਮੜੀ ਲਈ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮ ਦੇਵੇ; ਕੰਨਾਂ ਲਈ ਤਾੜ-ਪੱਤਰ ਦਾ ਆਵਰਨ ਦੇਵੇ; ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਗੁੰਜਿਕਾ ਮਣੀਆਂ ਰੱਖੇ।
Verse 54
नासायां शतपत्त्रं च कमलं नाभिमण्डले / वृन्ताकं वृषणद्वन्द्वे लिङ्गे स्याद्गृञ्जनं शुभम्
ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਸੌ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕਮਲ ਹੈ; ਨਾਭੀ-ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਹੈ; ਅੰਡ-ਦੁਇ ਵਿੱਚ ਬੈਂਗਣ ਵਰਗਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ; ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਗ੍ਰਿਞ੍ਜਨ ਹੈ।
Verse 55
घृतं नाभ्यां प्रदेयं स्यात्कौपीने च त्रपु स्मृतम् / मौक्तिकं स्तनयोर्मूर्ध्नि कुङ्कुमेन विलेपनम्
ਨਾਭੀ ਉੱਤੇ ਘਿਉ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕੌਪੀਨ ਲਈ ਤ੍ਰਪੁ (ਟਿਨ) ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ; ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਮੋਤੀ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਕੁੰਕੁਮ ਦਾ ਲੇਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 56
कर्पूरागुरुधूपैश्च शुभैर्माल्यैः सुगन्धिभिः / परिधानं पट्टसूत्रं हृदये रुक्मकं न्यसेत्
ਕਪੂਰ, ਅਗਰੂ-ਧੂਪ ਆਦਿ ਸ਼ੁਭ ਸੁਗੰਧਿਤ ਧੂਪਾਂ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਯੋਗ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਪੱਟ-ਸੂਤਰ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਕੇ; ਹਿਰਦੇ ਉੱਤੇ ਰੁਕਮਕ (ਸੁਵਰਨ ਅਲੰਕਾਰ) ਰੱਖੇ।
Verse 57
ऋद्धिवृद्धी भुजौ द्वौ च चक्षुषोश्च कपर्दकौ / सिन्दूरं नेत्रकोणे च ताम्बूलाद्युपहारकैः
ਤਾਂਬੂਲ ਆਦਿ ਉਪਹਾਰ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਰਿੱਧੀ ਤੇ ਵਿੱਧੀ ਨੂੰ ਦੋ ਭੁਜਾਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਕਪੜਦਕ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਸਜਾਏ ਅਤੇ ਨੇਤਰਾਂ ਦੇ ਕੋਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਦੂਰ ਲਗਾਏ।
Verse 58
सर्वौषधियुतं प्रेतं कृत्वा पूजा यथोदिता / साग्निके (कैश्चा) चापि विधिना यज्ञपात्रं न्यसेत्क्रमात्
ਸਭ ਔਖਧੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਪ੍ਰੇਤ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੋਕਤ ਪੂਜਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਯੱਗ ਪਾਤਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ—ਅੱਗ-ਸਹਿਤ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ (ਕੁਝ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਮੁਤਾਬਕ)।
Verse 59
शिरोमे श्रीरिति ऋचा पुनन्तु वरुणेति च / प्रेतस्य पावनं कृत्वा शालिशालशिलोदकैः
“ਸ਼ਿਰੋ ਮੇ ਸ਼੍ਰੀḥ…” ਵਾਲੀ ਰਿਚਾ ਅਤੇ “ਵਰੁਣ…” ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਮੰਤ੍ਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ। ਪ੍ਰੇਤ ਦੀ ਪਾਵਨਤਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਾਲੀ ਧਾਨ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਪੱਥਰ ਮਿਲੇ ਜਲ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰੇ।
Verse 60
विष्णुमुद्दिश्य दातव्या सुशीलागौः पयस्विनी
ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਸੁਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 61
(तिला लोहं हिरण्यं च कार्पासं लवणं तथा / सप्तधान्यं क्षितिर्गाव एकैकं पानं समृतम्
ਤਿਲ, ਲੋਹਾ, ਸੋਨਾ, ਕਪਾਹ ਅਤੇ ਨਮਕ; ਸੱਤ ਧਾਨ, ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਮਾਪ ਅਤੇ ਗਾਂ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇਕ ਦਾ ਦਾਨ ਪ੍ਰੇਤਾਰਥ ਇਕੱਲਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪੂਰਨ ਫਲਦਾਇਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 62
महादानानि देयानि तिलपात्रं तथेति च / ततो वैतरणी देया सर्वाभरणभूषिता
ਮਹਾਦਾਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤਿਲ-ਪਾਤਰ ਦਾ ਦਾਨ ਵੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਰੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ‘ਵੈਤਰਨੀ’ (ਗੋ-ਦਾਨ) ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 63
कर्तव्यं वैष्णवं श्राद्धं प्रेतमुक्त्यर्थ मात्मवान् / प्रेतंमोक्षं ततः कुर्याद्धृदि विष्णुं प्रकल्प्य च
ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਤ-ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਵੈਸ਼ਣਵ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰੇਤ ਦਾ ਮੋਖ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 64
ॐ विष्णुरिति संस्मृत्य प्रेतं तन्मृत्युमेव च / अग्निदाहं ततः कुर्यात्सूतकन्तु दिनत्रयम्
‘ਓਂ ਵਿਸ਼ਣੂ’ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰੇਤ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਫਿਰ ਅੱਗ ਨਾਲ ਦਾਹ-ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸੂਤਕ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 65
दशाहकर्त्रा पिण्डाश्च कर्तव्याः प्रेतभुक्तये / सर्वं वर्षविधिं कुर्यादेवं प्रेतश्च मुक्तिभाक्
ਦਸਾਹ-ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਤ ਦੀ ਭੁਕਤੀ ਲਈ ਪਿੰਡ ਅਰਪਣ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਪੂਰੀ ਸਾਲਾਨਾ ਵਿਧੀ ਵੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੇਤ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
Because the text treats certain deaths/defilements as producing an atypical preta condition where standard śrāddha-udaka and customary sequences are ritually mismatched; it therefore redirects the practitioner to Nārāyaṇa-bali and a Vaiṣṇava-centered remedial framework to stabilize the transition.
Ekoddiṣṭa here functions as a targeted, single-departed-focused śrāddha structure with separate arghya/tarpaṇa handling, ordered deity presence, and an eleven-day cadence, aiming to make the rite ‘fruit-bearing’ for the specific preta rather than a generalized ancestral offering.
It serves as a symbolic reconstruction of the departed’s form for the rite—assigning counted ‘bone’ units to limbs and using material substitutes for bodily substances—so that offerings, purification, and deity placements can be performed as if addressing an integrated personhood, thereby aiding preta-release within the chapter’s ritual logic.
Sesame (tilā) and sesame-water, iron, gold, grains, land-measure, and the cow-gift—especially the Vaitaraṇī cow—are repeatedly emphasized; the chapter even states that each, given singly, can be ‘complete’ for the departed’s benefit.