Adhyaya 3
Post-cremation Ripening of Karma and the Principal Narakas
ਪ੍ਰੇਤ-ਕਲਪ ਦੇ ਦਾਹੋੱਤਰ ਉਪਦੇਸ਼-ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦਿਆਂ, ਸੁਣੀ ਹੋਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋਇਆ ਗਰੁੜ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਸ਼ਿਧ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਨਰਕ ਦਾ ਅਸਲ ਸਵਰੂਪ ਤੇ ਭੇਦ ਕੀ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਰਕ ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਮੁੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਰੌਰਵ (ਝੂਠੀ ਗਵਾਹੀ ਤੇ ਅਸੱਤ), ਮਹਾਰੌਰਵ (ਅੱਗ ਨਾਲ ਤਪੇ ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਘਸੀਟਣਾ, ਜੀਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਟਣਾ), ਅਤਿ-ਸ਼ੀਤ ਅੰਧਕਾਰ, ਅਤੇ ਨਿਕ੍ਰੰਤਨ/ਕਾਲਸੂਤਰ-ਚੱਕਰ ਵਰਗੀਆਂ ਯਾਤਨਾਵਾਂ (ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਧਨ ਜੋੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ)। ਅਸਿਪਤ੍ਰਵਨ (ਤਲਵਾਰ-ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਜੰਗਲ, ਧੋਖੇ ਵਾਲੀ ਠੰਡੀ ਛਾਂ, ਯਮ ਦੇ ਕੁੱਤੇ) ਅਤੇ ਤਪਤਕੁੰਭ/ਕ੍ਰਿਤਾਵਰਤ (ਉਬਲਦੇ ਤੇਲ ਦੇ ਕੜਾਹ) ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਹੋਰ ਨਰਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦੇ ਕੇ ਖਾਸ ਪਾਪਾਂ ਅਤੇ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਜੀਵਿਕਾ ਨੂੰ ਖਾਸ ਦੰਡਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਕਰਮ-ਫਲ ਦੀ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਸਮਝਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਰਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੀਵ ਪਸ਼ੂ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਚੇ ਪੁੰਨ-ਪਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਚੜ੍ਹਦਾ-ਉਤਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਅੰਦਰਲੇ ਚੋਰ ਕਹਿ ਕੇ ਅਗਲੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
और्ध्वदेहिकविधिकर्मविपाकयोर्वर्णनं नाम द्वितीयो ऽध्यायः सूत उवाच / एवमुत्साहितः पक्षी स्वरूपं निरयस्य तु / पप्रच्छनरकाण्येवं श्रुत्वा चोत्कूलितान्तरः
‘ਔਰਧ੍ਵਦੇਹਿਕ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਕਰਮ-ਵਿਪਾਕ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਦੂਜਾ ਅਧਿਆਇ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪੰਛੀ (ਗਰੁੜ) ਨੇ ਨਰਕ ਦੇ ਸਵਰੂਪ ਬਾਰੇ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ ਅੰਦਰੋਂ ਵਿਹਲ ਹੋ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਰਕਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।
Verse 2
गरुड उवाच / नरकाणां स्वरूपं मे वद येषु विकर्मिणः / पात्यन्ते दुः खभूयिष्ठास्तेषां भेदांश्च कीर्तय
ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮੈਨੂੰ ਨਰਕਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਸਵਰੂਪ ਦੱਸੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਿਧ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਸੁੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਤੇ ਵਿਭਾਗ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕਰੋ।
Verse 3
श्रीभगवानुवाच / नरकाणां सहस्राणि वर्तन्ते ह्यरुणानुज / शक्यं विस्तरतो नैव वक्तुं प्राधान्यतो ब्रुवे
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਹੇ ਅਰੁਣ ਦੇ ਅਨੁਜ! ਨਰਕਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਭੇਦ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਮੁੱਖ ਭਾਗਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 4
रौरवं नाम नरकं मुख्यं तद्वैनिबोध मे / रौरवे कूटसाक्षी तु याति यश्चानृती नरः
ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਜਾਣ ਲੈ— ‘ਰੌਰਵ’ ਨਾਮ ਦਾ ਨਰਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਰੌਰਵ ਵਿੱਚ ਝੂਠੀ ਗਵਾਹੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਅਸੱਤ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 5
योजनानां सहस्रे द्वे रौरवो हि प्रमाणतः / जानुमात्रप्रमाणं तु तत्र गर्तं सुदुस्तरम्
ਪ੍ਰਮਾਣ ਅਨੁਸਾਰ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਘੁੱਟਣ ਜਿੰਨੀ ਗਹਿਰਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਖੱਡ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।
Verse 6
तत्राङ्गारचयौघेन कृतं तद्धरणीसमम् / तत्राग्निना सुतीव्रेण तापिताङ्गारभूमिना
ਉੱਥੇ ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਢੇਰ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਸੜਦੇ ਕੋਲਿਆਂ ਦੀ ਸੇਜ ਵਰਗੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਥਾਂ ਅਤਿ ਤੀਖੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਤਪੇ ਅੰਗਾਰ-ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਜੀਵ ਸੜਦਾ ਹੈ।
Verse 7
तन्मध्ये पापकर्माणं विमुञ्चन्ति यमानुगाः / स दह्यमानस्तीव्रेण वह्निना परिधावति
ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਯਮ ਦੇ ਅਨੁਚਰ ਪਾਪ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਤੀਖੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜਦਾ ਹੋਇਆ ਪੀੜ ਵਿੱਚ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਦੌੜਦਾ ਹੈ।
Verse 8
पदेपदे च पादो ऽस्य स्फुट्यते शीर्यते पुनः / अहोरात्रेणोद्धरणं पादन्यासेन गच्छति
ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਚਿਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਫੱਟਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਪੈਰ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਉਤਨਾ ਹੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਰਾਹ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਤੈਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 9
एवं सहस्रं विस्तीर्णं योजनानां विमुच्यते / ततो ऽन्यत्पापशुद्ध्यर्थं तादृङ्निरयमृच्छति
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਫੈਲੇ ਉਸ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਕੇ, ਜੀਵ ਹੋਰ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਉਸੇ ਜਿਹੇ ਦੂਜੇ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 10
रौरवस्ते समाख्यातः प्रथमो नरको मया / महारौरवसंज्ञं तु शृणुष्व नरकं खग
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਰੌਰਵ—ਪਹਿਲਾ ਨਰਕ—ਵਰਨਨ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ, ਹੇ ਖਗ ਗਰੁੜ, ‘ਮਹਾਰੌਰਵ’ ਨਾਮਕ ਨਰਕ ਸੁਣ।
Verse 11
योजनानां सहस्राणि सन्ति पञ्च समन्ततः / तत्र ताम्रमयी भूमिरधस्तस्या हुताशनः
ਉਹ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਧਰਤੀ ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਹੁਤਾਸ਼ਨ—ਭੱਖਣ ਵਾਲੀ ਅੱਗ—ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
Verse 12
तया तपन्त्या सा सर्वा प्रोद्यद्विद्युत्समप्रभा / विभाव्यते महारौद्रा पापिनां दर्शनादिषु
ਉਸ ਸੜਾਉਂਦੇ ਤਾਪ ਨਾਲ ਤਪ ਕੇ ਉਹ ਸਾਰਾ ਖੇਤਰ ਉਗਦੀ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਉਠਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਆਦਿ ਅਨੁਭਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਉਗਰ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।
Verse 13
तस्यां बद्धकराभ्यां च पद्भ्यां चैव यमानुगैः / मुच्यते पापकृन्मध्ये लुण्ठमानः स गच्छति
ਉੱਥੇ ਯਮਦੂਤ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਪੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਫਦਾ ਤੇ ਲੁੜਕਦਾ ਹੋਇਆ ਘਸੀਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 14
काकैर्बकैर्वृकोलूकैर्मशकैर्वृश्चिकैस्तथा / भक्ष्यमाणैस्तथा रौद्रैर्गतो मार्गे विकृष्यते
ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਉਹ ਘਸੀਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਾਂ, ਬਗਲੇ, ਭੇੜੀਏ, ਉੱਲੂ, ਮੱਛਰ, ਬਿਛੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕ੍ਰੂਰ ਜੀਵ ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਟ-ਖਾ ਕੇ ਤੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 15
दह्यमानो गतमतिर्भ्रान्तस्तातेति चाकुलः / वदत्यसकृदुद्वग्नो न शान्तिमधिगच्छति
ਦੁੱਖ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜਦਾ, ਹੋਸ਼ ਗੁਆ ਕੇ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਘਬਰਾਹਟ ਨਾਲ ‘ਪਿਤਾ ਜੀ!’ ਪੁਕਾਰਦਾ ਹੈ; ਮੁੜ ਮੁੜ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
Verse 16
एवं तस्मान्नरैर्मोक्षस्त्वतिक्रान्तैरवाप्यते / वर्षायुतायुतैः पापं यैः कृतं दुष्टबुद्धिभिः
ਇਸ ਲਈ ਉਹੀ ਮਨੁੱਖ ਮੋਖਸ਼ ਪਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਐਸੇ ਪਾਪਕਰਮ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ; ਪਰ ਦੁਰਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਣਗਿਣਤ ਯੁੱਗਾਂ ਤੱਕ ਪਾਪ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਸੌਖੀ ਨਹੀਂ।
Verse 17
तथान्यस्तु ततो नाम सो ऽतिशीतः स्वभावतः / महारौरववद्दीर्घस्तथान्धतमसा वृतः
ਫਿਰ ‘ਤਤੋ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਰਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੁਭਾਉ ਬਹੁਤ ਹੀ ਠੰਢਾ ਹੈ; ਉਹ ਮਹਾਰੌਰਵ ਵਾਂਗ ਲੰਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਘੋਰ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
Verse 18
शीतार्तास्तत्र बध्यन्ते नरास्तमसि दारुणे / परस्परं समासाद्य परिरभ्याश्रयन्ति ते
ਉੱਥੇ ਭਿਆਨਕ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਠੰਢ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਮਨੁੱਖ ਕਸ ਕੇ ਬੱਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋ ਕੇ ਗਲੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪਰਸਪਰ ਆਸਰਾ ਲੱਭਦੇ ਹਨ।
Verse 19
दन्तास्तेषां च भज्यन्ते शीतार्तिपरिकम्पिताः / क्षुतृषातिबलाः पक्षिन्नथ तत्राप्युपदवाः
ਠੰਢ ਦੀ ਪੀੜ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਕੰਬਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਪੰਛੀ (ਗਰੁੜ), ਤੀਖੀ ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਹ ਨਾਲ ਹਾਰ ਕੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਵੀ ਹੋਰ ਉਪਦ੍ਰਵ ਸਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Verse 20
हिमखण्डवहो वायुभिनत्त्यस्थीनि दारुणः / मज्जासृगस्थिगलितमश्रन्त्यत्र क्षुधान्विताः
ਬਰਫ਼ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ ਕਠੋਰ ਹਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਚੀਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਪਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਮੱਜਾ, ਲਹੂ ਅਤੇ ਹੱਡੀ ਤੋਂ ਪਿਘਲ ਕੇ ਟਪਕਣ ਵਾਲਾ ਰਸ ਚੱਟਦੇ ਹਨ।
Verse 21
आलिङ्ग्यमाना भ्राम्यन्ते परस्परसमागमे / एवं तत्रापि सुमहान्क्लेशस्तमसि मानवैः
ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਗਲੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹੀ ਭਟਕਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਕਲੇਸ਼ ਸਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Verse 22
प्राप्यते शकुनिश्रेष्ठ यो बहूकृतसञ्चयः / निकृन्तन इति ख्यातस्ततो ऽन्यो नरकोत्तमः
ਹੇ ਸ਼ਕੁਨਿਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ (ਗਰੁੜ), ਜੋ ਅਨੇਕ ਕੁਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਢੇਰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ‘ਨਿਕ੍ਰੰਤਨ’ ਨਾਮਕ ਨਰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੋਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਰਕ ਹੈ।
Verse 23
कुलालचक्राणि तत्र भ्राम्यन्त्यविरतं खग / तेष्वापाष्ये निकृष्यन्ते कालसूत्रेण मानवाः
ਹੇ ਖਗ (ਗਰੁੜ), ਉੱਥੇ ਕੁੰਭਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਅਵਿਰਤ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ‘ਕਾਲਸੂਤਰ’ ਨਾਮ ਦੇ ਪਾਸੇ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਘਿਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 24
यमानुमाङ्गुलिस्थेन आपादतलमस्तकम् / न चैषां जीवितभ्रंशो जायते पक्षिसत्तम
ਹੇ ਪੱਖੀ-ਸੱਤਮ, ਯਮ ਦੀ ਉਂਗਲੀ ਦੇ ਮਾਪ ਨਾਲ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਤਲਵਿਆਂ ਤੋਂ ਸਿਰ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਤੱਕ ਮਾਪਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।
Verse 25
छिन्नानि तेषां शतशः खण्डान्यैक्यं व्रजन्ति हि / एवं वर्षसहस्राणि भ्राम्यन्ते पापकर्मिणः
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੱਟੇ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਟੁਕੜੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਪਕਰਮੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਭਟਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Verse 26
तावद्यावदशेषं च तत्पापं संक्षयं गतम् / अप्रातष्ठं च नरकं शृणुष्व गदतो मम
ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਪਾਪ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਹ ਨਰਕ-ਅਵਸਥਾ ਬਿਨਾ ਆਰਾਮ ਦੇ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ।
Verse 27
तत्रस्थैर्नारकैर्दुः खमसह्यमनुभूयते / तान्येव तत्र चक्राणि घटीयन्त्राणि चान्यतः
ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਜੀਵ ਉੱਥੇ ਅਸਹਿਨ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਵੱਖ ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਉਹੀ ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਘਟੀ-ਯੰਤਰ (ਪਾਣੀ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਰਗੇ ਯੰਤਰ) ਲਗੇ ਹੋਏ ਹਨ।
Verse 28
दुः खस्य हेतुभूतानि पापकर्मकृतां नृणाम् / चक्रेष्वारोपिताः केचिद्भाम्यन्ते तत्र मानवाः
ਉੱਥੇ ਪਾਪ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇ ਪਾਪ-ਫਲ ਕਰਕੇ ਕਈ ਲੋਕ ਚੱਕਰਾਂ ਉੱਤੇ ਜਕੜੇ ਹੋਏ ਘੁਮਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 29
यावद्वर्षसहस्राणि न तेषां स्थितिरन्तरा / घटीयन्त्रेषु बद्वा ये बद्धा तोयवटी यथा
ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿੰਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਘਟੀ-ਯੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਉਹ ਪਾਣੀ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਯੰਤਰ ਦੀ ਚਮੜੇ ਦੀ ਥੈਲੀ ਵਾਂਗ ਜਕੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Verse 30
भ्राम्यन्ते मानवा रक्तमुद्गिरन्तः पुनः पुनः / अन्त्रैर्मुखविनिष्क्रान्तैर्नेत्रैरन्त्रावलम्बिभैः
ਮਨੁੱਖ ਮੁੜ ਮੁੜ ਲਹੂ ਉਗਲਦੇ ਹੋਏ ਭਟਕਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆੰਤਾਂ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਆੰਤਾਂ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਲਟਕਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 31
दुः खानि प्राप्नुवन्तीह यान्यसह्यानि जन्तुभिः / असिपत्रवनं नाम नरकं शृणु चापरम्
ਇੱਥੇ ਜੀਵ ਅਜਿਹੇ ਅਸਹਿਣਯ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਹਿਣੇ ਔਖੇ ਹਨ; ਹੁਣ ‘ਅਸਿਪਤ੍ਰਵਨ’ ਨਾਮ ਦੇ ਹੋਰ ਨਰਕ ਨੂੰ ਸੁਣੋ—ਤਲਵਾਰ ਵਰਗੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਜੰਗਲ।
Verse 32
योजनानां सहस्रं यो ज्वलत्यग्न्याशृतावनिः / सप्ततीव्रकराश्चैण्डर्यत्र तीव्र सुदारुणे
ਉੱਥੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਭਰੀ ਧਰਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਧਧਕਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਆਦਿਤ੍ਯ ਸੱਤਰ ਬਹੁਤ ਤਿੱਖੀਆਂ ਤਪਤ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਚੰਡ ਤੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਹੈ।
Verse 33
प्रतपन्ति सदा तत्र प्राणिनो नरकौकसः / तन्मध्ये चरणं शीतस्निग्धपत्रं विभाष्यते
ਉੱਥੇ ਨਰਕ-ਵਾਸੀ ਜੀਵ ਸਦਾ ਸੜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ‘ਚਰਣ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਥਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਠੰਢੇ, ਮਲਾਇਮ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਪੱਤੇ ਹਨ।
Verse 34
पत्राणि यत्र खण्डानि फलानां पक्षिसत्तम / श्वानश्च तत्र सुबलाश्चरन्त्यामिषभोजनाः
ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ! ਉੱਥੇ ਪੱਤੇ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਲ ਵੀ ਚੀਰ ਕੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਕੁੱਤੇ ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ ਹੋਏ ਫਿਰਦੇ ਹਨ।
Verse 35
महावक्त्रा महादंष्ट्रा व्याघ्रा इव महाबलाः / ततश्च वनमालोक्य शिशिरच्छायमग्रतः
ਉਹ ਵੱਡੇ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ, ਬਾਘਾਂ ਵਾਂਗ ਮਹਾਬਲਵਾਨ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਠੰਢੀ ਛਾਂ ਵਾਲਾ ਜੰਗਲ ਵੇਖ ਕੇ (ਉਹ ਉਸ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ)।
Verse 36
प्रयान्ति प्राणिनस्तत्र क्षुत्तापपरिपीडिताः / मातर्भ्रातस्तात इति क्रन्दमानाः सुदुः खिताः
ਉੱਥੇ ਜੀਵ ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਸੜਦੀ ਤ੍ਰਿਹ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਤੁਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਘੋਰ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ‘ਮਾਂ! ਭਰਾ! ਪਿਤਾ!’ ਕਹਿ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
Verse 37
दह्यमानाङ्घ्रियुगला धरणिस्थेन वह्निना / तेषां गतानां तत्रापि अति शीतिः समीरणः
ਧਰਤੀ ਵਿਚੋਂ ਉੱਠਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੈਰ ਸੜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਵੀ ਕੜਾਕੇ ਦੀ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
Verse 38
प्रवाति तेन पात्यन्ते तेषां खड्गास्तथोपरि / छिन्नाः पतन्ति ते भूमौ ज्वलत्पावकसंचये
ਉਸ ਪ੍ਰਚੰਡ ਹਵਾ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਖੜਗ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਉਹ ਖੜਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਧਧਕਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
Verse 39
लेलिह्यमाने चान्यत्र तप्ताशेषमहीतले / सारमेयाश्च ते शीघ्रं शातयन्ति शरीरतः
ਜਦੋਂ ਉਹ ਹੋਰ ਥਾਂ ਤਪਦੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੜਫਦਾ ਤੇ ਜੀਭ ਫੇਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਯਮ ਦੇ ਕੁੱਤੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਨੋਚ ਨੋਚ ਕੇ ਚੀਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
Verse 40
तेषां खण्डान्यनेकानि रुदतामतिभीषणे / असिपत्रवनं तात मयैतत्परिकीर्तितम्
ਉਸ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰੋਂਦੇ-ਵਿਲਪਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅਨੇਕ ਟੁਕੜੇ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਤਾਤ, ਇਸੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ‘ਅਸਿਪਤ੍ਰਵਨ’—ਤਲਵਾਰ-ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਜੰਗਲ—ਕਿਹਾ ਹੈ।
Verse 41
अतः परं भीमतरं तप्तकुंभं निबोध मे / समन्ततस्तप्तकुम्भा वह्निज्वालासमन्विताः
ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ‘ਤਪਤਕੁੰਭ’ ਨਾਮ ਦੀ ਹੋਰ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਯਾਤਨਾ ਸੁਣ। ਚੌਹਾਂ ਪਾਸੇ ਤਪੇ ਹੋਏ ਕੁੰਭ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਭੜਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
Verse 42
ज्वलदग्निचयास्तप्ततैलायश्चूर्णपूरिताः / एषु दुष्कृतकर्माणो याम्यैः क्षिप्ता ह्यधोमुखाः
ਉਹ ਖੱਡ ਜਲਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਢੇਰਾਂ, ਉਬਲਦੇ ਤੇਲ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਬੁਰਾਦੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹਨ। ਦੁਸ਼ਕਰਮੀ ਯਮਦੂਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੂੰਹ ਦੇ ਬਲ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 43
क्वाथ्यन्ते विस्फुटद्गात्रा गलन्मज्जाजलान्विताः / स्फुटत्कपालेनत्रास्थिच्छिद्यमाना विभीषणैः
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਫਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮਿੱਝ ਪਿਘਲ ਕੇ ਵਹਿਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਖੋਪੜੀ ਫਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਜਮਦੂਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਦੇ ਹਨ।
Verse 44
गृध्रैरुत्पाट्य मुच्यन्ते पुनस्तेष्वेव वेगितैः / पुनश्चिमचिमायन्ते तैलनैक्यं व्रजन्ति च
ਗਿਰਝਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੋਚ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਫਿਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਝਪਟਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਤਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਇੱਕਮਿਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 45
द्रवीभूतैः शिरोगात्रैः स्नायुमांसत्वगास्थिभिः / ततो याम्यैर्नरैराशु दर्व्याघट्टनघट्टिताः
ਸਿਰ, ਅੰਗ, ਨਸਾਂ, ਮਾਸ, ਚਮੜੀ ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਪਿਘਲ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਜਮਦੂਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੜਛੀ ਨਾਲ ਘੋਟਦੇ ਹਨ।
Verse 46
कृतावर्ते महातैले क्वाथ्यन्ते पापकर्मिणः / एष ते विस्तरेणोक्तस्तप्तकुम्भो मया खग
ਹੇ ਪੰਛੀ (ਗਰੁੜ)! ਉਸ ਮਹਾਂ ਤੇਲ ਦੇ ਵਾਵਰੋਲੇ ਵਿੱਚ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਉਬਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ 'ਤਪਤਕੁੰਭ' ਨਰਕ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
Verse 47
आदिमो रौरवः प्रोक्तो महारौरवको ऽपरः / अतिशीतस्तृतीयस्तु चतुर्थो हि निकृन्तनः
ਪਹਿਲਾ ਨਰਕ 'ਰੌਰਵ' ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਦੂਜਾ 'ਮਹਾਰੌਰਵ' ਹੈ। ਤੀਜਾ 'ਅਤਿਸ਼ੀਤ' ਅਤੇ ਚੌਥਾ 'ਨਿਕ੍ਰਿੰਤਨ' ਹੈ।
Verse 48
अप्रतिष्ठः पञ्चमः स्यादसिपत्रवनो ऽपरः / सप्तमस्तप्तकुम्भस्तु सप्तैते नरका मताः
‘ਅਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠ’ ਪੰਜਵਾਂ ਨਰਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਦੂਜਾ ‘ਅਸਿਪਤ੍ਰਵਨ’ (ਤਲਵਾਰ ਵਰਗੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਜੰਗਲ) ਹੈ। ਸੱਤਵਾਂ ‘ਤਪਤਕੁੰਭ’ ਹੈ; ਇਹ ਸੱਤ ਨਰਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 49
श्रूयन्तेन्यान्यपि तथा नरकाणि नराधमाः / कर्मणां तारतम्येन तेषुतेषु पतन्ति हि
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਨਰਕਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਮ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਤਾਰਤਮ੍ਯ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਉਸ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ।
Verse 50
तथा हि नरको रोधः शूकरस्ताल एव च / तप्तकुम्भो महाज्वालः शबलो ऽथ विमोहनः
ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਇਹ ਨਰਕ ਹਨ—‘ਨਰਕ’, ‘ਰੋਧ’, ‘ਸ਼ੂਕਰ’ ਅਤੇ ‘ਤਾਲ’; ਅਤੇ ‘ਤਪਤਕੁੰਭ’, ‘ਮਹਾਜ੍ਵਾਲ’, ‘ਸ਼ਬਲ’ ਤੇ ‘ਵਿਮੋਹਨ’।
Verse 51
क्रिमिश्च क्रिमभक्षश्च लालाभक्षो विषञ्जनः / अधः शिराः पूयवहो रुधिरान्धश्च विड्रभुजः
ਉਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ‘ਕ੍ਰਿਮਿ’, ‘ਕ੍ਰਿਮਭਕ੍ਸ਼’, ‘ਲਾਲਾਭਕ੍ਸ਼’ ਅਤੇ ‘ਵਿਸ਼ੰਜਨ’; ਅਤੇ ‘ਅਧಃਸ਼ਿਰਾ’, ‘ਪੂਯਵਹ’, ‘ਰੁਧਿਰਾਂਧ’ ਤੇ ‘ਵਿਡ੍ਰਭੁਜ’ ਨਾਮ ਦੇ ਦੰਡਭੋਗੀ ਜੀਵ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 52
तथा वैतरणी सू (मू) मसिपत्रवनं तथा / अग्निज्वालो महाघोरः सन्दंशो वाप्यभोजनः
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਵੈਤਰਨੀ’ (ਯਾਤਨਾ ਦੀ ਨਦੀ) ਹੈ ਅਤੇ ‘ਅਸਿਪਤ੍ਰਵਨ’ ਵੀ ਹੈ। ‘ਅਗਨਿਜ੍ਵਾਲ’ ਨਾਮ ਦੀ ਦਹਕਦੀ ਅੱਗ, ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ‘ਸੰਦੰਸ਼’, ਅਤੇ ‘ਵਾਪ੍ਯਭੋਜਨ’ ਨਾਮ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਵੀ ਹੈ।
Verse 53
तमश्च कालसूत्रं च लोहश्चाप्यभिदस्तथा / अप्रतिष्ठो ऽप्यवीचिश्च नरका एवमादयः
ਤਮਸ, ਕਾਲਸੂਤਰ, ਲੋਹ ਅਤੇ ਅਭਿਦ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਅਵੀਚਿ—ਇਹ ਆਦਿ ਨਰਕ ਹਨ।
Verse 54
तामसा नरकाः सर्वे यमस्य विषये स्थिताः / येषु दुष्कृतकर्माणः पतन्ति हि पृथक्पृथक्
ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਰਕ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਹਨੇਰਮਈ ਹਨ ਅਤੇ ਯਮ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਜਿੱਥੇ ਦੁਸ਼ਕਰਮੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ।
Verse 55
भूमेरधस्तात्ते सर्वे रौरवाद्याः प्रकीर्तिताः / रोघो गोघ्नो भ्रूणहा च अग्निदाता नरः पतेत्
ਧਰਤੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਰੌਰਵ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਨਰਕ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ। ਰੋਗ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਗੋ-ਹੰਤਾ, ਭ੍ਰੂਣ-ਹੰਤਾ ਅਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰੇ—ਐਸਾ ਨਰ ਉਥੇ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ।
Verse 56
सूकरे ब्रह्महा मज्जेत्सुरापः स्वर्णतस्करः / ताले पतेत्क्षत्त्रहन्ता हत्वा वैश्यं च दुर्गतिः
ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੰਤਾ ਸੂਕਰ ਦੀ ਜੋਨੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਸੋਨੇ ਦਾ ਚੋਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਖੱਤਰੀ-ਹੰਤਾ ਤਾੜ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵਿੱਚ ਅਚਲ ਜਨਮ ਵਜੋਂ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਵੈਸ਼੍ਯ-ਹੰਤਾ ਦੁৰ্গਤੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 57
ब्रह्महत्यां च यः कुर्याद्यश्च स्याद्गुरुतल्पगः / स्वसृगामी तप्तकुम्भी तथा राजभटो ऽनृती
ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ-ਹਤਿਆ ਕਰੇ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਜ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਵੱਲ ਗਮਨ ਕਰੇ—ਉਹ ਤਪਤਕੁੰਭੀ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਰਾਜ-ਭਟ ਵੀ ਉੱਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 58
तप्तलोहैश्च विक्रेता तथा बन्धनरक्षिता / माध्वी विक्रयकर्तां च यस्तु भक्तं परित्यजेत्
ਤਪਤ ਲੋਹਾ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ, ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਰਾਬ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਆਸਰਿਤ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ—ਇਹ ਸਭ ਪਾਪੀ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੰਡ ਦੇ ਭਾਗੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 59
महाज्वाली दुहितरं स्नुषां गच्छति यस्तु वै / वेदो विक्रीयते यैश्च वेदं दूषयते तु यः
ਜੋ ਆਪਣੀ ਧੀ ਜਾਂ ਨੂੰਹ ਕੋਲ ਅਨਾਚਾਰ ਨਾਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ‘ਮਹਾਜ੍ਵਾਲੀ’ ਨਾਮਕ ਭਿਆਨਕ ਜਲਨ ਵਾਲੀ ਯਾਤਨਾ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਵੇਦ ਨੂੰ ਵੇਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਵੇਦ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਵੀ ਉਸੇ ਦੰਡ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ।
Verse 60
गुरुं चैवावमन्यन्ते वाक्शरैस्ताडयन्ति च / अगम्यागामी च नरो नरकं शबलं व्रजेत्
ਜੋ ਗੁਰੂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੋਲਾਂ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਚੋਟ ਪਹੁੰਚਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਨਿਸ਼ਿਧ (ਅਗਮ੍ਯ) ਸੰਬੰਧ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ‘ਸ਼ਬਲ’ ਨਾਮਕ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 61
विमोहे पतते शूरे मर्यादां यो भिनत्ति वै / दुरिष्टं कुरुते यस्तु कृमिभक्षं प्रपद्यते
ਸੂਰਮਾ ਵੀ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਤੋੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਕੀੜਿਆਂ ਦਾ ਆਹਾਰ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 62
देवब्राह्मणविद्वेष्टा लालाभक्षे पतत्यपि / कुण्डकर्ता कुलालश्च न्यासहर्ता चिकित्सकः
ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸ਼ੁੱਧ ‘ਲਾਲਾਭਕ੍ਸ਼੍ਯ’ ਉੱਤੇ ਜੀਊਂਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਪਤਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁੰਡ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਕੁੰਭਾਰ, ਨਿਆਸ (ਅਮਾਨਤ) ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਕਪਟੀ ਹਕੀਮ—ਇਹ ਵੀ ਪਤਿਤ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 63
आरामेष्वग्निदाता च एते यान्ति विषञ्जने / असत्प्रतिग्रही यस्तु तथैवायाज्ययाजकः
ਜੋ ਬਾਗਾਂ ਤੇ ਉਪਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਜਲਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨੀਰਸ ਤੇ ਸੁੰਨੇ ਦੇਸ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਯੋਗ ਤੋਂ ਦਾਨ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਅਯਾਜ੍ਯ ਲਈ ਯਜ्ञ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵੀ ਉਹੀ ਗਤੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 64
न क्षत्त्रैर्जोवते यस्तु नरो गच्छेदधोमुखम् / क्षीरं सुरां च मासं लाक्षां गन्धं रसं तिलान्
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮਿਕ ਸੇਵਾ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੀਉਂਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਧੋਮੁਖ ਕਰਕੇ ਹੇਠਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਧੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਦੁੱਧ, ਸ਼ਰਾਬ, ਮਾਸ, ਲਾਖ, ਸੁਗੰਧ, ਰਸ-ਭੋਗ ਤੇ ਤਿਲ ਆਦਿ ਦਾ ਦੁਰੁਪਯੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
Verse 65
एवमादीनि विक्रीणन् घोरे पूयवहे पतेत् / यः कुक्कुटान्निबध्नाति मार्जारान् सूकरांश्च तान् / पक्षिणश्च मृगांश्छा गान्सो ऽप्येवं नरकं व्रजेत्
ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ ਭਿਆਨਕ ‘ਪੂਯਵਹ’ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਮੁਰਗੇ, ਬਿੱਲੀਆਂ, ਸੂਰ, ਪੰਛੀਆਂ, ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਤੇ ਬਕਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਤੜਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਸੇ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 66
आजाविको माहिषिकस्तथा चक्री ध्वजी च यः / रङ्गोपजीविको विप्रः शाकुनिर्ग्रामयाजकः
ਬਕਰੀਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣਹਾਰ, ਭੈਂਸਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣਹਾਰ, ਚੱਕਰ ਤੇ ਝੰਡੇ ਵੇਚ ਕੇ ਜਾਂ ਦਿਖਾ ਕੇ ਜੀਊਣ ਵਾਲਾ, ਰੰਗਮੰਚ ਨਾਲ ਜੀਵਿਕਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸ਼ਕੁਨ-ਵਿਦਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਲਈ ਕਰਮਕਾਂਡ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਯਾਜਕ—ਇਹ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਜੀਵਿਕਾਵਾਂ ਹਨ।
Verse 67
अगारदाही गरदः कुण्डाशी सोमविक्रयी / सुरापो मांसभक्षी च तथा च पशुघातकः
ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਜ਼ਹਿਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਨਿਸ਼ਿਧ ਕੁੰਡ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਅੰਨ ਖਾ ਕੇ ਜੀਊਣ ਵਾਲਾ, ਸੋਮ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਰਾਬੀ, ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ-ਘਾਤਕ—ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਪਾਪੀ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 68
रुधिरान्धे पतन्त्येते पतन्त्येते एवमाहुर्मनीषिणः / उपविष्टन्त्वेकपङ्क्त्यां विषं सम्भोजयन्ति ये
ਵਿਦਵਾਨ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਐਸੇ ਲੋਕ ‘ਰੁਧਿਰਾਂਧ’ ਨਾਮ ਦੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ—ਹਾਂ, ਨਿਸਚਿਤ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਇਕੋ ਪੰਗਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ ਖਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਉੱਥੇ ਪਤਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 69
पतन्ति निरये घोरे विड्भुजे नात्र संशयः / मधुग्राहो वैतरणीमाक्रोशी मूत्रसंज्ञके
ਉਹ ਭਿਆਨਕ ‘ਵਿਡਭੁਜ’ ਨਾਮ ਦੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਮਧੁਗ੍ਰਾਹ’, ‘ਵੈਤਰਨੀ’ ਨਦੀ, ‘ਆਕ੍ਰੋਸ਼ੀ’ ਅਤੇ ‘ਮੂਤਰ’ ਨਾਮਕ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਸੁੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 70
असिपत्रवने ऽसौची क्रोधनश्च एतेदपि / अग्निज्वालां मृगव्याधो भोज्यते यत्र वायसैः
ਤਲਵਾਰ ਵਰਗੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ‘ਅਸਿਪਤ੍ਰਵਨ’ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ੁਚੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧੀ ਲੋਕ ਦੰਡਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮ੍ਰਿਗਵਿਆਧ (ਸ਼ਿਕਾਰੀ) ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਵਿਚ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਾਂ ਉਸਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 71
इज्यायां व्रतलोपाच्च सन्दंशे नरके पतेत् / स्कन्दन्ते यदि वा स्वप्ने यतिनो ब्रह्मचारिणः
ਯਜ੍ਯ-ਪੂਜਾ ਦੀ ਉਪੇਖਾ ਅਤੇ ਵਰਤ-ਭੰਗ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ‘ਸੰਦੰਸ਼’ ਨਾਮ ਦੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੇ ਯਤੀ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਖਲਿਤ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਨਿਯਮ-ਭੰਗ, ਪਤਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 72
पुत्रैरध्यापिता ये च पुत्रैराज्ञापिताश्च ये / ते सर्वे नरकं यान्ति निरयं चाप्यभोजनम्
ਜੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਅਧੀਨ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਸਭ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਨਿਰਯ ਨੂੰ ਵੀ, ਜਿੱਥੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਘਾਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 73
वर्णाश्रमविरुद्धानि क्रोधहर्षसमन्विताः / कर्माणि ये तु कुर्वन्ति सर्वे निरयवासिनः
ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਵਰਣ-ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 74
उपरिष्टात्स्थितो घोर उष्णात्मा रौरवो महान् / सुदारुणः सुशीतात्मा तस्या धस्तामसः स्मृतः
ਉੱਪਰ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਗਰਮ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ 'ਮਹਾਰੌਰਵ' ਨਰਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਠੰਡੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ 'ਤਾਮਿਸ੍ਰ' ਨਰਕ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 75
एवमादिक्रमेणैव सर्वे ऽधो ऽधः परिस्थिताः / दुः खोत्कर्षश्च सर्वेषु कर्मस्वपि निमित्ततः
ਇਸੇ ਤਰਤੀਬ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਰੇ ਨਰਕ ਇੱਕ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 76
सुखोत्कर्षश्च सर्वत्र धर्मस्येहनिमिततः / पश्यन्तिनरकान्देवा ह्यधोवक्त्रान्सुदारुणान्
ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੁੱਖ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।
Verse 77
नारकाश्चापि ते देवान्सर्वान्पश्यन्ति ऊर्ध्वगान् / एतान्यान्यानि शतशो नरकाणि वियद्गते
ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਏ ਜੀਵ ਵੀ ਉੱਪਰ ਵਿਚਰਦੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਅਕਾਸ਼ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਹੋਰ ਨਰਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।
Verse 78
दिनेदिने तु नरके पच्यते दह्यतेन्यतः / शीर्यते भिद्यते ऽन्यत्र चूर्यते क्लिद्यतेन्यतः
ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪਾਪੀ ਕਿਤੇ ਉਬਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਸਾੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਿਤੇ ਉਹ ਸੁੱਕ ਕੇ ਘੁਲਦਾ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਚੀਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਿਤੇ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਤੇ ਸੜ ਕੇ ਪੂੰਹ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 79
क्वथ्यते दीप्यते ऽन्यत्र तथा वातहतो ऽन्यतः / एकं दिनं वर्षशतप्रमाणं नरके भवेत्
ਕਿਤੇ ਉਹ ਉਬਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਾੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਕਿਤੇ ਭਿਆਨਕ ਹਵਾਵਾਂ ਦੇ ਝਟਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਿਨ ਹੀ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 80
ततः सर्वेषु निस्तीर्णः पापी तिर्यक्त्वमश्नते / कृमिकीटपतङ्गेषु स्थावरैकशफेषु च
ਫਿਰ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਭੋਗ ਕੇ ਪਾਪੀ ਤਿਰਯਕ-ਯੋਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਕੀੜੇ, ਕੀਟ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ; ਅਤੇ ਅਚਲ (ਸਥਾਵਰ) ਯੋਨੀਆਂ ਤੇ ਇਕ-ਖੁਰ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਹ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 81
गत्वा वनगजाढ्येषु गोष्वषु तथैव च / खरो ऽश्वो ऽश्वतरो गौरः शरभश्चमरी तथा
ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਗਧਾ, ਘੋੜਾ, ਖੱਚਰ, ਬੈਲ; ਅਤੇ ਸ਼ਰਭ ਤੇ ਚਮਰੀ ਵੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 82
एते चैकशफाः षट् च शृणु पञ्चनखानतः / अन्यासु बहुपापासु दुः खदासु च यो निषु
ਇਹ ਛੇ ਇਕ-ਖੁਰ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਹਨ; ਹੁਣ ਪੰਜ-ਨਖ ਵਾਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਪਾਪ-ਭਰੀਆਂ ਅਤੇ ਦੁੱਖਦਾਇਕ ਯੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 83
मानुष्यं प्राप्यते कुब्जो कुत्सितो वामनो ऽपि वा / चण्डालपुक्कसाद्यासु नरयोनिषु जायते
ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ ਕੋਈ ਕੁੱਬਾ, ਨਿੰਦਿਤ ਜਾਂ ਵਾਮਨ ਬਣ ਕੇ ਜੰਮਦਾ ਹੈ; ਜਾਂ ਚਾਂਡਾਲ, ਪੁੱਕਸ ਆਦਿ ਨੀਚ ਨਰ-ਯੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 84
मुहुर्गर्भे वसन्त्येव म्रियन्ते च मुहुर्मुहुः / अवशिष्टेन पापेन पुण्येन च समन्वितः
ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਮਰਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਹਧਾਰੀ ਬਚੇ ਹੋਏ ਪਾਪ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਵੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 85
ततश्चारोहिणीं योनिं शूद्रवैश्यनृपादिकम् / विप्रदेवेन्द्रतां चापि कदाचिदधिरोहति
ਫਿਰ ਉਹ ਜੀਵ ਉੱਚੀ ਯੋਨੀ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ—ਕਦੇ ਸ਼ੂਦਰ, ਵੈਸ਼ਯ, ਰਾਜਾ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਜੰਮਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਕਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ, ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਇੰਦਰ ਪਦ ਤੱਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
Verse 86
एवं तु पापकर्माणो निरयेषु पतन्त्यधः / यथा पुण्यकृतो यान्ति तन्मे निगदतः शृणु
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਪ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਵੇਂ ਅੱਗੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ।
Verse 87
ते यमेन विनिर्दिष्टां योनिं पुण्यगतिं नराः / प्रगीतगन्धर्वगणा नृत्योत्सवसमाकुलाः
ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਯਮ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਪੁੰਨ-ਗਤੀ ਅਤੇ ਪੁਨਰਜਨਮ ਦੀ ਯੋਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਜਿੱਥੇ ਗੰਧਰਵ-ਗਣ ਗਾਇਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਲੋਕ ਨਾਚ ਤੇ ਉਤਸਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 88
हारनूपुरमाधुर्यैः शोभितान्यमलानि तु / प्रयान्त्याशु विमानानि दिव्यगन्धस्रगुज्ज्वलाः
ਹਾਰ ਤੇ ਨੂਪੁਰ ਦੀ ਮਧੁਰ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਨਿਰਮਲ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਛੇਤੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ; ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੀਆਂ ਫੁੱਲਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।
Verse 89
तस्माच्च प्रच्युता राज्ञामन्येषां च महात्मनाम् / जायन्ते नीरुजां गेहे स द्वृत्तिपीरपालकाः
ਇਸ ਲਈ ਰਾਜਪਦ ਤੋਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਦੀ ਪਦਵੀ ਤੋਂ ਚੁੱਕੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਨਿਰੋਗ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੇਵਾ-ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਨਾਲ ਜੀਊਣ ਵਾਲੇ ਪਾਲਕ ਤੇ ਪਰਿਚਾਰਕ ਬਣਦੇ ਹਨ।
Verse 90
भोगान्सम्प्राप्नुवन्त्युग्रांस्ततो यान्त्यूर्ध्वमन्यथा / अवरोहिणीं सम्प्राप्य पूर्ववद्यन्ति मानवाः
ਉਗ੍ਰ ਭੋਗ-ਫਲ ਭੋਗ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਉੱਪਰਲੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਵਰੋਹਣੀ ਰਾਹ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਮੁੜ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੱਲ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
Verse 91
जातस्य मृत्युलोके वै प्राणिनो मरणं ध्रुवम् / पापिष्ठानामदोमार्गाज्जीवो निष्क्रमते ध्रुवम्
ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਲਈ ਮੌਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ; ਅਤੇ ਅਤਿ ਪਾਪੀਆਂ ਦਾ ਜੀਵ ‘ਅਧੋ-ਮਾਰਗ’ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।
Verse 92
पृथिव्यां लीयते पृथ्वी आपश्चैव तथाप्सु च / तेजस्तेजसि लीयते समीरे च समीरणः
ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਲ ਵੀ ਜਲ ਵਿੱਚ; ਤੇਜ ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਵਾਯੂ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 93
आकाशे च तथाकाशं सर्वव्यापि निशाकरे / तत्र कामस्तथा क्रोधः काये पञ्चेन्द्रियाणि च
ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਆਕਾਸ਼ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਚੰਦ੍ਰ-ਪ੍ਰਭਾ। ਉੱਥੇ ਵੀ ਕਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਉੱਠਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵੀ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 94
एते तार्क्ष्य समाख्याता देहे तिष्ठन्ति तस्कराः / कामः क्रोधो ह्यहङ्कारो मनस्तत्रैव नायकः
ਹੇ ਤਾਰਕ੍ਸ਼੍ਯ (ਗਰੁੜ), ਇਹ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਚੋਰਾਂ ਵਾਂਗ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਮਨ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਇਕ ਹੈ।
Verse 95
संहारश्चैव कालो ऽसौ पुण्यपापेन संयुतः / पञ्चेन्द्रियसमायुक्तः सकलैर्विबुधैः सह
ਉਹੀ ਕਾਲ ਸੰਹਾਰਕ ਹੈ; ਉਹ ਪੁੰਨ-ਪਾਪ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਵਿਬੁਧਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
Verse 96
प्रविशेत्स नवे देहे पृहे दरधे गुही यथा / शरीरे ये समासीनाः सर्वे वै सप्त धातवः
ਉਹ ਨਵੇਂ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਇਉਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਘਰ, ਦਰਾਰ ਜਾਂ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਵੇ। ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸੱਤ ਧਾਤੂ ਸਭ ਬੈਠੇ ਹਨ।
Verse 97
षाट्कौशिको ह्ययं कायः सर्वे वाताश्च देहिनाम् / मूत्रं पुरीषं तद्योगाद्ये चान्ये व्याधयस्तथा
ਇਹ ਕਾਇਆ ਛੇ ਕੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਯੂਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਤੋਂ ਮੂਤਰ ਤੇ ਪਖਾਨਾ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 98
पित्तं श्लेष्मा तथा मज्जा मांसं वै मेद एव च / अस्थि शुक्रं तथा स्नायुर्देहेन सह दह्यति
ਪਿੱਤ, ਕਫ਼, ਮੱਜਾ, ਮਾਸ ਅਤੇ ਚਰਬੀ; ਅਤੇ ਹੱਡੀ, ਸ਼ੁਕਰ ਤੇ ਸਨਾਯੂ ਵੀ—ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਹ ਨਾਲ ਹੀ ਸੜ ਕੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 99
एष ते कथितस्तार्क्ष्य विनासः सर्वदेहिनम् / कथयामि पुनस्तेषां शरीरं च यथा भवेत्
ਹੇ ਤਾਰਕ੍ਸ਼੍ਯ (ਗਰੁੜ)! ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਵਿਨਾਸ਼ (ਮੌਤ) ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਫਿਰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅੱਗੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 100
एकस्तम्बंस्नायुबद्धं स्थूणात्रयविभूषणम् / इन्द्रियैश्च समायुक्तं नवद्वारं शरीरकम्
ਇਹ ਸਰੀਰ ਇਕੋ ਸਤੰਭ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਸਨਾਯੂਆਂ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ; ਤਿੰਨ ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ; ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਨੌਂ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵਾਲਾ ਦੇਹ-ਗ੍ਰਿਹ ਹੈ।
Verse 101
विषयैश्च समाक्रान्तं कामक्रोधसमाकुलम् / रागद्वेषसमाकीर्णं तृष्णादुर्गमतस्करम्
ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਕਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਵਿਹਲ; ਰਾਗ-ਦ੍ਵੈਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਿਆ—‘ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ’ ਨਾਮ ਦਾ ਦੁਸ਼ਕਰ ਲੁਟੇਰਾ ਇਸ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ।
Verse 102
लोभजालपरिच्छिन्नं मोहवस्त्रेण वेष्टितम् / सुबद्धं मायया चैतल्लोभेनाधिष्ठितं पुरम्
ਇਹ ‘ਪੁਰ’ ਲੋਭ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਮੋਹ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ; ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਕੱਸ ਕੇ ਬੱਝਿਆ—ਅਤੇ ਲੋਭ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ (ਸ਼ਾਸਕ) ਹੈ।
Verse 103
एतद्गुणसमाकीर्णं शरीरं सर्वदेहिनाम् / आत्मानं ये न जानन्ति ते नराः पशवः स्मृताः
ਸਾਰੇ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਸਰੀਰ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਰਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੋ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਸਮਾਨ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 104
एवमेव समाख्यातं शरीरं ते चतुर्विधम् / चतुरशीतिलक्षाणि निर्मिता योनयः पुरा
ਹੇ ਗਰੁੜ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੈਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦਾ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਚੌਰਾਸੀ ਲੱਖ ਯੋਨੀਆਂ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ।
Verse 105
उद्भिज्जाः स्वेदजाश्चैव अण्डजाश्च जरायुजाः / एतत्ते सर्वमाख्यातं निरयस्य प्रपञ्चतः
ਉਦਭਿਜ, ਸਵੇਦਜ, ਅੰਡਜ ਅਤੇ ਜਰਾਯੁਜ—ਨਿਰਯ (ਨਰਕ) ਦੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 106
अथयामि क्रमप्राप्तं प्रष्टु वा वर्तते स्पृहा
ਹੁਣ ਮੈਂ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਵਿਸ਼ਾ ਅੱਗੇ ਕਹਾਂਗਾ; ਜਾਂ ਜੇ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ।
Frequently Asked Questions
Raurava is presented as a foremost naraka characterized by burning embers and scorching ground; the text explicitly assigns it to those who bear false witness and those who are untruthful.
It states that men fall into different narakas according to the gradation of their deeds, and that suffering increases progressively lower in the infernal order, shaped by the determining cause and motive behind actions.
In the narrative it functions as a specific naraka: deceptive cool shade draws the tormented, but sword-like leaves and falling blades sever bodies, while Yama’s dogs tear them—an embodied depiction of karmic consequence rather than a purely figurative image.
The text emphasizes continuity of experience until the sin is exhausted: bodies are cut into pieces yet reconstitute, indicating that the suffering persists without ‘release’ so long as the karmic residue remains operative.
After passing through many hell-experiences, the sinner is said to enter animal births (worms, insects, birds, hoofed and five-clawed creatures) and later human births of varying conditions, ascending or descending according to remaining sin and merit.