Adhyaya 27
Preta KalpaAdhyaya 2766 Verses

Adhyaya 27

Explanation of the Sapiṇḍana Rite; Causes of Pretahood; Viṣṇu Worship and Preta-ghaṭa Dāna

ਪ੍ਰੇਤ-ਕਲਪ ਦੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿੱਚ ਗਰੁੜ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰੇਤ ਕਿਵੇਂ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਡਰਾਉਣੇ ਪ੍ਰੇਤ ਜਾਂ ਪਿਸ਼ਾਚ ਕਿਉਂ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਦਾਨ ਤੇ ਕਰਮ ਪ੍ਰੇਤਤਵ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਗੂੜ੍ਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਤ੍ਰੇਤਾ-ਯੁਗ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ: ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਾਲ ਥੱਕਿਆ ਰਾਜਾ ਬਭ੍ਰੁਵਾਹਨ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਵਟ-ਵ੍ਰਿਖ਼ ਹੇਠਾਂ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਸੰਗਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਪਤਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਸੁਦੇਵ ਨਾਮ ਦਾ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਵੈਸ਼੍ਯ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੇਵ-ਪਿਤ੍ਰ-ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਤੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਸੰਤਾਨ/ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਅਤੇ ਊਰਧ੍ਵ-ਦੇਹ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ; ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰੇਤਤਵ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਕਾਰਣ ਗਿਣਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਦੇਵਦ੍ਰਵ੍ਯ ਜਾਂ ਅਸਹਾਇ ਦਾ ਧਨ ਚੁਰਾਉਣਾ, ਕਾਮ-ਦੋਸ਼, ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ, ਨਿਤ੍ਯ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਉਪੇਖਾ, ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਆਦਿ। ਉਪਾਅ ਵਜੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ—ਸ਼ਾਸਤਰ-ਸ਼੍ਰਵਣ, ਵਿਸ਼ਨੂ-ਪੂਜਾ, ਸਤਸੰਗ; ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਸਥਾਪਨਾ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ-ਸ਼ਿਵ ਪੂਜਾ, ਹੋਮ, ਊਰਧ੍ਵ-ਦੇਹ ਕਰਮ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਦਾਨ ਅਤੇ ਨਿਰਣਾਇਕ ਪ੍ਰੇਤ-ਘਟ ਦਾਨ। ਪ੍ਰੇਤ ਮਣੀ ਦੇ ਕੇ ਅੰਤਰਧਿਆਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਇਹ ਵਿਧੀਆਂ ਕਰਵਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਦੂਜੇ ਦੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਨਾਲ ਵੀ ਉੱਧਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

प्रेतकल्पे सपिण्डननिरूपणं नाम षड्विंशो ऽध्यायः तार्क्ष्य उवाच / कथं प्रेता वसन्त्यत्र कीदृग्रूपा भवन्ति ते / महाप्रेताः पिशाचाश्च कैःकैः कर्मफलैर्विभो / सर्वेषामनुकम्पार्थं ब्रूहि मे मधुसूदन

ਪ੍ਰੇਤ-ਕਲਪ ਵਿੱਚ ‘ਸਪਿੰਡਨ-ਨਿਰੂਪਣ’ ਨਾਮ ਦਾ ਛੱਬੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਤਾਰਕ੍ਸ਼੍ਯ (ਗਰੁੜ) ਬੋਲੇ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਇੱਥੇ ਪ੍ਰੇਤ ਕਿਵੇਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਰੂਪ ਧਾਰਦੇ ਹਨ? ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ-ਫਲਾਂ ਨਾਲ, ਹੇ ਵਿਭੋ, ਕੋਈ ਮਹਾਪ੍ਰੇਤ ਤੇ ਕੋਈ ਪਿਸਾਚ ਬਣਦਾ ਹੈ? ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ।

Verse 2

प्रेतत्वान्मुच्यते येन दानेन च शुभे न च / तन्मे कथय देवेश मम चेदिच्छसि प्रियम्

ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼! ਜਿਸ ਦਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਤਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ—ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ; ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਿਯ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ।

Verse 3

श्रीकृष्ण उवाच / साधु पृष्टं त्वया तार्क्ष्य मानुषाणां हिताय वै / शृणुचावहितो भूत्वा यद्वच्मि प्रेतलक्षणम्

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਤਾਰਕ੍ਸ਼੍ਯ (ਗਰੁੜ)! ਤੂੰ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ। ਇਸ ਲਈ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ; ਮੈਂ ਪ੍ਰੇਤ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

Verse 4

गुह्यद्गुह्यतरं ह्येतन्नाख्येयं यस्य कस्यचित् / भक्तस्त्वं हि महाबाहो तेन ते कथयाम्यहम्

ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਗੁਪਤ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਗੁਪਤ ਹੈ; ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ! ਤੂੰ ਭਗਤ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

Verse 5

पुरा त्रेतायुगे तात राजासीद्बभ्रुवाहनः / महोदयपुरे रम्ये धर्मनिष्ठो महाबलः

ਪੁਰਾਤਨ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਤਾਤ! ਬਭ੍ਰੁਵਾਹਨ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਸੁਹਣੇ ਮਹੋਦਯਪੁਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ—ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ।

Verse 6

यज्वा दानपतिः श्रीमान्ब्रह्मण्यः साधुसंमतः / शीलाचारगुणोपेतो दयादाक्षिण्यसंयुतः

ਉਹ ਯਜ्ञ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦਾਨ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ-ਸੰਪੰਨ ਸੀ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਭਗਤ, ਸਾਧੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮੰਨਿਆ ਹੋਇਆ; ਸ਼ੀਲ, ਆਚਾਰ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਅਤੇ ਦਇਆ ਤੇ ਉਦਾਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ।

Verse 7

प्रजाः पालयते नित्यं पुत्रानिव महाबलः / क्षत्त्रधर्मरतो नित्यं स दण्ड्यान्दण्डयन्नृपः

ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਨਿੱਤ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਖੱਤਰੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਰਤ ਰਹਿ ਕੇ ਜੋ ਦੰਡਯ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਦੰਡ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 8

स कदाचिन्महाबाहुः ससैन्योमृगयां गतः / वनं विवेश गहनं नानावृक्षसमन्वितम्

ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹ ਮਹਾਬਾਹੁ ਰਾਜਾ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ।

Verse 9

शार्दूलशतसंजुष्टं नानापक्षिनिनादितम् / वनमध्ये तदा राजा मृगं दूरादपश्यत

ਸੈਂਕੜੇ ਬਾਘਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਉਸ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਤਦ ਦੂਰੋਂ ਇੱਕ ਹਿਰਨ ਵੇਖਿਆ।

Verse 10

तेन विद्धो मृगो ऽतीव बाणेन सुदृढेन च / बाणमादाय तं तस्य स वने ऽदर्शनं ययौ

ਉਸ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੀਰ ਨਾਲ ਹਿਰਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਉਹ ਤੀਰ ਲੈ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਅੱਖੋਂ ਓਝਲ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 11

कक्षे तच्छोणितस्त्रावात्स राजानुजगाम तम् / ततो मृगप्रसङ्गेन वनमन्यद्विवेश सः

ਕੱਛ ਤੋਂ ਲਹੂ ਵਹਿਣ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਹਿਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਕਾਰਨ ਉਹ ਹੋਰ ਇੱਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 12

क्षुत्क्षामकण्ठो नृपतिः श्रमसन्तापमूर्छितः / जलस्थानं समासाद्य साश्व एवावगाहत

ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਹ ਨਾਲ ਗਲਾ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਸੀ; ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਇਆ ਰਾਜਾ ਜਲ-ਥਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਘੋੜੇ ਸਮੇਤ ਤੁਰੰਤ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਗਿਆ।

Verse 13

पीत्वा तदु दकं शीतं पद्मगन्धाधिवासितम् / तत उत्तीर्य सलिलाद्विमलाद्बभ्रुवाहनः

ਕਮਲ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਮਹਿਕਦਾ ਉਹ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਬਭ੍ਰੁਵਾਹਨ ਫਿਰ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਬੇਦਾਗ ਜਲ ਵਿਚੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆ ਗਿਆ।

Verse 14

न्यग्रोधवृक्षमासाद्य शीतच्छायं मनोहरम् / महाविटपिनं हृद्यं पक्षिसङ्घातनादितम्

ਉਹ ਬੜ ਦੇ ਰੁੱਖ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ—ਠੰਢੀ ਛਾਂ ਨਾਲ ਮਨਮੋਹਕ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਾਲਾ ਮਹਾਵ੍ਰਿਖ਼, ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੀ ਚਹਚਹਾਟ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ।

Verse 15

वनस्य तस्य सर्वस्य केतुभूतमिवोच्छ्रितम् / तं महातरुमासाद्य निषसाद महीपतिः

ਉਸ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਝੰਡੇ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਂਗ ਉੱਚਾ ਖੜ੍ਹੇ ਉਸ ਮਹਾਵ੍ਰਿਖ਼ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਉਸ ਦੇ ਹੇਠ ਬੈਠ ਗਿਆ।

Verse 16

उत्कचं मलिनं कुब्जं (रूक्षं) निर्मांसं भीमदर्शनम्

ਉਹ ਗੰਜਾ, ਮੈਲਾ, ਕੁੱਬਾ, ਰੁੱਖਾ-ਖੁਰਦਰਾ, ਮਾਸ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਸੀ।

Verse 17

स्नायुबद्धास्थिचरणं धावमानमितस्ततः / अन्यैश्च बहुभिः प्रेतैः समन्तात्परिवारितम्

ਸਨਾਇਆਂ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਦੌੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨਾਲ ਚੌਫੇਰੇ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 18

तं दृष्ट्वा विकृतं घोरं विस्मितो बभ्रुवाहनः / प्रेतो ऽपि दृष्ट्वा तां घोरामटवीमागतं नृपम्

ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ ਬਭ੍ਰੁਵਾਹਨ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਵੀ ਉਸ ਡਰਾਉਣੇ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਏ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਡਰ ਤੇ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।

Verse 19

तदा हृष्टमना भूत्वा तस्यान्तिकमुपागतः / अब्रवीत्स तदा तार्क्ष्य प्रेतराजो नृपं वचः

ਤਦ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਇਆ; ਅਤੇ ਹੇ ਤਾਰਕ੍ਸ਼੍ਯ (ਗਰੁੜ), ਉਸ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 20

प्रेतभावो मया त्यक्तः प्राप्तो ऽस्मि परमां गतिम् / त्वत्संयोगान्महाबाहो नास्तिधन्यतरो मम

ਮੈਂ ਪ੍ਰੇਤ-ਭਾਵ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਤੇਰੇ ਸੰਗ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਧੰਨ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

Verse 21

नृपतिरुवाच / कृष्णवर्णः करालास्यस्त्वं प्रेत इव लक्ष्यसे / कथयस्व मम प्रीत्या यथैवं चासि तत्त्वतः

ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤੂੰ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਹੈਂ; ਪ੍ਰੇਤ ਵਰਗਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈਂ। ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਦੱਸ—ਤੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਐਸਾ ਹੈਂ? ਸੱਚ ਕਹਿ।

Verse 22

तथा पृष्टः स वै राज्ञा प्रोवाच सकलं स्वकम्

ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।

Verse 23

प्रेत उवाच / कथयामि नृपश्रेष्ठ सर्वमेवादितस्तव / प्रेतत्वे कारणं श्रुत्वा दयां कर्तुं ममार्हसि

ਪ੍ਰੇਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਮੈਂ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਮੇਰੇ ਪ੍ਰੇਤ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੁਣ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 24

वैदिशं नाम नगरं सर्वसम्पत्समन्वितम् / नानाजनपदाकीर्णं नानारत्नसमाकुलम् / नानापुण्यसमायुक्तं नानावृक्षसमाकुलम्

‘ਵੈਦਿਸ਼’ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਨਗਰ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ—ਅਨੇਕ ਜਨਪਦਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਨਾਨਾ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ, ਬਹੁਤ ਪুণਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਵ੍ਰਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਕੁਲ।

Verse 25

तत्राहं न्यवसं भूयो देवार्चनरतः सदा / वैश्यो जात्या सुदेवो ऽहं नाम्ना विदितमस्तु ते

ਉੱਥੇ ਹੀ ਮੈਂ ਫਿਰ ਵੱਸਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਦਾ ਦੇਵ-ਅਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਜਨਮ ਤੋਂ ਮੈਂ ਵੈਸ਼੍ਯ ਸੀ; ਨਾਮ ਸੂਦੇਵ—ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਦਿਤ ਹੋਵੇ।

Verse 26

हव्येन तर्पिता देवाः कव्येन पितरस्तथा / विविधैर्दानयोगैश्च विप्राः सन्तर्पिता मया

ਹਵ੍ਯ ਅਰਪਣ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਏ, ਕਵ੍ਯ ਅਰਪਣ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਵੀ; ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਾਨ-ਯੋਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ।

Verse 27

आवाहाश्च विवाहाश्च मया वै सुनिवेशिताः / दीनानाथविशिष्टेभ्यो मया दत्तमनेकधा

ਮੈਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਯੌਤੇ ਅਤੇ ਵਿਆਹਾਂ ਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਦਿਨਾਂ ਅਤੇ ਅਨਾਥ-ਨਿਰਾਸ਼੍ਰਿਤਾਂ ਨੂੰ।

Verse 28

तत्सर्वं विफलं तात मम दैवादुपागतम् / यथा मे निष्फलं जातं सुकृतं तद्वदामि ते

ਹੇ ਤਾਤ, ਦੈਵ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਜੋ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਪਿਆ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੇਰਾ ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਕਿਵੇਂ ਬੇਫਲ ਹੋਇਆ—ਇਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

Verse 29

न मे ऽस्ति सन्ततिस्तात न सुहृन्न च बान्धवः / न च मित्रं हि मे तादृग्यः कुर्यादौर्ध्वदैहिकम्

ਹੇ ਤਾਤ, ਮੇਰੀ ਕੋਈ ਸੰਤਾਨ ਨਹੀਂ; ਨਾ ਕੋਈ ਸੁਹਿਰਦ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ। ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਐਸਾ ਮਿੱਤਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜੋ ਮੇਰਾ ਔਰਧ੍ਵਦੈਹਿਕ ਕਰਮ (ਮਰਨੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ) ਕਰੇ।

Verse 30

प्रेतत्वं सुस्थिरं तेन मम जातं नृपोत्तम / एकादशं त्रिपक्षं च षाण्मासिकमथाब्दिकम् / प्रतिमास्यानि चान्यानि एवं श्राद्धानि षोडश

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ, ਇਸ ਕਾਰਨ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰੇਤਤਵ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਇਕਾਦਸ਼ਾਹ, ਤ੍ਰਿਪੱਖ, ਛਾਣਮਾਸਿਕ, ਆਬਦਿਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਮਾਸ ਆਦਿ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰਾਧ ਹਨ।

Verse 31

यस्यैतानि न दीयन्ते प्रेतश्राद्धानि भूपते / प्रेतत्वं सुस्थिरं तस्य दत्तैः श्राद्धशतैरपि

ਹੇ ਭੂਪਤੇ, ਜਿਸ ਲਈ ਇਹ ਪ੍ਰੇਤ-ਸ਼ਰਾਧ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰੇਤਤਵ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਭਾਵੇਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ।

Verse 32

एवं ज्ञात्वा महाराज प्रेतत्वादुद्धरस्व माम् / वर्णानां चापि सर्वेषां राजा बन्धुरिहोच्यते

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰੇਤ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਉਧਾਰੋ। ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਵਰਣਾਂ ਲਈ ਰਾਜਾ ਹੀ ਬੰਧੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 33

तन्मां तारय राजेन्द्र मणिरत्नं ददामि ते / यथा मम शुभावाप्तिर्भवेन्नृपवरोत्तम

ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਮੈਨੂੰ ਤਾਰੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਣੀ-ਰਤਨ ਦਿਆਂਗਾ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ-ਵਰੋਤਮ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਵੇ।

Verse 34

तथा कार्यं महाबाहो कृपा यदि मयीष्यते / आत्मनश्च कुरु क्षिप्रं सर्वमेवौर्ध्वेदैहिकम्

ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਜੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਮਰਨੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ (ਊਰਧ੍ਵਦੈਹਿਕ) ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕਰ ਦਿਓ।

Verse 35

नृपतिरुवाच / कथं प्रेता भवन्तीह कृतैरप्यौर्ध्वदैहिकैः / पिशाचाश्च भवन्तीह कर्मभिः कैश्च तद्वद

ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇੱਥੇ ਊਰਧ੍ਵਦੈਹਿਕ ਕਰਮ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰੇਤ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦੇ ਹਨ? ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹੜੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਪਿਸਾਚ ਬਣਦੇ ਹਨ?

Verse 36

प्रेत उवाच / देवद्रव्यं च ब्रह्मस्वं स्त्रीबालधनसञ्चयम् / ये हरन्ति नृपश्रेष्ठ प्रेतयोनिं व्रजन्ति ते

ਪ੍ਰੇਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੋ ਦੇਵ-ਧਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਧਨ, ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਧਨ ਹੜਪ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ-ਯੋਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 37

तापसीं च सगोत्रां च अगम्यां ये भजन्ति हि / भवन्ति ते महाप्रेता अम्बुजानि हरन्ति ये

ਜੋ ਤਪਸਵਿਨੀ ਇਸਤ੍ਰੀ, ਸਗੋਤ੍ਰਾ ਇਸਤ੍ਰੀ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਿਧ (ਅਗਮ੍ਯ) ਇਸਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਗਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮਹਾਪ੍ਰੇਤ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਕਮਲ ਚੁਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਮਹਾਪ੍ਰੇਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 38

प्रवालवज्रहर्तारो ये च वस्त्रापहारकाः / तथा हिरण्यहर्तारः संयुगे ऽसन्मुखागताः

ਜੋ ਮੂੰਗਾ ਤੇ ਹੀਰੇ ਚੁਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕੱਪੜੇ ਖੋਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਸੋਨਾ ਹੜਪਦੇ ਹਨ—ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਲੋਕ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ, ਪਿੱਠ ਕਰਕੇ (ਅਪਕੀਰਤੀ ਨਾਲ) ਮਰਦੇ ਹਨ।

Verse 39

कृतघ्ना नास्तिका रौद्रास्तथा साहसिका नराः / पञ्चयज्ञविनिर्मुक्ता महादानरताश्च ये

ਕ੍ਰਿਤਘਨ, ਨਾਸਤਿਕ, ਕਠੋਰ ਅਤੇ ਦੁਰਸਾਹਸੀ/ਹਿੰਸਕ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਲੋਕ; ਅਤੇ ਜੋ ਪੰਚਯਜ੍ਞ (ਪੰਜ ਨਿੱਤ ਕਰਤੱਬ) ਛੱਡ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਮਹਾਦਾਨ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ—ਇਹ ਸਭ ਨਿੰਦਣਯ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 40

स्वामिद्रोहकरा मित्रब्राह्मद्रोहकराश्च ये / तीर्थपापकरा राजञ्जायन्ते प्रेतयोनयः / एवमाद्या महाराज जायन्ते प्रेतयोनयः

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਮਾਲਕ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਹ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਿੱਤਰ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਹ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਤੀਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਐਸੇ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਪਰਾਧੀ ਪ੍ਰੇਤ ਯੋਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 41

राजोवाच / कथं मुक्ता भवन्तीह प्रेतत्वात्त्वं च ते ऽपि च / कथं चापि मया कार्यमौर्ध्वदैहिकमात्मनः / विधिना केन तत्कार्यं सर्वमेतद्वदस्व मे

ਰਾਜਾ ਬੋਲੇ—ਇੱਥੇ ਪ੍ਰੇਤਤਵ ਤੋਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਤੁਸੀਂ ਅਤੇ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ? ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਔਰਧ੍ਵਦੈਹਿਕ (ਮਰਨੋੱਤਰ) ਕਰਮ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ? ਕਿਹੜੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 42

प्रेत उवाच / शृणु राजेन्द्र संक्षेपाद्विधिं नारायणात्मकम् / सच्छास्त्रश्रवणं विष्णोः पूजा सज्जनसंगतिः

ਪ੍ਰੇਤ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ! ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਇਣ-ਸਰੂਪ ਵਿਧੀ ਸੁਣੋ—ਸਤਿ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਸ੍ਰਵਣ, ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਸੱਜਣਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ।

Verse 43

प्रेतयोनिविनाशाय भवन्तीति मया श्रुतम् / अतो वक्ष्यामि ते विष्णुपूजां प्रेतत्वनाशिनीम्

ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਰਮ ਪ੍ਰੇਤ-ਯੋਨੀ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰੇਤਤਵ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਪੂਜਾ ਦੱਸਾਂਗਾ।

Verse 44

सुवर्णद्वयमाहृत्य मूर्तिं भूप प्रकल्पयेत् / नारायणस्य देवस्य सर्वाभरणभूषिताम्

ਹੇ ਭੂਪ! ਦੋ ਮਾਤਰਾ ਸੋਨਾ ਲਿਆ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇਵ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਵਾਈ ਜਾਵੇ।

Verse 45

पीतवस्त्रयुगाच्छन्नां चन्दनागुरुचर्चिताम् / स्नापयेद्विविधैस्तोयैरधिवास्य यजेत्ततः

ਉਸ ਨੂੰ ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ, ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਅਗਰੂ ਦਾ ਲੇਪ ਕਰੋ। ਫਿਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਲਾਂ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਾ ਕੇ, ਅਧਿਵਾਸਨ ਕਰਕੇ, ਤਦੋਂ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।

Verse 46

पूर्वे तु श्रीधरं देवं दक्षिणे मधुसूदनम् / पश्चिमे वानमं देवमुत्तरे च गदाधरम्

ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਦੇਵ ਨੂੰ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੂੰ, ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਵਾਮਨ ਦੇਵ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਗਦਾਧਰ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ (ਆਹਵਾਨ) ਕਰੋ।

Verse 47

मध्ये पितामहं पूज्य तथा देवं महेश्वरम् / पूजयेच्च विधानेन गन्धपुष्पादिभिः पृथक्

ਵਿਚਕਾਰ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਗੰਧ‑ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਹਰ ਇਕ ਦੀ ਵੱਖ‑ਵੱਖ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰੇ।

Verse 48

ततः प्रदक्षिणीकृत्य अग्नौ सन्तर्प्य देवताः / घृतेन दध्ना क्षीरेण विश्वान्देवांस्तथा नृप

ਫਿਰ ਪ੍ਰਦੱਖਿਣਾ ਕਰਕੇ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ; ਘੀ, ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਭ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲੇ‑ਪੋਸੇ।

Verse 49

ततः स्नातो विनीतात्मा यजमानः समाहितः / नारायणाग्रे विधिवत्स्वक्रियामौर्ध्वदैहिकीम्

ਫਿਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਵਿਨੀਤ ਤੇ ਏਕਾਗ੍ਰ ਯਜਮਾਨ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀ ਊਰਧਵਦੈਹਿਕ (ਉੱਤਰਕਰਮ) ਕ੍ਰਿਆ ਕਰੇ।

Verse 50

आरभेत विनीतात्मा क्रोधलोभविवर्जितः / श्राद्धानि कुर्यात्सर्वाणि वृषस्योत्सर्जनं तथा

ਵਿਨੀਤ ਮਨ ਨਾਲ, ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਲੋਭ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਕਰਤੱਬ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਸ਼ੋਤਸਰਜਨ (ਬਲਦ ਦਾ ਉਤਸਰਗ) ਵੀ ਕਰੇ।

Verse 51

त्रयोदशानां विप्राणां वस्त्रच्छत्राण्युपानहौ / अङ्गुलीयकमुक्तानि भाजनासनभोजनैः

ਤੇਰਾਂ ਵਿਪਰਾਂ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ, ਛਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਜੁੱਤੀਆਂ; ਨਾਲ ਹੀ ਅੰਗੂਠੀਆਂ ਤੇ ਮੋਤੀ, ਅਤੇ ਬਰਤਨ, ਆਸਨ ਤੇ ਭੋਜਨ ਵੀ ਭੇਟ ਕਰੇ।

Verse 52

सान्नाश्च सोदका देया घटाः प्रेतहिताय वै / शय्यादानमथो दत्त्वा घटं प्रेतस्य निर्वपेत्

ਪ੍ਰੇਤ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਪੱਕੇ ਅੰਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਘੜੇ ਦਾਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੈਯਾ-ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਫਿਰ ਪ੍ਰੇਤ ਲਈ ਇੱਕ ਘੜਾ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 53

नारायणेति सन्नाम संपुटस्थं समर्चयेत् / एवं कृत्वाथ विधिवच्छुभाशुभफलं लभेत्

‘ਨਾਰਾਇਣ’ ਇਸ ਸੱਚੇ ਨਾਮ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੰਪੁਟ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਅਰਪਣ ਦੀ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਇਉਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੁਭ-ਅਸ਼ੁਭ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

Verse 54

राजोवाच / कथं प्रेतघटं कुर्याद्दद्यात्केन विधानतः / ब्रूहि सर्वानुकम्पार्थं घटं प्रेतविमुक्तिदम्

ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ— ਪ੍ਰੇਤ-ਘੜਾ ਕਿਵੇਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਕਿਹੜੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ? ਸਭ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ—ਇਹ ਘੜਾ ਜੋ ਪ੍ਰੇਤ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 55

प्रेत उवाच / साधु पृष्टं महाराज कथयामि निबोध ते / प्रेतत्वं न भवेद्येन दानेन सुदृढेन च

ਪ੍ਰੇਤ ਬੋਲਿਆ— ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਤੁਸੀਂ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਜਿਸ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਦਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਤਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਹ ਮੈਂ ਸਮਝਾਂਦਾ ਹਾਂ।

Verse 56

दानं प्रेतघटं नाम सर्वाशुभविनाशनम् / दुर्लभं सर्वलोकानां दुर्गतिक्षयकारकम्

‘ਪ੍ਰੇਤ-ਘੜਾ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇਹ ਦਾਨ ਸਭ ਅਸ਼ੁਭ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਰਲਭ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁৰ্গਤੀ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 57

सन्तप्तहाटकमयं तु घटं विधाय ब्रह्मोशकेशवयुतं सह लोकपालैः / क्षीराज्यपूर्णविवरं प्रणिपत्य भक्त्या विप्राय देहि तव दानशतैः किमन्यैः

ਤਪੇ ਹੋਏ ਸੋਨੇ ਦਾ ਇੱਕ ਘੜਾ ਬਣਾਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਤੇ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਓ। ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਤੇ ਘਿਉ ਭਰ ਕੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਘੜਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿਓ—ਫਿਰ ਹੋਰ ਸੈਂਕੜੇ ਦਾਨਾਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ?

Verse 58

ब्रह्मा मध्ये तथा विष्णुः शङ्करः शङ्करो ऽव्ययः / प्राच्यादिषु च तत्कण्ठे लोकपालान्क्रमेण तु

ਵਿਚਕਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਸ਼ੰਕਰ ਹਨ। ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗਲ੍ਹੇ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਪੂਰਬ ਆਦਿ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਲੋਕਪਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 59

सम्पूज्य विधिवद्राजन्धूपैः कुसुमचन्दनैः / ततो दुग्धाज्यसहितं घटं देयं हिरण्मयम्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਧੂਪ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਘਿਉ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੋਨੇ ਦਾ ਘੜਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 60

सर्वदानाधिकञ्चैतन्महापातकनाशनम् / कर्तव्यं श्रद्धया राजन्प्रेतत्वविनिवृत्तये

ਇਹ ਦਾਨ ਸਭ ਦਾਨਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪ੍ਰੇਤ-ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 61

श्रीभागवानुवाच / एवं संजल्षतस्तस्य प्रेतेन नियतात्मनः / सेनाजगामानुपदं हस्त्यश्वरथसंकुला

ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਿਯਤ-ਮਨ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ ਪ੍ਰੇਤ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦੋਂ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਇੱਕ ਫੌਜ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਨੇੜੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀ।

Verse 62

ततो बले समायाते दत्त्वा राज्ञे महामणिम् / नमस्कृत्य पुनः प्रार्थ्य प्रेतो ऽदर्शनमीयिवान्

ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਰਾਜ ਦੀ ਫੌਜ ਆ ਪਹੁੰਚੀ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਹਾਮਣੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ; ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਨਜ਼ਰੋਂ ਓਝਲ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 63

तस्माद्वनाद्विनिष्क्रम्य राजापि स्वपुरं ययौ / स्वपुरं स समासाद्य सर्वं तत्प्रेतभाषितम्

ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਰਾਜਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਗਿਆ; ਸ਼ਹਿਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੇਤ ਵੱਲੋਂ ਕਹੀ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।

Verse 64

चकार विधिवत्पक्षिन्नौर्ध्वदेहादिकं विधिम् / तस्य पुण्यप्रदानेन प्रेतो मुक्तो दिवं ययौ

ਹੇ ਪੱਖੀ (ਗਰੁੜ)! ਉਸ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਊਰਧ੍ਵ-ਦੇਹ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕੀਤੇ; ਉਸ ਪੁੰਨ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਤ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਗਿਆ।

Verse 65

श्राद्धेन परदत्तेन गतः प्रेतो ऽपि सद्गतिम् / किं पुनः पुत्रदत्तेन पिता यातीति चात्भुतम्

ਪਰਾਏ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਤੇ ਅਰਪਿਤ ਸ਼ਰਾਧ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰੇਤ ਸਦਗਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਸ਼ਰਾਧ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉੱਤਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪਾਉਣਾ ਕਿੰਨਾ ਅਦਭੁਤ ਹੈ।

Verse 66

न तौ प्रेतत्वमायातः पापाचारयुतावपि

ਪਾਪਾਚਾਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰੇਤਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੇ; ਪੁੰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਤ-ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।

Frequently Asked Questions

This chapter’s narrative emphasizes that social-religious merit can be rendered ineffective for post-mortem transition if the prescribed ūrdhva-deha rites and the sequence of śrāddhas are not performed (especially due to absence of offspring/kinsmen), resulting in a fixed preta-condition.

The text lists theft of property belonging to gods and brāhmaṇas, theft of women’s/children’s wealth, sexual relations with forbidden partners (including an ascetic woman, same-lineage, or otherwise prohibited), betrayal of master/friend/brāhmaṇa, neglect of the five daily sacred duties, and sins connected to pilgrimage places as causes leading to pretahood (with some described as producing “great pretas”).

It is described as a superior dāna: a (golden) pot adorned with Brahmā, Śiva, and Keśava along with the Lokapālas, worshipped with incense/flowers/sandalwood, filled with milk and ghee, and then gifted to a brāhmaṇa—said to end inauspicious post-mortem destiny and destroy grave sins.

The chapter frames Viṣṇu-centered discipline—hearing true scripture, worship of Viṣṇu/Nārāyaṇa, and keeping company of the virtuous—as a direct remover of the preta-state, and embeds the śrāddha/ūrdhva-deha program within Nārāyaṇa’s presence and name-recitation.