Adhyaya 25
Akalamṛtyu-kāraṇa and Bāla Antyeṣṭi: Age-graded Funeral Rites, Śrāddha Types, and Sonship Duties
ਪ੍ਰੇਤ-ਕਲਪ ਦੀ ਵਿਹਾਰਕ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦਿਆਂ ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਅਕਾਲ ਮੌਤ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬਾਲ-ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ, ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਦੋਂ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨੇ ਹਨ, ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਗਰਭਪਾਤ ਨੂੰ (ਅੰਤ੍ਯੇਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ) ਸ਼ਿਸ਼ੁ-ਮੌਤ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਸ਼ਿਸ਼ੁ ਲਈ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਪਾਇਸ ਆਦਿ ਅਰਪਣ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦੀ ਹੱਦ ਮੁਤਾਬਕ ਸਮਾਧੀ (ਭੂਮੀ-ਸੰਸਕਾਰ) ਜਾਂ ਦਾਹ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਸ਼ੁ, ਬਾਲ, ਕੌਮਾਰ, ਪੌਗੰਡ, ਕਿਸ਼ੋਰ, ਯੌਵਨ ਆਦਿ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਬਿਆਨ ਹੋਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਮੁਦਾਇਆਂ ਵਿੱਚ ਉਪਨਯਨ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਿਕਲਪਕ ਉਮਰ-ਗਿਣਤੀ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੌਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦਸ-ਪਿੰਡ ਆਦਿ ਪ੍ਰੇਤ-ਸਹਾਇਕ ਕਰਮ ਅਣਡਿੱਠੇ ਨਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। ਅੱਗੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ-ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੈ—ਕਦੋਂ ਸਪਿੰਡੀਕਰਨ ਛੱਡਣਾ, ਏਕੋੱਦਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਪਾਰਵਣ ਦਾ ਭੇਦ, ਯੋਗ ਪੁਰੋਹਿਤ/ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸ਼ੁੱਧ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਅੰਨਦਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ। ‘ਘਟਾਕਾਸ਼’ ਉਪਮਾ ਨਾਲ ਪੁਨਰਜਨਮ ਅਤੇ ਕੁਲ-ਸੰਬੰਧ ਦੀ ਦੁਹਰਾਈ ਸਮਝਾ ਕੇ ਵੰਸ਼, ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਠੀਕ/ਗਲਤ ਫਲਾਂ ਦੀ ਅਗਲੀ ਚਰਚਾ ਲਈ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ऽल्पायुर्मरणहे तुबालान्त्येष्ट्योर्निरूपणं नाम चतुर्विशो ऽध्यायः श्रीविष्णुरुवाच / अतः परं प्रवक्ष्यामि पुरुषस्त्री विनिर्णयम् / जीवन्वापि मृतो वापि पञ्चवर्षाधिको ऽपि वा
ਇਹ ਚੌਵੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ—‘ਅਲਪਾਯੁ (ਅਕਾਲ) ਮੌਤ ਦੇ ਕਾਰਣ ਅਤੇ ਬਾਲਕ ਦੀ ਅੰਤ੍ਯੇਸ਼ਟੀ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ’। ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੁਣ ਅੱਗੇ ਮੈਂ ਪੁਰਖ-ਇਸਤ੍ਰੀ ਸੰਬੰਧੀ ਯਥੋਚਿਤ ਨਿਰਣਯ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਬੱਚਾ ਜੀਵਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮ੍ਰਿਤ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ।
Verse 2
पूर्णे तु पञ्चमे वर्षे पुमांश्चैव प्रतिष्ठितः / सर्वैन्द्रियाणि जानाति रूपारूपविपर्ययौ
ਪੰਜਵਾਂ ਸਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਲਕ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੂਪ ਤੇ ਅਰੂਪ ਦਾ ਭੇਦ ਉਲਟ-ਫਹਿਮੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 3
पूर्वकर्मविपाकेन प्राणिनां वधबन्धनम् / विप्रादीनन्त्यजान्सर्वान्पापं मारयति ध्रुवम्
ਪੂਰਵ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਵਿਪਾਕ ਨਾਲ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧ ਅਤੇ ਬੰਧਨ ਭੋਗਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਾਪ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਭ ਨੂੰ—ਵਿਪ੍ਰ ਆਦਿ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੰਤ੍ਯਜ ਤੱਕ—ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 4
गर्भे नष्टे क्रिया नास्ति दुग्धं देयं मृते शिशौ / परं च पायसं क्षीरं दद्याद्वलविपत्तितः
ਗਰਭ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ-ਕ੍ਰਿਆ ਨਹੀਂ। ਸ਼ਿਸ਼ੂ ਮਰ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਦੁੱਧ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਯਸ ਤੇ ਦੁੱਧ ਵੀ ਦਾਨ/ਅਰਪਣ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
Verse 5
एकादशाहं द्वादशाहं वृषं वृषविधिं विना / महादानविहीनं च कुमारे कृत्यमादिशेत्
ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਇਕਾਦਸ਼ਾਹ, ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਹ ਆਦਿ ਉੱਤਰਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਵ੍ਰਿਸ਼ੋਤਸਰਗ ਦੀ ਵਿਧੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਦਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਇਹ ਵਿਧਾਨ ਹੋਵੇ।
Verse 6
कुमाराणां चैव बालानां भोजनं वस्त्रवेष्टनम् / बाले वा तरुणे वृद्धे घटो भवति वै मृते
ਕੁਮਾਰਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਭੋਜਨ-ਦਾਨ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ-ਵੇਸ਼ਟਨ (ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਲਪੇਟਣਾ) ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ। ਬੱਚਾ ਹੋਵੇ, ਜਵਾਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬੁੱਢਾ—ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ‘ਘਟ’ (ਆਸ਼੍ਰਿਤ ਪਾਤਰ) ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 7
भूमौ विनिः क्षिपेद्बालं द्विमासोनं द्विवार्षिकम् / ततः परं खगश्रेष्ठ देहदाहो विधोयते
ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ੂ ਨੂੰ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਵਿਨિક્ષੇਪ (ਦਫ਼ਨ) ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਖਗਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਗਰੁੜ, ਦੇਹ-ਦਾਹ (ਦਾਹ-ਸੰਸਕਾਰ) ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ।
Verse 8
शिशुरा दन्तजननाद्बालः स्याद्यावदाशिखम् / कथ्यते सर्वशास्त्रेषु कुमारो मौञ्जिबन्धनात्
ਦੰਦ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ‘ਸ਼ਿਸ਼ੁ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਚੂੜਾਕਰਮ/ਸ਼ਿਖਾ-ਸਥਾਪਨਾ ਤੱਕ ‘ਬਾਲ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਂਜੀ-ਬੰਧਨ (ਉਪਨਯਨ) ਤੋਂ ਉਹ ‘ਕੁਮਾਰ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 9
शूद्रादीनां कथं कुर्यात्संशयो मौञ्जिवर्जनात् / गर्भाच्च नवमं हित्वा शिशुरामासषोडशम्
ਸ਼ੂਦਰ ਆਦਿ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਸਕਾਰ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ? ਮੌਂਜੀ (ਜਨੇਊ) ਧਾਰਣ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸੰਦੇਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗਰਭ ਤੋਂ ਨੌਵਾਂ ਮਹੀਨਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਸ਼ਿਸ਼ੂ ਲਈ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਗਿਣਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਵੇ।
Verse 10
बालश्चाथ परञ्ज्ञेय आमाससप्तविंशति / आ पञ्च वर्षात्कौमारः पौगण्डो नवहांयनः
ਅੱਗੇ ਇਹ ਜਾਣੋ ਕਿ ‘ਬਾਲ’ ਅਵਸਥਾ ਸਤਾਈ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੱਕ ‘ਕੌਮਾਰ’ ਅਤੇ ਨੌਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ‘ਪੌਗੰਡ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 11
किशोरः षोडशाब्दः स्यात्ततो यौवनमादिशेत् / मृतो ऽपि पञ्चमे वर्षे अवृतः सवृतो ऽपि वा
ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ‘ਕਿਸ਼ੋਰ’ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ਯੌਵਨ’ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ। ਪੰਜਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ—ਸੰਸਕਾਰ ਨਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ—ਵਿਧੀ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।
Verse 12
पूर्वोक्तमेव कर्तव्यमीहते दशपिण्डकम् / स्वल्पकर्मप्रसङ्गाच्च स्वल्पाद्विषयबन्धनात्
ਇੱਥੇ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਹੋਇਆ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਦਸ਼ਪਿੰਡਕ ਦੀ ਵਿਧੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਕਰਮ-ਸੰਗ ਨਾਲ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਵੀ ਗੁੱਥਣ ਵਧਦੀ ਹੈ।
Verse 13
स्वल्षाद्वपुषि वस्त्राच्च क्रियां स्वल्पामपीच्छति / यावदुपचयो जन्तुर्यावद्विषयवेष्टितः
ਘੱਟ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਕੱਪੜੇ ਵਾਲਾ ਜੀਵ ਵੀ ਆਪਣੇ ਲਈ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਕ੍ਰਿਆ ਦੀ ਭੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜਦ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਸੁਖਮ ਵਧੋਤਰੀ ਚੱਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 14
यद्यद्यस्योपजीव्यं स्यात्तत्तद्देयमिहेच्छति / ब्रह्मबीजोद्भवाः पुत्रा देवर्षोणां च वल्लभाः
ਜਿਸ-ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਜੀਵ ਇੱਥੇ ਜੀਵਨ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇੱਥੇ ਉਸੇ ਦਾ ਅਰਪਣ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ ਪੁੱਤਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ-ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 15
यमेन यमदूतैश्च शास्यन्ते निश्चितं खग / बालो वृद्धो युबा वापि घटमिच्छन्ति देहिनः
ਹੇ ਖਗ (ਗਰੁੜ)! ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਯਮ ਅਤੇ ਯਮਦੂਤ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਬੱਚਾ ਹੋਵੇ, ਬੁੱਢਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜਵਾਨ—ਦੇਹਧਾਰੀ ਦੇਹ ਨੂੰ ਫੜੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਲੈ ਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 16
सुखं दुः खं सदा वेत्ति देही वै सर्वगस्त्विह / परित्यज्य तदात्मानं जीर्णां त्वचमिवोरगः
ਦੇਹਧਾਰੀ ਇੱਥੇ ਹਰ ਥਾਂ ਫਿਰਦਾ ਹੋਇਆ ਸਦਾ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਦੇਹ-ਆਤਮ ਭਾਵ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਪੁਰਾਣੀ ਖਾਲ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 17
अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो वायुभृतः क्षुधान्वितः / तस्माद्देयानि दानानि मृते बाले सुनिश्चितम्
ਪ੍ਰੇਤ ਪੁਰਖ ਅੰਗੂਠੇ ਜਿੰਨਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਯੂ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਾ ਮਰ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਦਾਨ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 18
जन्मतः पञ्च वर्षाणि भुङ्क्ते दत्तमसंस्कृतम् / पञ्चवर्षाधिके बाले विपत्तिर्यदि जायते
ਜਨਮ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੱਕ ਬੱਚਾ ਪੂਰੇ ਸੰਸਕਾਰ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਵਿਪੱਤੀ (ਮੌਤ ਆਦਿ) ਆ ਪਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮਕਾਂਡ ਅਤੇ ਵਿਧੀਆਂ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 19
वृषोत्सर्गादिकं कर्म सपिण्डीकरणं विना / द्वादशे हनि सम्प्राप्ते कुर्याच्छ्राद्धानि षोडश
ਸਪਿੰਡੀਕਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਵ੍ਰਿਸ਼ੋਤਸਰਗ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਬਾਰ੍ਹਵਾਂ ਦਿਨ ਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
Verse 20
पायसेन गुडेनापि पिण्डान्दद्याद्यथाक्रमम् / उदकुम्भप्रदानं च पद (उप) दानानि यानि च
ਖੀਰ ਨਾਲ ਜਾਂ ਗੁੜ ਨਾਲ ਵੀ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜਲ-ਕੁੰਭ ਦਾ ਦਾਨ ਤੇ ਜੋ ਪਦ-ਉਪਦਾਨ ਆਦਿ ਦਾਨ ਵਿਹਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
Verse 21
भोजनानि द्विजे दद्यान्महादानादि शक्तितः / दीपदानादि यत्किञ्चित्पञ्चवर्षाधिके सदा
ਦੁਇਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਾਦਾਨ ਆਦਿ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਦੀਪਦਾਨ ਆਦਿ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਨਿਯਮਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 22
कर्तव्यं च खगश्रेष्ठ व्रतात्प्राक् प्रेततृप्तये / यदा नक्रियते सर्वं मुद्गलत्वं स गच्छति
ਹੇ ਖਗਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਵਰਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰੇਤ-ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ ਜੋ ਕਰਤੱਬ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਇਹ ਸਭ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ‘ਮੁਦਗਲਤ੍ਵ’ ਨਾਮਕ ਦੁਰਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 23
व्रतात्प्राङ्गेव देयं तु ततः पितृगणस्य च / स्वाहाकारेण वै कुर्यादेकोद्दिष्टानि षोडश
ਵਰਤ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾਨ-ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਪਿਤ੍ਰ-ਗਣ ਨੂੰ ਵੀ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ‘ਸ੍ਵਾਹਾ’ ਉਚਾਰਨ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਏਕੋੱਦਿਸ਼ਟ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
Verse 24
ऋजुदर्भैस्तिलैः शुक्लैः प्राचीनावीति निश्चितम् / अपसव्यं च कर्तव्यं कृते यान्ति परां गतिम्
ਸਿੱਧੀ ਦੱਭ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਚੀਨਾਵੀਤੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਕਰਮ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ ਵੀ ਅਪਸਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰੋ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਤ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 25
पुनश्चिरायुषो भूत्वा जायन्ते स्वकुले ध्रुवम् / सर्वसौख्यप्रदः पुत्रः पित्रोः प्रीतिविवर्धनः
ਉਹ ਮੁੜ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਸੁਖ ਦੇਂਦਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Verse 26
आकाशमेकं हि यथा चन्द्रादित्यौ यथैकतः / घटादिषु पृथक् सर्वं पश्य रूपं च तत्समम्
ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਹਰ ਇੱਕ ਇਕ-ਇਕ ਗੋਲ ਹਨ; ਤਿਵੇਂ ਘੜੇ ਆਦਿ ਭਾਂਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਦਿੱਸੇ ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਸਭ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ—ਇਉਂ ਵੇਖੋ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਹਰ ਥਾਂ ਇਕਸਾਰ ਜਾਣੋ।
Verse 27
आत्मा तथैव सर्वेषु पुत्त्रेषु विचरेत्सदा / या यस्य प्रकृतिः पूर्वं शुक्रशोणितसङ्गमे
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਾ ਸਦਾ ਸਭ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ-ਸ਼ੋਣਿਤ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਵੇਲੇ ਜਿਸ ਦੀ ਜੋ ਪੂਰਵ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਸੀ, ਉਹੀ ਉੱਥੇ ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 28
सा (स) तेन भावयोगेन पुत्त्रास्तत्कर्मकारिणः / पितृरूपं समादाय कस्यचिज्जायते सुतः
ਉਸੇ ਭਾਵ-ਯੋਗ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਉਹ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਘਰ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 29
पितृतः को ऽपि रूपाढ्यो गुणज्ञो दानतत्परः / सदृशः को ऽपि लोके ऽस्मिन्न भूतो न भविष्यति
ਪਿਤ੍ਰੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੁੰਦਰ, ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦਾਨ-ਪਰਾਇਣ ਜਨਮ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ—ਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਅੱਗੇ ਹੋਵੇਗਾ।
Verse 30
अन्धादन्धो न भवति मूकान्मूको न जायते / बधिराद्बधिरो नैव विद्यावान्विदुषो न हि / अनुरूपा न दृश्यन्ते मदीयं वचनं शृणु
ਅੰਨ੍ਹੇ ਤੋਂ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੀ ਜੰਮੇ, ਇਹ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ; ਗੂੰਗੇ ਤੋਂ ਗੂੰਗਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਜੰਮਦਾ। ਬਹਿਰੇ ਤੋਂ ਬਹਿਰਾ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਤੋਂ ਸਦਾ ਵਿਦਿਆਵਾਨ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਅਨੁਰੂਪ ਜੋੜੇ ਸੌਖੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ—ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ।
Verse 31
गरुड उवाच / औरसक्षेत्रजाद्याश्च पुत्त्रा दशविधाः स्मृताः / संगृहीतः सुतो यस्तु दासीपुत्त्रश्च तेन किम्
ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਔਰਸ, ਖੇਤਰਜ ਆਦਿ ਪੁੱਤਰ ਦਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ; ਪਰ ‘ਸੰਗ੍ਰਹੀਤ’ (ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ/ਦੱਤਕ) ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਦਾਸੀ-ਪੁੱਤਰ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਕੀ ਵਿਧਾਨ ਹੈ?
Verse 32
काङ्कां गतिमवाप्नोति जायो मृत्युवशं गतः / भवेन्न दुहिता यस्य न दौहित्रो न वा सुतः
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੌਤ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਕਰੁਣ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਿਸ ਦੀ ਨਾ ਧੀ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਦੌਹਿਤ੍ਰ (ਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ), ਨਾ ਪੁੱਤਰ।
Verse 33
श्राद्धं तस्य कथं कार्यं विधिना केन तद्भवेत् / श्रीभगवानुवाच / मुखं दृष्ट्वा तु पुत्रस्य मुच्यते पैतृकादृणात्
ਉਸ ਦਾ ਸ਼ਰਾਧ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਉਹ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਮੁਖ ਮਾਤ੍ਰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਪਿਤ੍ਰ-ਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 34
पौत्त्रस्य दर्शनाज्जन्तुर्मुच्यते चः ऋणत्रयात् / लोकानन्त्यं दिवः प्राप्तिः पुत्त्रपौत्त्र प्रपौत्त्रकैः
ਪੌਤ੍ਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਤ੍ਰਿਵਿਧ ਕਰਜ਼ੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ, ਪੌਤ੍ਰ ਅਤੇ ਪਰਪੌਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਥਿਰ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪਾ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 35
अन्यक्षेत्रोद्भवाद्या ये भुक्तिमात्रप्रदाः सुताः / कुर्वीत पार्वणं श्राद्धमारैसो विधिवत्सुतः
ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਰ ਵੰਸ਼/ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਭੋਗ ਹੀ ਦੇਣ (ਕਰਤੱਬ ਨਾ ਨਿਭਾਉਣ), ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਰਵਣ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰੇ।
Verse 36
कुर्वन्त्यन्ये सुताः श्राद्धमे कोद्दिष्टं न पार्वणम् / ब्राह्मोढाजस्तून्नयति संगृहीतस्त्वधो नयेत् / श्राद्धं सांवत्सरं कुर्वञ्जायते नरकाय वै
ਕੁਝ ਪੁੱਤਰ ਕੇਵਲ ਏਕੋੱਦਿਸ਼ਟ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਾਰਵਣ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗਲਤ ਚੁਣਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਕਰਮ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ‘ਸੰਗ੍ਰਹੀਤ’ (ਅਸ਼ੁੱਧ/ਅਯੋਗ) ਹੋਵੇ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਵਾਰ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਨਰਕ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 37
सर्वदानानि देयानि ह्यन्न दानादृते खग / संगृहीतः सुतः कुर्यादेकोद्दिष्टं न पार्वणम्
ਹੇ ਖਗ (ਗਰੁੜ)! ਸਭ ਦਾਨ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅੰਨ-ਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਸੰਗ੍ਰਹੀਤ (ਦੱਤਕ) ਪੁੱਤਰ ਏਕੋੱਦਿਸ਼ਟ ਕਰੇ, ਪਾਰਵਣ ਨਹੀਂ।
Verse 38
प्रत्यब्दं पितृमातृभ्यां श्राद्धं दत्त्वा न लिप्यते / एकोद्दिष्टं परित्यज्य पार्वणं कुरुते यदि
ਹਰ ਸਾਲ ਪਿਤਾ-ਮਾਤਾ ਲਈ ਸ਼ਰਾਧ ਦੇਣ ਨਾਲ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਅਤੇ ਏਕੋੱਦਿਸ਼ਟ ਛੱਡ ਕੇ ਪਾਰਵਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ।
Verse 39
आत्मानं च पितॄंश्चैव स नयेद्यममन्दिरम् / संगृहीतस्तु यः केचिद्दासीपुत्त्रादयश्च ये
ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਯਮ ਦੇ ਧਾਮ ਵੱਲ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਆਸਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ—ਦਾਸੀ-ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਨਿਰਭਰ—ਉਹ ਵੀ ਉਸੇ ਕਰਮ-ਫਲ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 40
तीर्थे कुर्युः पितृश्राद्धं दानं (मासं) दद्युर्द्विजन्मने / संगृहीतसुतो भूत्वा पाकं वा यः प्रयच्छति
ਤੀਰਥ ਤੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਵਿਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਨੂੰ ਮਹੀਨੇ ਮਹੀਨੇ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਕੇ ਪਕਿਆ ਹੋਇਆ ਅੰਨ-ਭੋਜਨ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਪੁੰਨ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 41
वृथा श्राद्धं विजानीयाच्छूद्रान्नेन यथा द्विजः / न प्रीणयति तच्छ्राद्धं पितामहमुखान्पितॄन् / एवं ज्ञात्वा स्वगश्रेष्ठ हीनजातीन्सुतांस्त्यजेत्
ਜਾਣ ਲਵੋ ਕਿ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦਵਿਜ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਅੰਨ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ। ਐਸਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਪਿਤਾਮਹ-ਮੁਖ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਖਗ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਹੀਨ ਜਾਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 42
(ब्राह्मण्यां ब्राह्मणाज्जातश्चाण्डालादधमः स्मृतः ) / यस्तु प्रव्रजिताज्जातो ब्राह्मण्यां शूद्रतश्च यः
ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਇਸਤਰੀ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ (ਅਜਿਹਾ ਪੁੱਤਰ) ਚਾਂਡਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਅਧਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਤ (ਸੰਨਿਆਸੀ) ਤੋਂ ਜੰਮੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਤੋਂ ਜੰਮੇ—ਉਹ ਵੀ ਨਿੰਦਿਤ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 43
द्वावेतौ विद्धि चाण्डालौ सगोत्राद्यस्तु जायते / स्वर्यातिविहितान्पुत्रः समुत्पाद्य खगेश्वर
ਹੇ ਖਗੇਸ਼ਵਰ, ਜਾਣ ਲਵੋ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਚਾਂਡਾਲ ਸਮਝੇ ਜਾਣ: ਪਹਿਲਾ, ਜੋ ਸਗੋਤ੍ਰ (ਇੱਕੋ ਗੋਤ੍ਰ) ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਿਧ ਸੰਯੋਗ ਤੋਂ ਜੰਮੇ; ਦੂਜਾ, ਜੋ ਨਿਸ਼ਿਧ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾਵੇ।
Verse 44
तैः सुवृत्तैः सुखं प्राप्यं कुवृत्तैर्नरकं व्रजेत् / हीनजातिसमुद्भूतैः सुवृत्तैः सुखमेधते
ਸਦਾਚਾਰ ਨਾਲ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਚਾਲ ਨਾਲ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਨੀਵੀਂ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਵੀ ਜੇ ਸਦਾਚਾਰੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫਲਦਾ-ਫੂਲਦਾ ਹੈ।
Verse 45
कलिकलुषविमुक्तः पूजितः सिद्धसङ्घैरमरचमरमालावीज्यमानो ऽप्सरोभिः / पितृशतमपि बन्धून्पुत्त्रपौत्त्रप्रपौत्त्रानपि नरकनिमग्नानुद्धरेदेक एव
ਜੋ ਕਲਿਯੁਗ ਦੀ ਮੈਲ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇ, ਸਿੱਧ-ਸੰਘਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਚਾਮਰਾਂ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਝੱਲਣ—ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਸੌ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪੌਤਰਾਂ ਤੇ ਪਰਪੌਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਧਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
The chapter states that if the fetus is lost, no funerary rite (antyeṣṭi/śrāddha) is to be performed.
Milk is offered, and additionally rice cooked in milk (pāyasa) and milk are given as offerings according to one’s capacity.
It prescribes consigning very young children (specified as under two months and up to two years) to the earth (burial), and after that age, cremation is prescribed.
Because even slight entanglement with actions and sense-objects can bind the subtle being; therefore the ten piṇḍas and related preta-satisfaction rites are taught as necessary once the relevant age/eligibility is reached.
It is described as a degraded/obstructed condition that results when required rites for the preta’s satisfaction are not performed before undertaking (and completing) other sacred observances (vratas).
Ekoddiṣṭa is a single-departed-focused offering, while pārvaṇa is the collective ancestral rite for the lineage; the chapter notes adopted sons should do ekoddiṣṭa but not pārvaṇa, and warns against negligence or improper procedure.
The gift of food (anna-dāna) is stated to be unequaled among gifts.