Adhyaya 22
Svapnādhāya (Dream-Chapter): Causes, Forms, Nourishment, and Liberation of Pretas
ਪ੍ਰੇਤ-ਕਲਪ ਦੀ ਪਰਲੋਕ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਗਰੁੜ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ—ਪ੍ਰੇਤ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਗਵਾਨ ਦੋ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—(1) ਪੁੰਨ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਧਰਮਕ ਕਰਮ: ਜਨ-ਹਿਤ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ, ਮੰਦਰ, ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ/ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ-ਗ੍ਰਿਹ, ਅੰਨਸ਼ਾਲਾ ਅਤੇ ਭੋਜਨ-ਦਾਨ; (2) ਪ੍ਰੇਤ-ਭਾਵ ਦੇ ਕਰਮ-ਕਾਰਣ: ਸਾਂਝੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ, ਸ਼ਰਾਧ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦੀ ਉਪੇਖਾ, ਮਹਾਪਾਤਕ, ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਇਸਤਰੀ-ਆਸ਼੍ਰਿਤਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ, ਹਿੰਸਕ/ਅਸ਼ੌਚ ਮੌਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੌਤ। ਫਿਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ-ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ‘ਪੁਰਾਤਨ ਅਖਿਆਨ’ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਨ-ਤਪਸਵੀ ਪੰਜ ਡਰਾਉਣੇ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਵਿਗੜੇ ਰੂਪ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਫਲ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਧਰਮ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਮਿਲੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਬਚੇਖੁਚੇ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ‘ਆਹਾਰ’ ਹੈ। ਤਪਸਵੀ ਉਪਵਾਸ, ਮਹਾਵ੍ਰਤ, ਯਜ੍ਞ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਹਿਤ ਪੁੰਨਕਰਮ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਦਿਵ੍ਯ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਤ ਵਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉੱਪਰ ਗਤੀ ਪਾਂਦੇ ਹਨ—ਵਿਦਵਾਨੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਸੰਗ ਅਤੇ ਪੁੰਨ-ਪਾਠ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗਰੁੜ ਦੀ ਕੰਬਦੀ ਚਿੰਤਾ ਮੁੜ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
स्वप्नाध्यायो नामैकविंशो ऽध्यायः गरुड उवाच / सम्भवन्ति कथं प्रेताः केन तेषां गतिर्भवेत् / कीदृक्तेषां भवेद्रूपं भोजनं किं भवेत्प्रभो
“ਸੁਪਨ-ਅਧਿਆਇ” ਨਾਮ ਦਾ ਇਕੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪ੍ਰੇਤ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ? ਕਿਹੜੇ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਤੀ (ਗੰਤਵ੍ਯ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਕੀ ਹੈ?
Verse 2
सुप्रीतास्ते कथं प्रेताः क्व तिष्ठन्ति सुरेश्वर / प्रसन्नः कृपया देव प्रश्रमेनं वदस्व मे
ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਕਿਵੇਂ ਸੁਪ੍ਰੀਤ (ਪ੍ਰਸੰਨ) ਹੁੰਦੇ ਹਨ? ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਟਿਕਦੇ ਹਨ? ਹੇ ਦੇਵ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦਿਓ।
Verse 3
श्रीभगवानुवाच / पापकर्मरता ये वै पूर्वकर्मवशानुगाः / जायन्ते ते मृताः प्रेतास्ताञ्छृणुष्व वदाम्यहम्
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜੋ ਪੂਰਵ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਪਾਪ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਰ ਕੇ ਪ੍ਰੇਤ-ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
Verse 4
वापीकूपतडागांश्च आरामं सुरमन्दिरम् / प्रपां सद्म सुवृक्षांश्च तथा भोजनशालिकाः
ਬਾਵੜੀ, ਕੂਆਂ ਤੇ ਤਲਾਬ; ਬਾਗ਼-ਬਗੀਚੇ ਅਤੇ ਦੇਵ ਮੰਦਰ; ਪਿਆਉ, ਨਿਵਾਸ, ਛਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ੁਭ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਅੰਨ-ਭੋਜਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਲਾਵਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 5
पितृपैतामहं धर्मं किक्रीणाति स पापभाक् / मृतः प्रेतत्वमाप्नोति यावदाभूतसंप्लवम्
ਜੋ ਪਿਤ੍ਰ-ਪੈਤਾਮਹ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਮਰ ਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਪ੍ਰਲਯ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
Verse 6
गोचरं ग्रामसीमां तडागारामगह्वरम् / कर्षयन्ति च ये लोभात्प्रेतास्ते वै भवन्ति हि
ਜੋ ਲੋਭ ਕਰਕੇ ਗੋਚਰ ਭੂਮੀ, ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੀਮਾ, ਤਲਾਬ, ਬਾਗ਼ ਅਤੇ ਖੱਡ ਆਦਿ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮਰ ਕੇ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣਦੇ ਹਨ।
Verse 7
चण्डालादुदकात्सर्पाद्ब्राह्मणाद्बैद्युताग्नितः / दंष्ट्रिभ्यश्च पशुभ्यश्च मरणं पापकर्मिणाम्
ਪਾਪ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਮਰਦੇ ਹਨ—ਚੰਡਾਲ ਤੋਂ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ, ਸੱਪ ਤੋਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ, ਬਿਜਲੀ ਜਾਂ ਅੱਗ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਦੰਸ਼ਟ੍ਰੀ ਜੀਵਾਂ ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਤੋਂ ਵੀ।
Verse 8
उद्बन्धनमृता ये च विषशस्त्रहताश्च ये / आत्मोपघातिनो ये च विषूच्यादिहतास्तथा
ਜੋ ਫਾਹੇ ਨਾਲ ਮਰੇ, ਜੋ ਵਿਸ਼ ਜਾਂ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣਾ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਹੈਜ਼ਾ ਆਦਿ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਮਰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਅਕਾਲ ਮੌਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 9
महारोगैर्मृता ये च पापरोगैश्च दस्युभिः / असंस्कृतप्रमीता ये विहिताचारवर्जिताः
ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਮਰੇ, ਜੋ ਪਾਪ-ਜਨਿਤ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਰੇ, ਜਾਂ ਦੱਸੂਆਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਜੋ ਵਿਹਿਤ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਨਿਯਤ ਆਚਾਰ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮਰੇ—ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇੱਥੇ ਵਰਣਨ ਹੈ।
Verse 10
वृषोत्सर्गादिलुप्ताश्चलुप्तमासिकपिण्डकाः / यस्यानयति शूद्रोग्निं तृणकाष्ठहवींषि सः
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ੋਤਸਰਗ ਆਦਿ ਕਰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਵੀ ਲੁਪਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ—ਅਜਿਹੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸ਼ੂਦਰ ਘਾਹ, ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਹਵਿ ਸਮੇਤ ਅੱਗ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
Verse 11
पतनात्पर्वतानां च भित्तिपातेन ये मृताः / रजस्वलादिदोषैश्च न च भूमौ मताश्च ये
ਜੋ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਮਰੇ, ਜੋ ਕੰਧ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਮਰੇ; ਅਤੇ ਜੋ ਰਜਸਵਲਾ-ਸੰਪਰਕ ਆਦਿ ਦੋਸ਼ਾਂ ਕਰਕੇ ਅਸ਼ੌਚ ਵਿੱਚ ਮਰੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਰੇ ਨਹੀਂ—ਉਹ ਵੀ ਅਸ਼ੁਭ ਮੌਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 12
अन्तरिक्षे मृता ये च विष्णुस्मरणवर्जिताः / सूतकैः श्वादिसंपर्कैः प्रेतभावा इह क्षितौ
ਜੋ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਰੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਸਿਮਰਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹੇ—ਉਹ ਸੂਤਕ ਅਤੇ ਕੁੱਤੇ ਆਦਿ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਰਗੀਆਂ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾਵਾਂ ਕਰਕੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੇਤ-ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Verse 13
एवमादिभिरन्यैश्च कुमृत्युवशगाश्च ये / ते सर्वे प्रेतयोनिस्था विचरन्ति मरुस्थले
ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਜਿਹੇ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਕੁਮ੍ਰਿਤ੍ਯੂ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਪ੍ਰੇਤ-ਯੋਨੀ ਵਿਚ ਟਿਕ ਕੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਵਰਗੇ ਸੁੰਨੇ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਹਨ।
Verse 14
मातरं भगिनीं भार्यां स्नुषां दुहितरं तथा / अदृष्टदोषां त्यजति स प्रेतो जायतेध्रुवम्
ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਮਾਂ, ਭੈਣ, ਪਤਨੀ, ਨੂੰਹ ਜਾਂ ਧੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 15
भ्रातृध्रुग्ब्रह्महा गोघ्नः सुरापो गुरुतल्पगः / हेमक्षौमहरस्तार्क्ष्य स वै प्रेतत्वमाप्नुयात्
ਹੇ ਤਾਰਕ੍ਸ਼੍ਯ (ਗਰੁੜ)! ਜੋ ਭਰਾ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਹ ਕਰੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਕਰੇ, ਗਾਂ ਦਾ ਵਧ ਕਰੇ, ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਵੇ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ੈਯਾ ਦਾ ਅਪਰਾਧ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਸੋਨਾ ਤੇ ਸੁੱਖਮ ਵਸਤ੍ਰ ਚੁਰਾਏ—ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰੇਤਤ੍ਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 16
न्यासापहर्ता मित्रध्रुक् परदाररतस्तथा / विश्वासघाती क्रूरस्तु स प्रेतो जायते ध्रुवम्
ਜੋ ਅਮਾਨਤ (ਨਿਆਸ) ਹੜਪ ਕਰੇ, ਮਿੱਤਰ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਹ ਕਰੇ, ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤੀ ਕਠੋਰ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 17
कुलमार्गांश्च सन्त्यज्य परधर्मरतस्तथा / विद्यावृत्तविहीनश्च स प्रेतो जायतेध्रुवम्
ਜੋ ਕੁਲ-ਮਾਰਗਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਪਰਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹੇ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 18
अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् / युधिष्ठिरस्य संवादं भीष्मेण सह सुव्रत / तदहं कथयिष्यामि यच्छ्रुत्वा सौख्यमाप्नुयात्
ਇੱਥੇ ਹੀ ਮੈਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਵਿੱਤਰ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਉਦਾਹਰਨ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਅਤੇ ਭੀਸ਼ਮ ਦਾ ਸੰਵਾਦ। ਉਹ ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਹਾਂਗਾ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 19
युधिष्ठिर उवाच / केन कर्मविपाकेन प्रेतत्वमुपजायते / केन वा मुच्यते कस्मात्तन्मे ब्रूहि पितामह / यच्छ्रुत्वा न पुनर्मोहमेवं यास्या मि सुव्रत
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ-ਵਿਪਾਕ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਤਤਾ ਉਪਜਦੀ ਹੈ? ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਉਪਾਅ ਨਾਲ, ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ? ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਫਿਰ ਐਸੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪਵਾਂਗਾ।
Verse 20
भीष्म उवाच / येनैव जायते प्रेतो येनैव स विमुच्यते / प्राप्नोति नरकं घोरं दुस्तरं दैवतैरपि
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁਕਤ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸੇ ਨਾਲ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ।
Verse 21
सततं श्रवणाद्यस्य पुण्यश्रवणकीर्तनात् / मानवा विप्रमुच्यन्ते आपन्नाः प्रेतयोनिषु
ਉਸ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਸ੍ਰਵਣ ਆਦਿ—ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਸ੍ਰਵਣ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਨਾਲ—ਪ੍ਰੇਤ-ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਪਏ ਮਨੁੱਖ ਛੇਤੀ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 22
श्रूयते हि पुरा वत्स ब्राह्मणः शंसितव्रतः / नाम्ना सन्तप्तकः ख्यात स्तपोर्ऽथे वनमाश्रितः
ਹੇ ਵਤਸ, ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਵਰਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਸਨ। ਉਹ ‘ਸੰਤਪਤਕ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਜੰਗਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ।
Verse 23
स्वाध्याययुक्तो होमेन यो (या) गयुक्तो दयान्वितः / यजन्स सकलान्यज्ञान्युक्त्या कालं च विक्षिपन्
ਜੋ ਸਵਾਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ, ਹੋਮ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਯੁਕਤ, ਕੀਰਤਨ-ਜਪ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਅਤੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਯਥਾਵਿਧੀ ਸਭ ਯੱਗ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਗੁਆ ਕੇ ਧਰਮ-ਕਰਤਵ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 24
ब्रहामचर्यसमायुक्तो युक्तस्तपसि मार्दवे / परलोकभयोपेतः सत्यशौचैश्च निर्मलः
ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਵਿੱਚ ਯੁਕਤ, ਤਪ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਦੁਤਾ ਵਿੱਚ ਸੰਯਮੀ, ਪਰਲੋਕ ਦੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਭੈ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਅਤੇ ਸਤਿ ਤੇ ਸ਼ੌਚ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਸਦਾ ਨਿਰਮਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 25
युक्तो ऽहि गुरुवाक्येन युक्तश्चातिथिपूजने / आत्मयोगे सदोद्युक्तः सर्वद्वन्द्वविवर्जितः
ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਅਤਿਥੀ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਭੀ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਆਤਮ-ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਉਦਯਤ ਰਹਿ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਦਵੰਦਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 26
योगाभ्यासे सदा युक्तः संसारविजिगीषया / एवंवृत्तः सदाचारो मोक्षकाङ्क्षी जितेन्द्रियः
ਜੋ ਸਦਾ ਯੋਗ-ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਯੁਕਤ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ, ਐਸੇ ਵਰਤਾਓ ਨਾਲ ਸਦਾਚਾਰੀ, ਮੋਖਸ਼-ਕਾਮੀ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਯ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 27
बहून्यब्दानि विजने वने तस्य गतानि वै / तस्य बुद्धिस्ततो जाता तीर्थानुगमनं प्रति
ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਸੁੰਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਲ ਬੀਤ ਗਏ; ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਜਾਗੀ ਅਤੇ ਉਹ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਅਨੁਗਮਨ, ਅਰਥਾਤ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਵੱਲ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਹੋਇਆ।
Verse 28
पुण्यैस्तीर्थजलैरेव शोषयिष्ये कलेवरम् / स तीर्थेत्वरितं स्नात्वा तपस्वी भास्करोदये / कृतजाप्यनमस्कारो ह्यध्वानं प्रत्यपद्यत
“ਪੁੰਨ ਵਾਲੇ ਤੀਰਥ-ਜਲ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਇਸ ਦੇਹ ਨੂੰ ਖਪਾ ਦਿਆਂਗਾ”—ਇਹ ਨਿਸਚਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੀ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ, ਜਪ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਨਿਕਲ ਪਿਆ।
Verse 29
एकस्मिन्दिवसे विप्रो मार्गभ्रष्टो महातपाः / ददर्शाध्वनि गच्छन्स पञ्च प्रेतान् सुदारुणान्
ਇੱਕ ਦਿਨ ਮਹਾਂ ਤਪ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਾਹ ਭੁੱਲ ਗਿਆ; ਰਸਤੇ ਤੇ ਤੁਰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜ ਬਹੁਤ ਹੀ ਡਰਾਉਣੇ ਪ੍ਰੇਤ ਵੇਖੇ।
Verse 30
अरण्ये निर्जने देशे संकटे वृक्षवर्जिते / पञ्चैतान्विकृताकारान्दृष्ट्वा वै घोरदर्शनान् / ईषत्सन्त्रस्तहृदयो ऽतिष्ठदुन्मील्य लोचने
ਜੰਗਲ ਦੇ ਸੁੰਨੇ, ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਤੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜ ਵਿਗੜੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਭਿਆਨਕ ਦਿੱਖ ਦੇ ਪ੍ਰੇਤ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਡੋਲ ਗਿਆ; ਉਹ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਖੜਾ ਰਹਿ ਗਿਆ।
Verse 31
अवलम्ब्य ततो धैर्यं भयमुत्सृज्य दूरतः / पप्रच्छ मधुराभाषी के यूयं विकृताननाः
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਹੌਸਲਾ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਸੁੱਟਿਆ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ—“ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਇੰਨੇ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਹਨ?”
Verse 32
किञ्चाशुभं कृतं कर्म येन प्राप्ताः स्थ वैकृतम् / कथं वा चैकतः कर्म प्रस्थिताः कुत्र निश्चितम्
“ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜਾ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਵਿਗੜੀ ਹੋਈ ਹਾਲਤ ਮਿਲੀ? ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਕਰਮ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਤੁਰ ਪਏ ਹੋ—ਤੁਹਾਡਾ ਟਿਕਾਣਾ ਕਿੱਥੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ?”
Verse 33
प्रेतराज उवाच / स्वैः स्वैस्तु कर्मभिः प्राप्तं प्रेतत्वं हि द्विजोत्तम / परद्रोहरताः सर्वे पापमृत्युवशं गताः
ਪ੍ਰੇਤਰਾਜ਼ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ, ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰੇਤਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਪਰਦ੍ਰੋਹ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਮ੍ਰਿਤ੍ਯੂ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 34
क्षुत्पिपासार्दिता नित्यं प्रेतत्वं समुपागताः / हतवाक्या हतश्रीका हत संज्ञा विचेतसः
ਉਹ ਨਿੱਤ ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰੇਹ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰੇਤਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਟੁੱਟ ਗਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ-ਕਾਂਤੀ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈ; ਹੋਸ਼ ਛਿੰਨ ਅਤੇ ਮਨ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
Verse 35
न जानीमो दिशं तात विदिशं चातिदुः खिताः / क्व नु गच्छामहे मूढाः पिशाचाः कर्मजा वयम्
ਹੇ ਤਾਤ, ਅਸੀਂ ਅਤਿ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਨਾ ਦਿਸ਼ਾ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਨਾ ਉਪਦਿਸ਼ਾ। ਅਸੀਂ ਮੂਰਖ ਕਿੱਥੇ ਜਾਈਏ? ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਪਿਸਾਚ ਹਾਂ।
Verse 36
न माता न पितास्माकं प्रेतत्वं कर्मभिः स्वकैः / प्राप्ताः स्म सहसा जातदुः खोद्वेगसमाकुलम्
ਇੱਥੇ ਨਾ ਸਾਡੀ ਮਾਂ ਹੈ ਨਾ ਪਿਉ; ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰੇਤਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਾਂ। ਅਚਾਨਕ ਉੱਠੇ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਘਬਰਾਹਟ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਆਕੁਲ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ।
Verse 37
दर्शनेन च ते ब्रह्मन्मुदिताप्यायिता वयम् / मुहूर्तन्तिष्ठ वक्ष्यामि वृत्तान्तं सर्वमादितः
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਖੁਸ਼ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਗੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਹਾਂ। ਇਕ ਮੁਹੂਰਤ ਠਹਿਰੋ; ਮੈਂ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਦੱਸਾਂਗਾ।
Verse 38
अहं पर्युषितो नाम एष सूचीमुखस्तथा / शीघ्रगो रोघ (ह) कश्चैव पञ्चमो लेखकः स्मतृतः
ਮੈਂ ‘ਪਰ੍ਯੁਸ਼ਿਤ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਾਂ; ਇਹ ‘ਸੂਚੀਮੁਖ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਇੱਕ ‘ਸ਼ੀਘ੍ਰਗ’ ਅਤੇ ਇੱਕ ‘ਰੋਘ(ਹ)’ ਹੈ—ਇਹ ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ (ਕਰਮ-ਲੇਖਕਾਂ) ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 39
एवं नाम्ना च सर्वे वै संप्राप्ताः प्रेततां वयम् / ब्राह्मण उवाच / प्रेतानां कर्मजातानां कथं वै नामसम्भवः / किञ्चित्कारणमुदिश्य येन ब्रूयाः स्वनामकान्
ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਨਾਮਾਂ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਪ੍ਰੇਤ-ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਾਂ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਕਰਮ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੇ ਇਹ ਨਾਮ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦੇ ਹਨ? ਉਹ ਖਾਸ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹੋ।
Verse 40
प्रेतराज उवाच / मया स्वादु सदा भुक्तं दत्तं पर्युषितं द्विज
ਪ੍ਰੇਤਰਾਜ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ! ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਦਾ ਮਿੱਠਾ ਭੋਜਨ ਖਾ ਲਿਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਸੀ/ਪਰ੍ਯੁਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅਰਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ‘ਪਰ੍ਯੁਸ਼ਿਤ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 41
शीघ्रं गच्छति विप्रेण याचितः क्षुधितेन वै / एतत्कारणमुद्दिश्य नाम पर्युषितं मम
ਜਦੋਂ ਭੁੱਖਾ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਾਹੀਂ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਰਪਣ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜਲਦੀ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ‘ਪਰ੍ਯੁਸ਼ਿਤ’ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 42
शीघ्रं गच्छति विप्रेण याचितः क्षुधितेन वै / एतत्कारणमुद्दिश्य शीघ्रगो ऽयं द्विजोत्तम
ਜਦੋਂ ਭੁੱਖਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਾਨ ਜਲਦੀ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ, ਇਸ ਨੂੰ ‘ਸ਼ੀਘ੍ਰਗ’—ਅਰਥਾਤ ਜਲਦੀ ਜਾਣ ਵਾਲਾ—ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 43
सूचिता बहवो ऽनेन विप्रा अन्नाधिकाङ्क्षया / एतत्कारणमुद्दिश्य एष सूचिमुखः स्मृतः
ਇਸ ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ ਅੰਨ ਦੀ ਅਤਿ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਕਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਿੰਦਿਤ ਹੋਏ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾ ਕੇ ਇਹ ਨਰਕ ‘ਸੂਚੀਮੁਖ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 44
एकाकी मिष्टमश्राति पोष्यवर्गमृते सदा / ब्राह्मणानामभावेन रोध (ह) कस्तेन चोच्यते
ਮਨੁੱਖ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਮਿੱਠਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਕੌਣ ਆਖੇ?
Verse 45
पुरायं मौनमास्थाय याचितो विलिखेद्भुवम् / तेन कर्मविपाकेन लेखको नाम चोच्यते
ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਚੁੱਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਮੰਗੇ ਜਾਣ ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲਿਖ ਦਿੰਦਾ ਸੀ; ਉਸ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਉਹ ‘ਲੇਖਕ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 46
प्रेतत्वं कर्मभावेन प्राप्तं नामानि च द्विज / मेषाननो लेखको ऽयं रोध (ह) कः पर्वताननः
ਹੇ ਦਵਿਜ! ਕਰਮ-ਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰੇਤਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾਮ ਵੀ ਪੈਂਦੇ ਹਨ—ਕੋਈ ‘ਮੇਸ਼ਾਨਨ’, ਇਹ ‘ਲੇਖਕ’, ਕੋਈ ‘ਰੋਧ/ਹ’, ਅਤੇ ਕੋਈ ‘ਪਰਵਤਾਨਨ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 47
शीघ्रगः पुशुवक्त्रश्च सूचकः सूचिवक्त्रवान् / दुःखिता नितरां स्वमिन्पश्य रूपविपर्ययम्
ਕੋਈ ਤੇਜ਼ ਦੌੜਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਪਸ਼ੂ-ਮੁਖ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਚੁਗਲਖੋਰ ‘ਸੂਚੀ-ਵਕਤ੍ਰ’ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਸਵਾਮੀ! ਰੂਪ ਦਾ ਇਹ ਉਲਟਾਅ ਵੇਖੋ—ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹਨ।
Verse 48
कृत्वा मायामयं रूपं विचरामो महीतले / सर्वे च विकृताकारा लम्बोष्ठा विकृताननाः
ਮਾਇਆਮਈ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਅਸੀਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦੇ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਸਭ ਵਿਕ੍ਰਿਤ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਹਾਂ—ਹੋਠ ਲਟਕੇ ਹੋਏ ਤੇ ਮੁਖ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ।
Verse 49
बृहच्छरीरिणो रौद्रा जाताः स्वेनैव कर्मणा / एतत्ते सर्वमाख्यातं प्रेतत्वे कारणं मया
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ (ਪੀੜਾਦਾਇਕ) ਅਤੇ ਸੁਭਾਉ ਰੌਦ੍ਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਐਸੇ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੇਤਤਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।
Verse 50
ज्ञानिनो ऽपि वयं सर्वे जाताः स्म तव दर्शनात् / यत्र ते श्रवणे श्रद्धा तत्पृच्छ कथयामि ते
ਤੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸਭ ਗਿਆਨੀ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਜਿਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੁੱਛ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ।
Verse 51
ब्राह्मण उवाच / ये जीवा भुवि जीवन्ति सर्वे ऽप्याहारमूलकाः / युष्माकमपिचाहारं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੀਊਂਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਆਹਾਰ ਨੂੰ ਹੀ ਮੂਲ ਆਧਾਰ ਬਣਾਕੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਆਹਾਰ ਬਾਰੇ ਤੱਤਵਤ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 52
प्रेता ऊचुः / यदि ते श्रवणे श्रद्धा आहाराणां द्विजोत्तम / अस्माकं तु महीभाग शृणुत्वं सुसमाहितः
ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ, ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਆਹਾਰ-ਅਰਪਣਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ ਸਾਡੀ ਗੱਲ ਸੁਣ।
Verse 53
ब्राह्मण उवाच / कथयन्तु महाप्रेता आहारं च पृथक्पृथक् / इत्युक्तां ब्राह्मणेनेममूचुः प्रेताः पृथकपृथक्
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰੇਤੋ, ਆਪਣਾ ਆਪਣਾ ਆਹਾਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਦੱਸੋ।” ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਤੇ ਪ੍ਰੇਤ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਇਕ ਇਕ ਕਰਕੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਬੋਲੇ।
Verse 54
प्रेता ऊचुः / शृणु चाहारमस्माकं सर्वसत्त्बविगर्हितम् / यच्छ्रुत्वा गर्हसे ब्रह्मन् भूयोभूयश्च गर्हितम्
ਪ੍ਰੇਤ ਬੋਲੇ—“ਸਾਡਾ ਆਹਾਰ ਸੁਣੋ; ਇਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿੰਦਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਧਿਕਕਾਰਦੇ ਹੋ; ਅਤੇ ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਦਾ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ।”
Verse 55
श्लेष्ममूत्रपुरीषोत्थं शरीराणां मलैः सह / उच्छिष्टैश्चैव चान्यैश्च प्रेतानां भोजनं भवेत्
ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਕਫ਼, ਪਿਸ਼ਾਬ ਅਤੇ ਮਲ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ—ਸਰੀਰ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਸਮੇਤ—ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਪਵਿੱਤਰ ਬਚਤਾਂ ਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 56
गृहाणि चाप्यशौचानि प्रकीर्णोपस्कराणि च / मलिनानि प्रसूतानि प्रेता भुञ्जन्ति तत्र वै
ਜਿਹੜੇ ਘਰ ਅਸ਼ੌਚ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਘਰੇਲੂ ਸਾਮਾਨ ਖਿਲਰਿਆ ਪਿਆ ਹੋਵੇ—ਮੈਲਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਕਾਰਨ ਅਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ—ਉੱਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰੇਤ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 57
नास्ति सत्यं गृहे यत्र न शौचं न च संयमः / पतितैर्दस्युभिः सङ्गः प्रेता भुञ्जन्ति तत्र वै
ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਸ਼ੌਚ ਹੈ ਨਾ ਸਯੰਮ—ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਪਤਿਤਾਂ ਤੇ ਦੱਸਿਊਆਂ (ਚੋਰਾਂ) ਦੀ ਸੰਗਤ ਹੈ—ਉੱਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰੇਤ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 58
बलिमन्त्रविहीनानि होमहीनानि यानि च / स्वाध्याय व्रतहीनानि प्रेता भुञ्जन्ति तत्र वै
ਜੋ ਬਲੀ ਯਥਾਵਿਧੀ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਕਰਮ ਹੋਮ-ਅਗਨੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਸਵਾਧਿਆਇ ਤੇ ਵਰਤ-ਨਿਯਮਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋਵੇ—ਉੱਥੇ ਹੀ ਨਿਸਚਿਤ ਪ੍ਰੇਤ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।
Verse 59
न लज्जा न च मर्यादा यदात्र स्त्रीजितो गृही / गुरवो यत्र पूज्या न प्रेता भुञ्जन्ति तत्र वै
ਜਿੱਥੇ ਨ ਲੱਜਾ ਹੈ ਨ ਮਰਯਾਦਾ, ਜਿੱਥੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂਜਨ ਪੂਜਣਯੋਗ ਨਾ ਮੰਨੇ ਜਾਣ—ਉੱਥੇ ਨਿਸਚਿਤ ਪ੍ਰੇਤ ਭੋਗ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ।
Verse 60
यत्र लोभस्तथा क्रोधो निद्रा शोको भयं मदः / आलस्यं कलहो नित्यं प्रेता भुञ्जन्ति तत्र वै
ਜਿੱਥੇ ਲੋਭ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ, ਨੀਂਦ ਦੀ ਸੁਸਤਤਾ, ਸ਼ੋਕ, ਡਰ ਅਤੇ ਮਦ ਹੋਵੇ; ਜਿੱਥੇ ਆਲਸ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਝਗੜਾ ਰਹੇ—ਉੱਥੇ ਨਿਸਚਿਤ ਪ੍ਰੇਤ ਆਪਣਾ ਆਹਾਰ ਪਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 61
भर्तृहीना च या नारी परवीर्यं निषेवते / बीजं मूत्रसमायुर्क्त प्रेता भुञ्जन्ति तत्तु वै
ਜੋ ਇਸਤਰੀ ਪਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪਰ-ਪੁਰਖ ਦੇ ਵੀਰਜ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਬਣਾਏ—ਉਸ ਦਾ ਬੀਜ ਮੂਤਰ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹੀ ਨਿਸਚਿਤ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦਾ ਭੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 62
लज्जा मे जायते तात वदतो भोजनं स्वकम् / यत्स्त्रीरजो योनिगतं प्रेता भुञ्जन्ति तत्तु वै
ਹੇ ਤਾਤ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਭੋਜਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਲੱਜਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ—ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਰਜ ਜੋ ਯੋਨੀ-ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਨਿਸਚਿਤ ਪ੍ਰੇਤ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।
Verse 63
निर्विण्णाः प्रेतभावेन पृच्छामि त्वां दृढव्रत / यथा न भविता प्रेतस्तन्मे वद तपोधन / नित्यं मृत्युर्वरं जन्तोः प्रेतत्वं मा भवेत्क्वचित्
ਪ੍ਰੇਤ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ-ਵ੍ਰਤ ਤਪੋਧਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ—ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੇਤ ਨਾ ਬਣੀਏ ਉਹ ਉਪਾਅ ਦੱਸੋ। ਜੀਵ ਲਈ ਮੌਤ ਹੀ ਸਦਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ; ਪ੍ਰੇਤਤਾ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।
Verse 64
ब्राह्मण उवाच / उपवासपरो नित्यं कृच्छ्रचान्द्रायणे रतः / व्रतैश्च विविधैः पूतो न प्रेतो जायते नरः
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਿੱਤ ਉਪਵਾਸ-ਪਰਾਇਣ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਚ੍ਛ੍ਰ ਅਤੇ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਤਪ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵ੍ਰਤਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।
Verse 65
एकादश्यां व्रतं कुर्वञ्जागरेण समन्वितम् / अपरैः सुकृतैः पूतो न प्रेतो न प्रेतो जायते नरः
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਜਾਗਰਣ ਸਮੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ; ਪ੍ਰੇਤ-ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
Verse 66
इष्ट्वा वै वाश्वमेधादीन्दद्याद्दानानि यो नरः / आरामोद्यानवाप्यादेः प्रपायाश्चैव कारकः
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਆਦਿ ਮਹਾਂਯੱਗ ਕਰ ਕੇ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਰਾਮ-ਉਦਿਆਨ, ਵਾਪੀ/ਤਾਲਾਬ ਆਦਿ ਤੇ ਰਾਹਗੀਰਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਪਿਆਊਆਂ ਬਣਵਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਮਹਾਨ ਹੈ।
Verse 67
कुमारीं ब्राह्मणानां तु विवाहयति शक्तितः / विद्यादो ऽभयदश्चैव न प्रेतो जायते नरः
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਕੁਆਰੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ-ਦਾਨ ਤੇ ਅਭਯ-ਦਾਨ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।
Verse 68
शूद्रान्नेन तु भुक्तेन जठरस्थेन यो मृतः / दुर्मृत्युना मृतो यश्च स प्रेतो जायते नरः
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਅੰਨ (ਅਸ਼ੁੱਧ/ਵਰਜਿਤ ਭੋਜਨ) ਖਾ ਕੇ ਉਹ ਅੰਨ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਅਜੀਰਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹੀ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਜੋ ਅਪਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ/ਦੁਰਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਨਾਲ ਮਰੇ—ਉਹ ਨਰ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 69
अयाज्ययाजकश्चैव याज्यानां च विवर्जकः / कारुभिश्च रतो नित्यं स प्रेतो जायते नरः
ਜੋ ਅਯਾਜ੍ਯ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਯਜ੍ਞ ਕਰਮ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਯਾਜ੍ਯ (ਯੋਗ੍ਯ) ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਮੁੱਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਸਦਾ ਨੀਚ/ਅਧਰਮੀ ਧੰਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਨਰ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 70
कृत्वा मद्यपसम्पर्कं मद्यपस्त्रीनिषेवणम् / अज्ञानाद्भक्षयन्मांसं स प्रेतो जायते नरः
ਜੋ ਮਦਿਰਾਪੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮਦਿਰਾਪੀਆਂ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਸਰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਗਿਆਨ ਵਸ਼ ਮਾਸ ਭੱਖਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਨਰ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 71
देवद्रव्यं च ब्रह्मस्वं गुरुद्रव्यं तथैव च / कन्यां ददाति शुल्केन स प्रेतो जायते नरः
ਜੋ ਦੇਵ-ਧਨ, ਬ੍ਰਹਮਸ੍ਵ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਨਿਯਤ ਧਨ) ਅਤੇ ਗੁਰੂ-ਧਨ ਹੜਪ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਮੁੱਲ/ਸ਼ੁਲਕ ਲੈ ਕੇ ਕਨਿਆਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਨਰ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 72
मातरं भगिनीं भार्यां स्नुषां दुहितरं तथाः / अदृष्टदोषास्त्यजति स प्रेतो जादृ
ਪ੍ਰੇਤ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਉਹ ਮ੍ਰਿਤਕ, ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਮਾਂ, ਭੈਣ, ਪਤਨੀ, ਨੂੰਹ ਅਤੇ ਧੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਪ੍ਰੇਤ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਗਤੀ ਹੈ।
Verse 73
न्यासापहर्ता मित्रध्रुक्परदाररतः सदा / विश्वासघाती कूटश्च स प्रेदृ
ਜੋ ਅਮਾਨਤ ਦਾ ਧਨ ਹੜਪ ਲਏ, ਮਿੱਤਰ-ਦ੍ਰੋਹੀ ਹੋਵੇ, ਸਦਾ ਪਰਾਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਆਸਕਤ ਰਹੇ, ਭਰੋਸਾ ਤੋੜੇ ਅਤੇ ਕਪਟੀ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਪਾਪੀ ਪ੍ਰੇਤ-ਅਵਸਥਾ ਦੀਆਂ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 74
भ्रातृध्रुग्ब्रह्महा गोघ्नः सुरापो गुरुतल्पगः / कुलमार्गं परित्यज्य ह्यनृतोक्तौ सदा रतः / हर्ता हेम्नश्च भूमेश्च स प्रेदृ
ਜੋ ਭਰਾ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਹ ਕਰੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਕਰੇ, ਗਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰੇ, ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਏ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ੈਯਾ ਦਾ ਅਪਰਾਧ ਕਰੇ, ਕੁਲ-ਧਰਮ ਛੱਡੇ, ਸਦਾ ਝੂਠ ਬੋਲੇ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਚੁਰਾਏ—ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 75
भीष्म उवाच / एवं ब्रुवति वै विप्रे आकाशे दुन्दुभिस्वनः / अपतत्पुष्पवर्षं च देवर्मुक्तं द्विजोपरि
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜਦੋਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੁੰਦੁਭੀਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਉਠੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਉਸ ਦਵਿਜ ਉੱਤੇ ਪਈ।
Verse 76
पञ्च देवविमानानि प्रेतानामागतानि वै / स्वर्गं गता विमानैस्ते दिव्यैः संपृच्छ्य तं मुनिम्
ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਲਈ ਪੰਜ ਦੇਵ-ਵਿਮਾਨ ਆਏ। ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 77
ज्ञानं विप्रस्य सम्भाषात्पुण्यसंकीर्तनेन च / प्रेताः पापविनिर्मुक्ताः परं पदमवाप्नुयुः
ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਪੁੰਨ-ਸੰਕੀਰਤਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਤ ਪਾਪੋਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 78
सूत उवाच / इदमाख्यानकं श्रुत्वा कम्पितो ऽश्वत्थपत्रवत् / मानुषाणां हितार्थाय गरुडः पृष्टवान्पुनः
ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਇਹ ਆਖਿਆਨ ਸੁਣ ਕੇ ਗਰੁੜ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸ਼ਵੱਥ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਾਂਗ ਕੰਬ ਉਠਿਆ; ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
Frequently Asked Questions
The chapter groups deaths by violence, accident, suicide, sudden afflictions, impurity contacts, and dying without Viṣṇu-smṛti as inauspicious conditions that can bind the departed to wandering preta existence. The doctrinal point is not mere accidentology; it is that karmic predispositions, ritual neglect, and dharmic collapse manifest as destabilized death conditions, producing a restless intermediate state rather than a settled post-mortem trajectory.
The narrative uses onomastics as ethical pedagogy: each name encodes a specific fault in giving, restraint, or conduct (especially food-related greed and improper offering). The chapter presents these names as ‘karmic diagnostics’—a way to read distorted post-death identity as the externalization of inner dispositions, reinforcing the Purāṇic principle that form and fate follow karma.
The text highlights sustained fasting and austerities (Kṛcchra, Cāndrāyaṇa), Ekādaśī fasting with night vigil, major sacrifices (e.g., Aśvamedha as an idealized marker), dāna (charity), and establishing public welfare works (ponds, gardens, water stations). It also implies that maintaining śauca, truthfulness, proper mantra-rite performance, and honoring elders/teachers keeps the household environment from becoming a ‘feeding ground’ for preta influences.