Adhyaya 1

Verse 1

धर्मन्दृढबद्धमूलो वेदस्कन्धः पुराणशाखाढ्यः / क्रतुकुसुमो मोक्षफलो मधुसूदनपादपो जयति

ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਜੜ੍ਹਾਂ, ਵੇਦ ਦਾ ਤਣਾ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਟਾਹਣੀਆਂ; ਯਜ੍ਞ ਉਸ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਮੋਖ਼ਸ਼ ਉਸ ਦਾ ਫਲ—ਮਧੁਸੂਦਨ ਦਾ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਜੈ ਹੋਵੇ।

Verse 2

नैमिषे ऽनिमिषक्षेत्रे शौनकाद्या मुनीश्वराः / कर्मणामन्तरे सूतं स्वासीनमिदमब्रुवन्

ਨੈਮਿਸ਼ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਨਿਮਿਸ਼-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੌਨਕ ਆਦਿ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਵੇਲੇ, ਉੱਥੇ ਆਸਨ ਲਗਾ ਕੇ ਬੈਠੇ ਸੂਤ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 3

सूत जानासि सकलं वस्तु व्यासप्रसादतः / तेन नः सन्दिहानानां सन्देहं छेत्तुमर्हसि

ਹੇ ਸੂਤ! ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਸਾਡੇ ਜਿਹੜੇ ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਹਾਂ, ਸਾਡਾ ਸੰਦੇਹ ਕੱਟਣਾ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਯੋਗ ਹੈ।

Verse 4

यथा तृणजलौकेति न्यायमा श्रित्य कञ्चन / देहिनो ऽन्यतनुप्राप्तिं केचित्त्वेवं वदन्ति हि

‘ਤ੍ਰਿਣ ਅਤੇ ਜਲੂਕ’ ਦੇ ਨਿਆਇ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੇਹੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 5

केचित्पुनर्यातनानां यामीनामुपभोगतः / पश्चाद्देहान्तरप्राप्तिं वदन्ति किमु तत्रसत्

ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਯਮ-ਜਨਿਤ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਮੁੱਕਣ ਪਿੱਛੋਂ ਜੀਵ ਫਿਰ ਹੋਰ ਦੇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਾਂ ਇਸ ਵਿਚ ਸੱਚ ਕੀ ਹੈ?

Verse 6

सूत उवाच / साधु पृष्टं महाभागाः शृणुध्वं भवतां पुनः / सन्देहो नोपपद्येत लोकार्थं किल पृच्छताम्

ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੋ, ਤੁਸੀਂ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਸੁਣੋ। ਜੋ ਲੋਕ-ਹਿਤ ਲਈ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੰਦੇਹ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।

Verse 7

तदहं कृष्णगरुडसंवादद्वारकं द्विजाः / अपाकरिष्ये सन्देहं भवतां भावितात्मनाम्

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦਵਿਜ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਗਰੁੜ ਦੇ ਇਸ ਸੰਵਾਦ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ—ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਸੰਯਮੀ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ—ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 8

नमः कृष्णाय मुनये य एनं समुपाश्रिताः / अञ्जस्तरन्ति संसारसागरं कुनदीमिव

ਮੁਨੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਸੌਖੇ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕੋਈ ਛੋਟੀ ਨਦੀ ਹੋਵੇ।

Verse 9

एकदा वैनतेयस्य लोकानां लोकनस्पृहा / बभूव सो ऽथ बभ्राम तेषु नाम हरेर्गृणन्

ਇੱਕ ਵਾਰ ਵੈਨਤੇਯ (ਗਰੁੜ) ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਤੀਬਰ ਇੱਛਾ ਜਾਗੀ। ਤਦ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 10

स पातालं भुवं स्वर्गं भ्रान्त्वालब्धशमाशयः / लोकदुः खेनातिदुः खी पुनर्वैकुण्ठमागमत्

ਉਹ ਪਾਤਾਲ, ਭੂਲੋਕ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਨਾ ਮਿਲਿਆ; ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਵੈਕੁੰਠ ਨੂੰ ਆ ਗਿਆ।

Verse 11

न रजो न तमश्चैव सत्त्वं ताभ्यां च मिश्रितम् / यत्र प्रवर्तते नैव सत्त्वमेव प्रवर्तते

ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਰਜਸ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਤਮਸ; ਅਤੇ ਸਤ੍ਵ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਨਹੀਂ—ਉੱਥੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ; ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਸਤ੍ਵ ਹੀ ਪ੍ਰਵਰਤਦਾ ਹੈ।

Verse 12

न यत्र माया नाशश्च न चै रागादयो मलाः / श्यामावदाताः सुरुचः शतपत्रविलोचनाः

ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਨਾ ਨਾਸ; ਅਤੇ ਰਾਗ ਆਦਿ ਮਲ ਵੀ ਨਹੀਂ—ਉੱਥੇ ਸ਼ਿਆਮ-ਸ਼ੁੱਧ ਵਰਣ ਦੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੇ, ਕਮਲ-ਪੱਤ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 13

सुरासुरार्चिता यत्र गणा विष्णोः सुपेशसः / पिशङ्गवस्त्राभारणा मणियुङ्निष्कभूषिताः

ਉੱਥੇ ਦੇਵ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਦੋਵੇਂ ਵੱਲੋਂ ਅਰਚਿਤ, ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਸਰੂਪ ਵਾਲੇ ਸੇਵਕ-ਗਣ ਦਿਸਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਪਿੰਗਲ-ਸੁਨਹਿਰੀ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਪਹਿਨੇ, ਮਣੀ-ਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਸਜਦੇ ਹਨ।

Verse 14

चतुर्भुजाः कुण्डलिनो मौलिनो मालिनस्तथा / भ्राजिष्णुभिर्विमानानां पङ्किभिर्ये महात्मनाम्

ਉੱਥੇ ਮਹਾਤਮਾ ਚਤੁਰਭੁਜ ਹਨ, ਕੁੰਡਲਧਾਰੀ, ਮੁਕੁਟਧਾਰੀ ਅਤੇ ਮਾਲਾਧਾਰੀ; ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਵਿਮਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ।

Verse 15

द्योतन्ते द्योतमानानां प्रमदानां च पङ्क्तिभिः / श्रीर्यत्र नानाविभवैर्हरेः पादौ मुदार्चति

ਉੱਥੇ ਚਮਕਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਝਲਮਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਵੈਭਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸ਼੍ਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਹਰਿ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 16

हरिं गायति दोलास्थं गीयमानालिभिः स्वयम् / ददर्श श्रीहरिं तत्र श्रीपतिं सात्वतां पतिम्

ਉਹ ਆਪ ਝੂਲੇ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹਰਿ ਦਾ ਗਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੱਖੀਆਂ ਵੀ ਨਾਲ ਸੁਰ ਮਿਲਾ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ; ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰੀਹਰਿ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਸ਼੍ਰੀਪਤੀ, ਸਾਤ੍ਵਤ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ।

Verse 17

जगत्पतिं यज्ञपतिं पार्षदैः परिषेवितम् / सुनन्दनन्दप्रबलार्हणमुख्यैर्निरन्तरम्

ਜਗਤ ਦਾ ਪਤੀ, ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਪਤੀ, ਆਪਣੇ ਪਾਰਸ਼ਦਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ—ਸੁਨੰਦ, ਨੰਦ, ਪ੍ਰਬਲ, ਅਰ੍ਹਣ ਆਦਿ ਮੁੱਖ ਸੇਵਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰੰਤਰ ਸੇਵਿਤ ਸੀ।

Verse 18

भृत्यप्रसादसुमुखमायतारुणलोचनम् / किरीटिनं कुण्डलिनं श्रिया वक्षसि लक्षितम्

ਸੇਵਕਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਵਰਸਾਉਣ ਵਾਲਾ ਉਸ ਦਾ ਸੁਮੁਖ ਸੀ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲੰਬੀਆਂ ਤੇ ਅਰੁਣ-ਦੀਪਤ ਸਨ। ਉਹ ਕਿਰਿਟਧਾਰੀ, ਕੁੰਡਲਧਾਰੀ, ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਚਿਹਨਿਤ ਸੀ।

Verse 19

पीतांशुकं चतुर्बाहुं प्रसन्नहसिताननम् / अभ्यर्हणासनासीनं ताभिः शक्तिभिरावृतम्

ਪੀਤਾਂਬਰਧਾਰੀ, ਚਤੁਰਭੁਜ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਚਿਹਰਾ—ਪੂਜਨੀਯ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 20

प्रधानपुरुषाभ्यां च महता चाहमा तथा / एकादशोन्द्रियैश्चैव पञ्चभूतैस्तथैव च

ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਤੋਂ, ਤਥਾ ਮਹਤ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ; ਅਤੇ ਇਕਾਦਸ਼ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਪੰਜ ਮਹਾਭੂਤਾਂ ਤੋਂ ਵੀ—ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 21

स्वरूपेरममाणं तमीश्वरं विनतासुतः / तद्दर्शनाह्लादयुतस्वान्तो हृष्यत्तनूरुहः

ਵਿਨਤਾ-ਸੁਤ ਗਰੁੜ ਨੇ ਉਸ ਈਸ਼ਵਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜੋ ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸ੍ਵਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਉਸ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਹर्ष ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂਚ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 22

लोचनाभ्यामश्रु मुञ्चन्प्रेममग्नो ननाम ह / नमागतं नतं स्वीय वाहनं विष्णुरब्रवीत् / भूमिः का लङ्घिता पक्षिंस्त्वयेयन्तमनेहसम्

ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਅੰਸੂ ਵਗਾਉਂਦਾ ਗਰੁੜ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਬੈਠਾ। ਆਪਣੇ ਵਾਹਨ ਨੂੰ ਆਇਆ ਤੇ ਨਤ ਦੇਖ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਬੋਲੇ—“ਹੇ ਪੰਛੀ! ਬਿਨਾ ਥੱਕੇ ਇੰਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤੂੰ ਕਿਹੜੀ ਕਿਹੜੀ ਧਰਤੀ ਲੰਘ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈਂ?”

Verse 23

गरुड उवाच / तव प्रसादाद्वैकुण्ठ त्रैलोक्यं सचराचरम्

ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਵੈਕੁੰਠ! ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਤ੍ਰਿਲੋਕ, ਚਰ ਅਚਰ ਸਮੇਤ, ਟਿਕਿਆ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ।

Verse 24

मया विलोकितं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् / भूर्लोकात्सत्यपर्यन्तं पुरं याम्यं विना प्रभो

ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ! ਮੈਂ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਥਾਵਰ ਤੇ ਜੰਗਮ ਸਮੇਤ—ਭੂਲੋਕ ਤੋਂ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਤੱਕ ਵੇਖ ਲਿਆ; ਕੇਵਲ ਯਮਪੁਰੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।

Verse 25

भूर्लोकः सर्वलोकानां प्रचुरः सर्वजन्तुषु / मानुष्यं सर्वभूतानां भुक्तिमुक्त्यालयं शुभम्

ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਭੂਲੋਕ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਸ਼ੁਭ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਧਰਮਯੁਕਤ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 26

अतः सुकृतिनां लोको न भूतो न भविष्यति

ਇਸ ਲਈ ਪੁੰਨਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ—ਨਾ ਐਸਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਅੱਗੇ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 27

गायन्ति देवाः किल गीतकानि धन्यास्तु ये भारतभूमिभागे / स्वर्गापवर्गस्य फलार्जनाय भवन्ति भूयः पुरुषाः सुरत्वात्

ਦੇਵਤਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਗੀਤ ਗਾਂਦੇ ਹਨ—ਧੰਨ ਹਨ ਉਹ ਜੋ ਭਾਰਤ-ਭੂਮੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਪਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਅਪਵਰਗ (ਮੋਖਸ਼) ਦੇ ਫਲ ਲਈ, ਦੇਵਤਵ ਤੋਂ ਚਿਊਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਬਣਦੇ ਹਨ।

Verse 28

प्रेतः कौक्षिप्यते कस्मात्पञ्चरत्नं मुखे कथम् / अधस्ताच्चालिता दर्भाः पादौ याम्यां व्यवस्थितौ

ਗਰੁੜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ—ਪ੍ਰੇਤ ਨੂੰ ਅਰਥੀ ਉੱਤੇ ਕਿਉਂ ਲਿਟਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪੰਚਰਤਨ ਕਿਉਂ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਹੇਠਾਂ ਦರ್ಭਾ ਕਿਉਂ ਵਿਛਾ ਕੇ ਹਿਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਅਤੇ ਪੈਰ ਯਾਮ੍ਯ (ਦੱਖਣ) ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਕਿਉਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?

Verse 29

किमर्थं पुत्रपौत्राश्च तस्य तिष्ठन्ति चाग्रतः / किमर्थं दीयते दानं गोदानमपि केशव

ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ! ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੌਤਰੇ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਕਿਉਂ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ? ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਿਉਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਗੋਦਾਨ ਕਿਉਂ?

Verse 30

बन्धुमित्राण्यमित्राश्च क्षमापयन्ति तत्कथम् / तिलालोहं हिरण्यं च कर्पासं लवणं तथा

ਸੱਜਣ‑ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਮਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਤਿਲ, ਲੋਹਾ, ਸੋਨਾ, ਕਪਾਹ ਅਤੇ ਨਮਕ ਦੇ ਦਾਨ‑ਅਰਪਣ ਨਾਲ ਖ਼ਿਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 31

सप्तधान्यं क्षितिर्गावो दीयन्ते केनहेतुना / कथं हि म्रियते जन्तुर्मृतो वै कुत्र गच्छति

ਸੱਤ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਅਨਾਜ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਜੀਵ ਕਿਵੇਂ ਮਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

Verse 32

अतिवाहशरीरं च कथं हि श्रयते तदा / शवं स्कन्धे वहेत्पुत्रो अग्निदाता च पौत्रकः

ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਤਿਵਾਹ (ਸੂਖਮ‑ਵਾਹਕ) ਸ਼ਰੀਰ ਕਿਵੇਂ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ? ਪੁੱਤਰ ਮੁਰਦੇ ਨੂੰ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੌਤਰਾ ਅੰਤਿਮ ਅੱਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 33

आज्येनाभ्यञ्जनं कस्मात्कुत एकाहुतिक्रिया / वसुन्धरा किमर्थं च कुतः स्त्रीशब्दकीर्तनम्

ਘਿਉ ਨਾਲ ਅਭਿਅੰਜਨ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਏਕਾਹੁਤੀ‑ਕ੍ਰਿਆ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ‘ਵਸੁੰਧਰਾ’ ਕਹਿ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਿਸ ਲਈ ਹੈ? ਅਤੇ ‘ਸਤ੍ਰੀ’ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

Verse 34

यमसूक्तं किमर्थं च उदीच्या दिशमाहरेत् / पानीयमेकवस्त्रेण सूर्यबिम्बनिरीक्षणम्

ਯਮਸੂਕਤ ਦਾ ਪਾਠ ਕਿਸ ਲਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੁਖ/ਧਿਆਨ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਜਲ‑ਅਰਪਣ, ਇੱਕ ਹੀ ਵਸਤ੍ਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਸੂਰਜ‑ਬਿੰਬ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ—ਇਹ ਸਭ ਕਿਹੜੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਵਿਧਿਤ ਹਨ?

Verse 35

यवसर्षपदूर्वास्तु पाषाणे निम्बपत्रकम् / वस्त्रं नरश्च नारी च विदध्यादधरोत्तरम्

ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਜੌ, ਸਰੋਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਦੂರ್ವਾ ਘਾਹ ਅਤੇ ਨੀਮ ਦੇ ਪੱਤੇ ਰੱਖੋ। ਫਿਰ ਵਸਤ੍ਰ-ਅਰਪਣ ਵਿੱਚ ਪੁਰਖ ਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ—ਪਹਿਲਾਂ ਹੇਠਾਂ, ਫਿਰ ਉੱਪਰ—ਸਜਾਓ।

Verse 36

अन्नाद्यं गृहमागत्य न भोक्तव्यं जनैः सह / नवकांश्चैव पिण्डांश्च किमर्थं ददते सुताः

ਅੰਨ ਆਦਿ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਤਾਂ ਫਿਰ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਨੌਂ ਹਿੱਸੇ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਕਿਹੜੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ?

Verse 37

किमर्थं चत्वरे दुग्धं यात्रे पक्वे च मृन्मये / काष्ठत्रयं गणाबद्धं कृत्वा रात्रौ चतुष्पथे

ਚੌਰਾਹੇ ਉੱਤੇ ਦੁੱਧ ਕਿਉਂ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਕਿਉਂ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੌਮੁਹਾਣੇ ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੱਕੜੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਕਿਉਂ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ?

Verse 38

निशायां दीयते दीपो यावदब्दं दिनेदिन / दाहोदकं किमर्थं च किमर्थं च जनैः सह

ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੀਵਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਰੋਜ਼ਾਨਾ, ਪੂਰੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ। ਦਾਹੋਦਕ ਕਿਹੜੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਲੋਕਾਂ (ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ) ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

Verse 39

भगवन्नाति वाहश्च नव पिण्डाः प्रदापयेत् / कथं देयं पितृभ्यश्च वाहस्यावाहनं कथम्

ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਭਗਵਨ! ਨੌਂ ਪਿੰਡ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਾਹਨ ਦੀ ਵੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭੇਟ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਾਹਨ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ?

Verse 40

इदञ्चेत्क्रियते देव कस्मात्पिण्डं प्रदापयेत् / किं तत्प्रदीयते तस्य पिण्डदानाद्यनन्तरम्

ਜੇ ਇਹ ਸਭ ਕਰਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵ! ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਕਿਉਂ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਪਿੰਡਦਾਨ ਆਦਿ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਉਸ ਪ੍ਰੇਤ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

Verse 41

अस्थिसञ्चयनं चैव घटस्फोटं तथैव च / द्वितीये ऽह्नि कुतः स्नानं चतुर्थे साग्निके द्विजे

ਅਸਥੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਘੜਾ ਫੋੜਨਾ ਵੀ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਪਰ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਿਵੇਂ, ਅਤੇ ਦਾਹ-ਸੰਸਕਾਰ ਹੋ ਚੁੱਕਣ ਤੇ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਦਵਿਜ ਲਈ ਸਾਗਨਿਕ ਕਰਮ ਕਿਵੇਂ?

Verse 42

दशमे किं मलस्नानं कार्यं सर्वजनैः सह / कस्मात्तैलोद्वर्तनं च स्कन्धवाहगृहं नयेत्

ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅਸ਼ੌਚ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ? ਅਤੇ ਤੇਲ-ਉਦਵਰਤਨ ਕਿਉਂ, ਤੇ ਦੇਹ ਨੂੰ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕ ਕੇ ਘਰ ਕਿਉਂ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

Verse 43

तैलोद्वर्तनकं चापि दधुः स्थूलजलाशये / दशमे ऽहनि यत्पिण्डं तद्दद्या दामिषेण तु

ਉਹ ਤੇਲ-ਉਦਵਰਤਨ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਜਲਾਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਦਹੀਂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ ਜੋ ਪਿੰਡ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 44

पिणाञ्चैकादशे कस्माद्वृषोत्सर्गादिपूर्वकम् / भाजनोपानहौ च्छत्रं वासांसि त्वङ्गुलीयकम्

ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ ਵ੍ਰਿਸ਼ੋਤਸਰਗ ਆਦਿ ਪੂਰਵਕ ਪਿੰਡਦਾਨ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਬਰਤਨ, ਜੁੱਤੀ/ਪਾਦੁਕਾ, ਛਤਰੀ, ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਅੰਗੂਠੀ ਦਾ ਦਾਨ ਵੀ ਕਿਉਂ ਵਿਧਾਨ ਹੈ?

Verse 45

त्रयोदशे ऽह्नि देयं स्यात्पददानं किमर्थकम् / श्राद्धानि षोडशैतानि अब्दं यावत्कुतो घटः

ਤੇਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ ‘ਪਦਦਾਨ’ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਕੀ ਹੈ? ਅਤੇ ਜੇ ਇਹ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰਾਧ ਇੱਕ ਸਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੱਕ ਕਰਨੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਇੰਨਾ ਘੜਾ-ਜਲ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲੇਗਾ?

Verse 46

अन्नाद्येनोदकेनैव षष्ट्याधिकशतत्रयम् / दिनेदिने च दातव्यं घटान्नं प्रेततृप्तये

ਅੰਨ ਅਤੇ ਜਲ ਨਾਲ ਹੀ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸੱਠ ਅਰਪਣ ਕਰਨੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪ੍ਰੇਤ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਘੜੇ-ਮਾਪ ਦਾ ਪਕਿਆ ਅੰਨ ਅਰਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 47

प्राप्ते काले वै म्रियते अनित्या मानवाः प्रभो

ਨਿਯਤ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮਰਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਨੁੱਖ ਅਨਿੱਤ ਹੈ।

Verse 48

छिद्रं तु नैव पश्यामि कुतो जीवः स निर्गतः / कुतो गच्छन्ति भूतानि पृथिव्यापो मनस्तथा / तेजो वदस्व मे नाथ वायुराकाशमेव च

ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਛੇਦ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ—ਫਿਰ ਉਹ ਜੀਵ ਕਿੱਥੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਧਰਤੀ, ਜਲ ਤੇ ਮਨ ਆਦਿ ਤੱਤ ਕਿੱਥੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਹੇ ਨਾਥ, ਅੱਗ-ਤੇਜ, ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸੋ।

Verse 49

कुतः कर्मेन्द्रियाणीह पञ्चबुद्धीन्द्रियाणि च / वायवश्चैव पञ्चैते कथं गच्छन्ति चात्ययम्

ਇੱਥੇ ਕਰਮੇਂਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪੰਜ ਗਿਆਨੇਂਦ੍ਰੀਆਂ ਕਿੱਥੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ? ਅਤੇ ਇਹ ਪੰਜ ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਯੂ ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ?

Verse 50

लोभमोहादयः पञ्च शरीरे चैव तस्कराः / तृष्णा कामो ह्यहङ्कारः कुतो यान्ति जनार्दना

ਲੋਭ ਤੇ ਮੋਹ ਆਦਿ ਇਹ ਪੰਜੇ ਦੇਹ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਚੋਰ ਹਨ। ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵੀ—ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ—ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਜਾਣਗੇ? ਦੇਹੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ।

Verse 51

पुण्यं वाप्यथवापुण्यं यत्किञ्चित्सुकृतं तथा / नष्टे देहे कुतो यान्ति दानानि विविधानि च

ਪੁੰਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਾਪ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਾਨ ਵੀ—ਜਦੋਂ ਦੇਹ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?

Verse 52

सपिण्डनं किमर्थं च पूर्णे संवत्सरे ऽपि वा / प्रेतस्य मेलनं केषां किंविधं तत्र कारयेत्

ਸਪਿੰਡਨ ਸੰਸਕਾਰ ਕਿਹੜੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਪੂਰਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੋ ਜਾਣ ’ਤੇ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਪ੍ਰੇਤ ਦਾ ਮੇਲ ਕਿਸ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ?

Verse 53

मूर्छनात्पननाद्वापि विपत्तिर्यदि जायते / ये दग्धा ये त्वदग्धाश्च पतिता ये नरा भुवि

ਜੇ ਮੂਰਛਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਲਾਪ (ਵਿਲਾਪ/ਅਸੰਬੱਧ ਆਰਤਨਾਦ) ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਵਿਪੱਤੀ ਉੱਠ ਪਏ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੋ ਦਗਧ ਹਨ, ਜੋ ਅਦਗਧ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਪਤਿਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ—ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 54

यानि चान्यानि भूतानि तेषामन्ते भवेच्च किम् / पापिनो ये दुराचारा ये चान्ये गतबुद्धयः

ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਪਾਪੀ, ਦੁਰਾਚਾਰੀ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਭਟਕ ਗਈ ਹੈ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਗਤੀ ਕੀ ਹੈ?

Verse 55

आत्मघाती ब्रह्महा च स्तेयी विश्वासघातकः / कपिलायाः पिबेच्छूद्रो यः पठेदिदमक्षरम्

ਆਤਮਘਾਤੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੰਤਾ, ਚੋਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤੀ—ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ੂਦਰ ਵੀ—ਜੋ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਖਰਮਈ ਪਾਠ ਦਾ ਜਪ/ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਐਸੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 56

धारयेद्ब्रह्मसूत्रं वा का गतिस्तस्य माधव / शूद्रस्य ब्राह्मणी भार्या संगृहीता यदा भवेत्

ਹੇ ਮਾਧਵ! ਜੇ ਉਹ ਜਨੇਊ ਵੀ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਕੀ ਗਤੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸ਼ੂਦਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਪਤਨੀ/ਸੰਗੀਨੀ ਵਜੋਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ?

Verse 57

भीतो ऽहं पापिनस्तस्मात्तन्मे वद जगत्प्रभो / अन्यच्च शृणु विश्वात्मन्मया कौतुकिना रयात्

ਮੈਂ ਪਾਪੀਆਂ ਦੀ ਗਤੀ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਜਗਤ-ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਅਤੇ ਹੇ ਵਿਸ਼ਵਾਤਮਨ, ਜਿਗਿਆਸਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਜੋ ਜਲਦੀ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਵੀ ਸੁਣੋ।

Verse 58

लोकांल्लोकयता लोके जगाहे विश्वमण्डलम् / तत्राजनि जनान्दृष्ट्वा दुः खेष्वेव निमज्जतः

ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ-ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ। ਉੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਡੁੱਬਦੇ—ਨਿਮਗਨ—ਪਾਇਆ।

Verse 59

स्वान्ते मे दुर्धरा पीडा तत्पीडातो गरीयसी / त्रिदिवे दितिजातेभ्यो भूमौ मृत्युरुगादिभिः

ਮੇਰੇ ਅੰਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਸਹਿਣ ਪੀੜ ਹੈ—ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਭਾਰੀ ਪੀੜ: ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਦਿਤੀ-ਜਾਤ (ਦੈਤ)ਾਂ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੌਤ, ਰੋਗ ਆਦਿ ਕਰਕੇ।

Verse 60

इष्टवस्तुवियो गैश्च पाताले मामकं भयम् / एवं न निर्भयं स्थानमन्यदीश भवत्पदात्

ਪਿਆਰੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਅਤੇ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੈਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸੱਚਾ ਨਿਰਭੈ ਆਸਰਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

Verse 61

असत्यं स्वप्नमायावत्कालेन कवलीकृतम् / तत्रापि भारते वर्षे बहुदुः खस्य भागिनः

ਇਹ ਸਭ ਅਸੱਤ ਹੈ—ਸੁਪਨੇ ਤੇ ਮਾਇਆ ਵਾਂਗ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਲ ਨਿਗਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਭਾਰਤ ਵਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਦੇ ਭਾਗੀ ਬਣਦੇ ਹਨ।

Verse 62

जना दृष्टा मया रागद्वेषमोहादिविप्लुताः / केचिदन्धाः केकराक्षास्खलद्वाचस्तु पङ्गवः

ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਗ, ਦ੍ਵੈਸ਼, ਮੋਹ ਆਦਿ ਨਾਲ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ ਹੈ। ਕੋਈ ਅੰਨ੍ਹੇ, ਕੋਈ ਇਕ-ਅੱਖੇ; ਕਿਸੇ ਦੀ ਬੋਲੀ ਲੜਖੜਾਂਦੀ, ਤੇ ਕੋਈ ਲੰਗੜੇ ਸਨ।

Verse 63

खञ्जाः काणाश्च बधिरा मूकाः कुष्ठाश्च लोमशाः / नानारोगपरीताश्च खपुष्पाच्चाभिमानिनः

ਉਹ ਲੰਗੜੇ, ਕਾਣੇ, ਬਹਿਰੇ, ਗੂੰਗੇ, ਕੋੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਨੇਕ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਤਾਂ ਆਕਾਸ਼-ਫੁੱਲ ਵਰਗੀ ਖਾਲੀ ਦਿਖਾਵਟ ਉੱਤੇ ਵੀ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 64

तेषां दोषस्य वैचित्र्यं मृत्योर्गोचरतामपि / दृष्ट्वा प्रसुमनाः प्राप्तः को मृत्युश्चित्रता कथम्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਨਾਨਾ ਕਿਸਮ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਣਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ—“ਮੌਤ ਕੌਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੌਤ ਇੰਨੀ ਬਹੁ-ਰੂਪੀ ਕਿਵੇਂ ਹੈ?”

Verse 65

मृतिर्यस्य विधानेन मरणादप्यनन्तरम् / विधिनाब्दक्रिया यस्य न स दुर्गतिमाप्नुयात्

ਜਿਸ ਦੀ ਮੌਤ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੋਕਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਜਿਸ ਲਈ ਆਬਦਿਕ ਸ਼ਰਾਧ ਆਦਿ ਕਰਮ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਦੁਰਗਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ।

Verse 66

ऋषिभ्यस्तु मया पूर्वमिति सामान्यतः श्रुतम् / ज्ञानाय तद्द्विशेषस्य पृच्छामीदमिति प्रभो

ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ’ ਸੁਣੀ ਸੀ; ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵੇਰਵੇ ਜਾਣਨ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਇਹ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ।

Verse 67

म्रियमाणस्य किं कृत्यं किं दानं वासवानुज / वाहमृत्योरन्तराले को विधिर्दहनस्य च

ਹੇ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਅਨੁਜ! ਜੋ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਕੀ ਕਰਤੱਬ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹੜਾ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੇ ਚਿਤਾ ਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾਹ-ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਠੀਕ ਵਿਧੀ ਕੀ ਹੈ?

Verse 68

सद्यो विलम्बतो वा किं देहमन्यं प्रपद्यते / संयमन्यां क्रम्यमाणमावर्षं का मृतिक्रिया

ਕੀ ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਤੁਰੰਤ ਜਾਂ ਕੁਝ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਦੇਹ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਸੰਯਮਨੀ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਲਿਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਕਿਹੜੀ ਮ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਆ ਸੱਚਮੁੱਚ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?

Verse 69

प्रायश्चित्तं दुर्मतेः किं पञ्चकादिमृतस्य च / प्रसादं कुरु मे मोहं छेत्तुमर्हस्यशेषतः

ਦੁਰਮਤਿ ਵਾਲੇ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ (ਦਿਨਾਂ) ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਉਸ ਲਈ ਕੀ? ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ; ਮੇਰਾ ਮੋਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੱਟ ਦਿਓ।

Verse 70

सर्वमन्तेमया पृष्टं ब्रूहि लोकहिताय वै

ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਪੁੱਛ ਲਿਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਲੋਕ-ਹਿਤ ਲਈ ਬੋਲੋ।