Adhyaya 9

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने ऽष्टमो ऽध्यायः इन्द्र उवाच भगवन्सर्व धर्मज्ञ त्रिकालज्ञानवित्तम / दुष्कृतं तत्प्रतीकारो भवता सम्यगीरितः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰਭਾਗ ਵਿੱਚ ਹਯਗ੍ਰੀਵ-ਅਗਸਤ੍ਯ ਸੰਵਾਦ ਦੇ ਲਲਿਤੋਪਾਖਿਆਨ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਇੰਦਰ ਬੋਲੇ— ਹੇ ਭਗਵਨ, ਤੁਸੀਂ ਸਰਵਧਰਮਜ੍ਞ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਕਾਲਜ੍ਞ ਹੋ; ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਕਾਰ ਤੁਸੀਂ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।

Verse 2

केन कर्मविपाकेन ममापदि यमागता / प्रायश्चित्तं च किं तस्य गदस्व वदतां वर

ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ-ਵਿਪਾਕ ਨਾਲ ਇਹ ਆਫ਼ਤ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਈ? ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕੀ ਹੈ— ਹੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।

Verse 3

बृहस्पतिरुवाच काश्यपस्य ततो जज्ञे दित्यां दनुरिति स्मृतः / कन्या रूपवती नाम धात्रे तां प्रददौ पिता

ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਤਦ ਕਾਸ਼੍ਯਪ ਤੋਂ ਦਿਤੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਦਨੁ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ (ਪੁੱਤਰ) ਜਨਮਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਰੂਪਵਤੀ ਨਾਮ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਨੇ ਧਾਤਾ ਦੇਵ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

Verse 4

तस्याः पुत्रस्ततो जातो विश्वरूपो महाद्युतिः / नारायणपरो नित्यं वेदवेदाङ्गपारगः

ਉਸ ਤੋਂ ਫਿਰ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ; ਉਹ ਸਦਾ ਨਾਰਾਇਣ-ਪਰਾਇਣ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਸੀ।

Verse 5

ततो दैत्येश्वरो वव्रे भृगुपुत्रं पुरोहितम् / भवानधिकृतो राज्ये देवानामिव वासवः

ਤਦੋਂ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੇ ਭ੍ਰਿਗੁਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਜੋਂ ਵਰਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ—“ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਸਵ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਤੁਸੀਂ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕ੍ਰਿਤ ਹੋ।”

Verse 6

ततः पूर्वे च काले तु सुधर्मायां त्वयि स्थिते / त्वया कश्चित्कृतः प्रश्न ऋषीणां सन्निधौ तदा

ਫਿਰ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸੁਧਰਮਾ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸੀ, ਤਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।

Verse 7

संसारस्तीर्थयात्रा वा को ऽधिको ऽस्ति तयोर्गुमः / वदन्तु तद्विनिश्चित्य भवन्तो मदनुग्रहात्

ਸੰਸਾਰ ਜਾਂ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਵਧੇਰੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ? ਮੇਰੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਨਾਲ ਨਿਰਣੈ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।

Verse 8

तत्प्रश्नस्योत्तरं वक्तुं ते सर्व उपचक्रिरे / तत्पूर्वमेव कथितं मया विधिबलेन वै

ਉਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲਈ ਉਹ ਸਭ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ; ਪਰ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੈਂ ਵਿਧੀ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਹ ਕਹਿ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ।

Verse 9

तीर्थ यात्रा समधिका संसारादिति च द्रुतम् / तच्छ्रुत्वा ते प्रकुपिताः शेपुर्मामृषयो ऽखिलाः

ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਕਿਹਾ—“ਸੰਸਾਰ ਨਾਲੋਂ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਵਧੇਰੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਲੱਗੇ।

Verse 10

कर्मभूमिं व्रजेः शीघ्रं दारिर्द्येण मितैः सुतैः / एवं प्रकुपितैः शप्तः खिन्नः काञ्चीं समाविशम्

ਗਰੀਬੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਮੈਂ ਛੇਤੀ ਕਰਮਭੂਮੀ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਕ੍ਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਖਿੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਕਾਂਚੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।

Verse 11

पुरीं पुरोधसा हीनां वीक्ष्य चिन्ताकुलात्मना / भवता सह देवैस्तु पौरोहित्यार्थमादरात्

ਪੁਰੋਹਿਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਉਸ ਪੁਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਤੁਸੀਂ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੌਰੋਹਿਤ੍ਯ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 12

प्रार्थितो विश्वरूपस्तु बभूव तपतां वरः / स्वस्रीयो दानवानां तु देवानां च पुरोहितः

ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੇ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਸਵਸਰੀਯ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵੀ—ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਬਣਿਆ।

Verse 13

नात्यर्थम करोद्वैरं दैत्येष्वपि महातपाः / बभूवतुस्तुल्यबलौ तदा देत्येन्द्रवासवौ

ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਦੈਤ੍ਯੇਂਦ੍ਰ ਅਤੇ ਵਾਸਵ—ਦੋਵੇਂ ਸਮਾਨ ਬਲ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 14

ततस्त्वं कुपितो राजन्स्वक्लीयं दानवेशितुः / हन्तुमिच्छन्नगाश्चाशु तपसः साधनं वनम्

ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਵਜਨ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਛੇਤੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 15

तमासनस्थं मुनिभिस्त्रिशृङ्गमिव पर्वतम् / त्रयी मुखरदिग्भागं ब्रह्मानदैकनिष्ठितम्

ਉਹ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਸਣ 'ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਤਿੰਨ ਸਿਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਪਹਾੜ ਹੋਵੇ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਗੂੰਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾਨੰਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ।

Verse 16

सर्वभूतहितं तं तु मत्वा चेशानुकूलितः / शिरांसि यौगपद्येन छिन्नात्यासंस्त्वयैव तु

ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਰੱਬ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਮੰਨ ਕੇ ਤੂੰ ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ।

Verse 17

तेन पापेन संयुक्तः पीडितश्च मुहुर्मुहुः / ततो मेरुगुहां नीत्वा बहूनब्दान्हि संस्थितः

ਉਸ ਪਾਪ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਫਿਰ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਿਹਾ।

Verse 18

ततस्तस्य वचः श्रुत्वा ज्ञात्वा तु मुनिवाक्यतः / पुत्र शोकेन संतप्तस्त्वां शशाप रुषान्वितः

ਫਿਰ ਉਸਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਦੇ ਕਥਨ ਤੋਂ ਸੱਚ ਜਾਣ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦਿੱਤਾ।

Verse 19

निःश्रीको भवतु क्षिप्रं मम शापेन वासवः / अनाथकास्ततो देवा विषण्णा दैत्यपीडिताः

"ਮੇਰੇ ਸਰਾਪ ਨਾਲ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਜਲਦੀ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀਹੀਣ (ਵੈਭਵਹੀਣ) ਹੋ ਜਾਵੇ।" ਤਦ ਦੇਵਤੇ ਅਨਾਥ, ਉਦਾਸ ਅਤੇ ਦੈਂਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 20

त्वया मया च रहिताः सर्वे देवाः पलायिताः / गत्वा तु ब्रह्मसदनं नत्वा तद्वृत्तमूचिरे

ਤੂੰ ਅਤੇ ਮੈਂ ਬਿਨਾ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗੇ।

Verse 21

ततस्तु चिन्तया मास तदघस्य प्रतिक्रियाम् / तस्य प्रतिक्रियां वेत्तुं न शशाकात्मभूस्तदा

ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਸ ਪਾਪ ਦੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦਾ ਉਪਾਅ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ, ਪਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਆ ਜਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕੇ।

Verse 22

ततो देवैः परिवृतो नारायणमुपागमत्

ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਰਾਇਣ ਕੋਲ ਗਿਆ।

Verse 23

नत्वा स्तुत्वा चतुर्वक्रस्तद्वृत्तान्तं व्यजिज्ञपत् / विचिन्त्य सो ऽपि बहुधा कृपया लोकनायकः

ਚਾਰ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ। ਲੋਕਨਾਇਕ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਵੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 24

तदघं तु त्रिधा भित्त्वा त्रिषु स्थानेष्वथार्पयत् / स्त्रीषु भूम्यां च वृक्षेषु तेषामपि वरं ददौ

ਉਸ ਪਾਪ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਤਿੰਨ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ—ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।

Verse 25

तदा भर्त्तृसमायोगं पुत्रावाप्तिमृतुष्वपि / छेदे पुनर्भवत्वं तु सर्वेषामपि शाखिनाम्

ਤਦੋਂ ਰਿਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਤੀ ਦਾ ਸੰਯੋਗ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਕੱਟੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਵੀ ਸਭ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਦਾ ਮੁੜ ਉਗਣਾ ਹੋਵੇ।

Verse 26

खातपूर्तिं धरण्यश्च प्रददौ मधुसूदनः / तेष्वघं प्रबभूवाशु रजोनिर्यासमूषरम्

ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ ਖੱਡਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ; ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਧੂੜ-ਰਸ ਵਾਂਗ ਸੁੱਕਾ ਪਾਪ ਛੇਤੀ ਹੀ ਫੈਲ ਗਿਆ।

Verse 27

निर्गतो गह्वरात्तस्मात्त्वमिन्द्रो देवनायकः / राज्यश्रियं च संप्राप्तः प्रसादात्परमेष्ठिनः

ਉਸ ਗਹਿਰੇ ਗੁਫ਼ਾ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਤੂੰ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਨਾਇਕ ਇੰਦਰ ਬਣਿਆ; ਅਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਰਾਜ-ਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 28

तेनैव सांत्वितो धाता जगाद च जनार्दनम् / मम शापो वृथा न स्यादस्तु कालान्तरे मुने

ਉਸੇ ਵੱਲੋਂ ਸਾਂਤਵਨਾ ਪਾ ਕੇ ਧਾਤਾ ਨੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮੇਰਾ ਸ਼ਾਪ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਫਲ ਦੇਵੇ।

Verse 29

भगवांस्तद्वचः श्रुत्वा मुनेरमिततेजसः / प्रहृष्टो भाविकार्यज्ञस्तूष्णीमेव तदा ययौ

ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਭਗਵਾਨ, ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਕਾਰਜ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਤਦ ਮੌਨ ਹੀ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 30

एतावन्तमिमं कालं त्रिलोकीं पालयन्भवान् / एश्वर्यमदमत्तत्वात्कैलासाद्रिमपीडयत

ਇੰਨੇ ਸਮੇਂ ਤੂੰ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਪਰ ਐਸ਼ਵਰਯ ਦੇ ਮਦ ਵਿੱਚ ਮੱਤ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਵੀ ਪੀੜਤ ਕੀਤਾ।

Verse 31

सर्वज्ञेन शिवेनाथ प्रेषितो भगवान्मुनिः / दुर्वासास्त्वन्मदभ्रंशं कर्त्तुकामः शशाप ह

ਹੇ ਨਾਥ! ਸਰਵਜ੍ਞ ਸ਼ਿਵ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੇ ਗਏ ਭਗਵਾਨ ਮੁਨੀ ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਤੇਰਾ ਮਦ ਤੋੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ।

Verse 32

एकमेव फलं जातमुभयोः शापयोरपि / अधुना पश्यनिः श्रीकन्त्रैलोक्यं समजायत

ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਪਾਂ ਦਾ ਫਲ ਇਕੋ ਹੀ ਨਿਕਲਿਆ; ਹੁਣ ਵੇਖੋ, ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਸ਼੍ਰੀਹੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 33

न यज्ञाः संप्रवर्त्तन्ते न दानानि च वासव / न यमा नापि नियमा न तपासि च कुत्रचित्

ਹੇ ਵਾਸਵ! ਨਾ ਯਜ्ञ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਦਾਨ; ਨਾ ਯਮ ਹਨ, ਨਾ ਨਿਯਮ, ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਹੀਂ।

Verse 34

विप्राः सर्वे ऽपि निःश्रीका लोभोपहतचेतसः / निःस्त्त्वा धैर्यहीनाश्च नास्तिकाः प्रायशो ऽभवन्

ਸਾਰੇ ਵਿਪ੍ਰ ਸ਼੍ਰੀਹੀਨ ਹੋ ਗਏ, ਲੋਭ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਘਾਇਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਸੱਤਵਹੀਨ, ਧੀਰਜਹੀਨ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਨਾਸਤਿਕ ਬਣ ਗਏ।

Verse 35

निरौषधिरसा भूमिर्निवीर्य जायतेतराम् / भास्करो धूसराकारश्चन्द्रमाः कान्तिवर्जितः

ਧਰਤੀ ਔਖਧੀ-ਰਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਨਿਰਬਲ ਹੋ ਗਈ; ਸੂਰਜ ਧੂਸਰ ਰੂਪ ਦਾ ਦਿੱਸਿਆ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਕਾਂਤੀ ਤੋਂ ਵੰਝਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 36

निस्तेजस्को हविर्भोक्ता मनुद्धूलिकृताकृतिः / न प्रसन्ना दिशां भागा नभो नैव च निर्मलम्

ਹਵਿਰਭੋਕਤਾ ਅੱਗ ਤੇਜਹੀਨ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਧੂੜ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਵੇ; ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਾ ਰਹੀਆਂ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵੀ ਨਿਰਮਲ ਨਾ ਰਿਹਾ।

Verse 37

दुर्बला देवताः सर्वा विभान्त्यन्यादृशा इव / विनष्टप्रयमेवास्ति त्रैलोक्यं सचराचरम्

ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਹੀ ਰੂਪ ਦੇ ਲੱਗਣ ਲੱਗੇ; ਚਰ-ਅਚਰ ਸਮੇਤ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਲਗਭਗ ਨਾਸ-ਪ੍ਰਾਇ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 38

हयग्रीव उवाच इत्थं कथयतोरेव बृहस्पतिपहेन्द्रयोः / मलकाद्या महादैत्याः स्वर्गलोकं बबाधिरे

ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਗੱਲ ਕਰ ਹੀ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਮਲਕਾ ਆਦਿ ਮਹਾਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਨੂੰ ਸਤਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 39

नन्दनोद्यान मखिलं चिच्छिदुर्बलगर्विताः / उद्यानपालकान्सर्वानायुधैः समताडयन्

ਬਲ ਦੇ ਘਮੰਡ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੰਦਨ ਬਾਗ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬਾਗ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਕੁੱਟਿਆ।

Verse 40

प्राकारमवभिद्यैव प्रविश्य नगरान्तरम् / मन्दिरस्थान्सुरान्सर्वानत्यन्तं पर्यपीडयन्

ਉਹ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਕੰਧ ਤੋੜ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਦਰ ਵੜੇ ਅਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 41

आजहुरप्सरोरत्नान्यशेषाणि विशेषतः / ततो देवाः समस्ताश्च चक्रुर्भृशमबाधिताः

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਤਨਾਂ ਵਰਗੇ ਧਨ ਨੂੰ ਲੁੱਟ ਲਿਆ; ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 42

तादृशं घोषमाकर्म्य वासवः प्रोज्झितासनः / सर्वैरनुगतो देवैः पलायनपरो ऽभवत्

ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਸ਼ੋਰ ਸੁਣ ਕੇ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਆਪਣਾ ਆਸਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਭੱਜਣ ਵੱਲ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 43

ब्राह्मं धाम समभ्येत्य विषण्मवदनो वृषा / यथावत्कथयामास निखिलं दैत्यचेष्टितम्

ਵਿਸ਼ੰਨ ਮੁਖ ਵਾਲਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾ (ਇੰਦਰ) ਬ੍ਰਾਹਮ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਨੂੰ ਯਥਾਵਤ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ।

Verse 44

विधातापि तदाकर्ण्य सर्वदेवसमन्वितम् / हतश्रीकं हरिहयमालोक्येदमुवाच ह

ਵਿਧਾਤਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਸ਼੍ਰੀ-ਹੀਣ ਹਰੀਹਯ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਇਹ ਕਿਹਾ।

Verse 45

इन्द्रत्वमखिलैर्द्देवैर्मुकुन्दं शरणं व्रज / दैत्यारातिर्जगत्कर्ता स ते श्रेयो विधास्यति

ਹੇ ਇੰਦਰ! ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਮੁਕੁੰਦ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਜਾ। ਉਹ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਵੈਰੀ, ਜਗਤ ਦਾ ਕਰਤਾ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਕਰੇਗਾ।

Verse 46

इत्युक्त्वा तेन सहितः स्वयं ब्रह्मा पितामहः / समस्तदेवसहितः क्षीरोदधिमुपाययौ

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਵੱਲ ਚਲ ਪਏ।

Verse 47

अथ ब्रह्मादयो देवा भगवन्तं जनार्दनम् / तुष्टुवुर्वाग्वरिष्ठाभिः सर्वलोकमहेश्वरम्

ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਭਗਵਾਨ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਉੱਤਮ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 48

अथ प्रसन्नो भगवान्वासुदेवः सनातनः / जगाद स कलान्देवाञ्जगद्रक्षणलंपटः

ਤਦ ਸਨਾਤਨ ਭਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਜਗਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 49

श्रीभगवानुवाच भवतां सुविधास्यामि तेजसैवोपबृंहमम् / यदुच्यते मयेदानीं युष्माभिस्त द्विधीयताम्

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਲ ਅਤੇ ਸਮਰਥਤਾ ਦੇ ਕੇ ਪਾਲਾਂਗਾ। ਹੁਣ ਜੋ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਉਹੀ ਕਰਨਾ।

Verse 50

ओषधिप्रवराः सर्वाः क्षिपत क्षीरसागरे / असुरैरपि संधाय सममेव च तैरिह

ਹੇ ਦੇਵੋ, ਸਭ ਉੱਤਮ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੋ; ਇੱਥੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਧਿ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰੋ।

Verse 51

मन्थानं मन्दरं कृत्वा कृत्वा योक्त्रं च वासुकिम् / मयि स्थिते सहाये तु मथ्यताममृतं सुराः

ਮੰਦਰ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਮਥਾਣੀ ਬਣਾ ਕੇ ਅਤੇ ਵਾਸੁਕੀ ਨੂੰ ਰੱਸੀ ਬਣਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਹਾਂ; ਹੇ ਸੁਰੋ, ਹੁਣ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਈ ਮਥਨ ਕਰੋ।

Verse 52

समस्तदानवाश्चापि वक्तव्याः सांत्वपूर्वकम् / सामान्यमेव युष्माकमस्माकं च फलं त्विति

ਸਾਰੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—‘ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਤੁਹਾਡਾ ਤੇ ਸਾਡਾ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ।’

Verse 53

मथ्यमाने तु दुग्धाब्धौ या समुत्पद्यते सुधा / तत्पानाद्बलिनो यूयममर्त्याश्च भविष्यथ

ਜਦੋਂ ਦੁੱਧ-ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਮਥਨ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਸੁਧਾ ਨਿਕਲੇਗੀ; ਉਸ ਦਾ ਪਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ।

Verse 54

यथा दैत्याश्च पीयूषं नैतत्प्राप्स्यन्ति किञ्चन / केवलं क्लेशवन्तश्च करिष्यामि तथा ह्यहम्

ਜਿਵੇਂ ਦੈਤ ਇਸ ਪੀਯੂਸ਼ ਨੂੰ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਨਾ ਪਾ ਸਕਣ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਕਲੇਸ਼ ਹੀ ਸਹਿਣ—ਮੈਂ ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 55

इति श्रीवासुदेवेन कथिता निखिलाः सुराः / संधानं त्वतुलैर्दैत्यैः कृतवन्तस्तदा सुराः / नानाविधौषधिगणं समानीय सुरासुराः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਤਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅਤੁਲ ਦੈਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਧਿ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 56

श्रीराब्धिपयसि क्षिप्त्वा चन्द्रमो ऽधिकनिर्मलम् / मन्थानं मन्दरं कृत्वा कृत्वा योक्त्रं तु वासुकिम् / प्रारेभिरे प्रयत्नेन मन्थितुं यादसां पतिम्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਦੁੱਧ-ਜਲ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਨਿਰਮਲ ਚੰਦਰਮਾ ਨੂੰ ਸੁੱਟਿਆ; ਮੰਦਰ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਮਥਾਣਾ ਅਤੇ ਵਾਸੁਕੀ ਨੂੰ ਰੱਸਾ ਬਣਾ ਕੇ, ਯਾਦਸਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਜਤਨ ਨਾਲ ਮਥਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

Verse 57

वासुकेः पुच्छभागे तु सहिताः सर्वदेवताः / शिरोभागे तु दैतेया नियुक्तास्तत्र शौरिणा

ਵਾਸੁਕੀ ਦੇ ਪੁੱਛ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਸ਼ੌਰੀ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾਇਆ।

Verse 58

बलवन्तो ऽपि ते दैत्यास्तन्मुखोच्छ्वासपावकैः / निर्दग्धवपुषः सर्वे निस्तेजस्कास्तदाभवन्

ਉਹ ਦੈਤ ਬਲਵਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਦੀ ਸਾਹ-ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਭ ਦੇ ਸਰੀਰ ਸੜ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹ ਤਦ ਤੇਜਹੀਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 59

पुच्छदेशे तु कर्षन्तो मुहुराप्यायिताः सुराः / अनुकूलेन वातेन विष्णुना प्रेरितेन तु

ਪੁੱਛ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਖਿੱਚਦੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਾ ਮੁੜ ਮੁੜ ਤਾਕਤਵਰ ਹੁੰਦੇ ਗਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਅਨੂਕੂਲ ਹਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਸੀ।

Verse 60

आदिकूर्माकृतिः श्रीमान्मध्ये क्षीरपयोनिधेः / भ्रमतो मन्दराद्रेस्तु तस्या धिष्टानतामगात्

ਖੀਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਭਗਵਾਨ ਆਦਿਕੂਰਮ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਘੁੰਮਦੇ ਮੰਦਰਾਚਲ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣੇ।

Verse 61

मध्ये च सर्वदेवानां रूपेणान्येन माधवः / चकर्ष वासुकिं वेगाद्दैत्यमध्ये परेण च

ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਮਾਧਵ ਨੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਵਾਸੁਕੀ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਖਿੱਚਿਆ।

Verse 62

ब्रह्मरूपेण तं शैलं विधार्याक्रान्तवारिधिम् / अपरेण च देवर्षिर्महता तेजसा मुहुः

ਬ੍ਰਹਮਾ-ਰੂਪ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ ਜਲ-ਰਾਸ਼ੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾਇਆ; ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਬਣ ਕੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।

Verse 63

उपवृंहितवान्देवान्येन ते बलशालिनः / तेजसा पुनरन्येन बलात्कारसहेन सः

ਇੱਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਬਲਵਾਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਕੇ ਬਲ ਵਧਾਇਆ; ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਬਲ ਤੇਜ ਦੁਆਰਾ ਕਠਿਨ ਮਿਹਨਤ ਸਹਿਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਦਿੱਤੀ।

Verse 64

उपबृंहितवान्नागं सर्वशक्तिजनार्दनः / मथ्यमाने ततस्तस्मिन्क्षीरब्धौ देवदानवैः

ਸਰਬ-ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਨਾਗ ਵਾਸੁਕੀ ਨੂੰ ਵੀ ਬਲ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਦੇਵ-ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਖੀਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਮਥਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

Verse 65

आविर्बभूव पुरतः सुरभिः सुरपूजिता / मुदं जग्मुस्तदा देवा दैतेयाश्च तपोधन

ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਸੁਰਭੀ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਹੇ ਤਪੋਧਨ, ਤਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੈਤ ਦੋਵੇਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ।

Verse 66

मथ्यमाने पुनस्तस्मिन्क्षीराब्दौ देवदानवैः / किमेतदिति सिद्धानां दिवि चिन्तयतां तदा

ਜਦੋਂ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮਥਿਆ, ਤਦੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ— ‘ਇਹ ਕੀ ਹੈ?’

Verse 67

उत्थिता वारुणी देवी मदाल्लोलविलोचना / असुराणां पुरस्तात्सा स्मयमाना व्यतिष्ठत

ਤਦ ਮਦ ਨਾਲ ਚੰਚਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਵਾਰੁਣੀ ਦੇਵੀ ਉੱਭਰੀ ਅਤੇ ਮੁਸਕੁਰਾਂਦੀ ਹੋਈ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ।

Verse 68

जगृहुर्नैव तां दैत्या असुराश्चाभवंस्ततः / सुरा न विद्यते येषां तेनैवासुरशब्दिताः

ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਬੂਲ ਨਾ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਅਸੁਰ’ ਕਹਲਾਏ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ‘ਸੁਰਾ’ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਇਸੇ ਕਾਰਨ ‘ਅਸੁਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ।

Verse 69

अथसा सर्वदेवानामग्रतः समतिष्ठत / जगृहुस्तां मुदा देवाः सूचिताः परमेष्ठिना / सुराग्रहणतो ऽप्येते सुरशब्देन कीर्तिताः

ਫਿਰ ਉਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਆ ਖੜੀ ਹੋਈ। ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ; ‘ਸੁਰਾ’ ਲੈਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਹ ‘ਸੁਰ’ ਕਹਲਾਏ।

Verse 70

मथ्यमाने ततो भूयः पारिजातो महाद्रुमः / आविरासीत्सुंगधेन परितो वासयञ्जगत्

ਮਥਨ ਹੋਂਦਿਆਂ ਫਿਰ ਪਾਰਿਜਾਤ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਵ੍ਰਿੱਖ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧ ਨੇ ਚੌਂਹੀਂ ਪਾਸੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਮਹਕਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 71

अत्यर्थसुंदराकारा धीराश्चाप्सरसां गणाः / आविर्भूताश्च देवर्षे सर्वलोकमनोहराः

ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ! ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਧੀਰਜਵਾਨ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।

Verse 72

ततः शीतांशुरुदभूत्तं जग्राह महेश्वरः / विषजातं तदुत्पन्नं जगृहुर्नागजातयः

ਫਿਰ ਸ਼ੀਤਾਂਸ਼ੁ (ਚੰਦ੍ਰਮਾ) ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਨੂੰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਜੋ ਵਿਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਨਾਗ ਜਾਤੀਆਂ ਨੇ ਸਹਾਰ ਲਿਆ।

Verse 73

कौस्तुभाख्यं ततो रत्नमाददे तज्जनार्दनः / ततः स्वपत्रगन्धेन मदयन्ती महौषधीः / विजया नाम संजज्ञे भैरवस्तामुपाददे

ਤਦੋਂ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਕੌਸਤੁਭ ਨਾਮ ਦਾ ਰਤਨ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਮਹੌਸ਼ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮਸਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ‘ਵਿਜਯਾ’ ਜਨਮੀ; ਭੈਰਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਣ ਕੀਤਾ।

Verse 74

ततो दिव्यांबरधरो देवो धन्वन्तरिः स्वयम् / उपस्थितः करे बिभ्रदमृताढ्यं कमण्डलुम्

ਫਿਰ ਦਿਵ੍ਯ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਦੇਵ ਧਨਵੰਤਰੀ ਆਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਕਮੰਡਲੁ ਸੀ।

Verse 75

ततः प्रहृष्टमनसो देवा दैत्याश्च सर्वतः / मुनयश्चाभवंस्तुष्टास्तदानीं तपसां निधे

ਤਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੈਤ ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ; ਹੇ ਤਪੋਨਿਧਿ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੁਨੀ ਵੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਏ।

Verse 76

ततो विकसितांभोजवासिनी वरदायिनी / उत्थिता पद्महस्ता श्रीस्तस्मात्क्षीरमहार्मवात्

ਤਦੋਂ ਖਿੜੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ, ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਪਦਮ-ਹਸਤ ਸ਼੍ਰੀ ਉਸ ਖੀਰ-ਮਹਾਸਾਗਰ ਤੋਂ ਉੱਭਰ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।

Verse 77

अथ तां मुनयः सर्वे श्रीसुक्तेन श्रियं पराम् / तुष्टुवुस्तुष्ट हृदया गन्धर्वाश्च जगुः परम्

ਫਿਰ ਸਭ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ‘ਸ਼੍ਰੀਸੂਕਤ’ ਨਾਲ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਿਰਦੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉੱਚਾ ਗਾਨ ਗਾਇਆ।

Verse 78

विश्वाजीप्रमुखाः सर्वे ननृतुश्चाप्सरोगणाः / गङ्गाद्याः पुण्यनद्यश्च स्नानार्थमुपतस्थिरे

ਵਿਸ਼ਵਾਜੀ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਏ; ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਆਦਿ ਪੁੰਨ ਨਦੀਆਂ ਸਨਾਨ ਲਈ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਗਈਆਂ।

Verse 79

अष्टौ दिग्दन्तिनश्चैव मेध्यपात्रस्थितं जलम् / आदाय स्नापयाञ्चक्रुस्तां श्रियं पद्मवासिनीम्

ਅੱਠ ਦਿਗਗਜਾਂ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਲ ਲੈ ਕੇ, ਪਦਮ-ਵਾਸਿਨੀ ਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾਇਆ।

Verse 80

तुलसीं च समुत्पन्नां परार्ध्या मैक्यजां हरेः / पद्ममालां ददौ तस्यै मूर्तिमान्क्षीरसागरः

ਹਰੀ ਨਾਲ ਏਕਾਤਮਤਾ ਤੋਂ ਪਰਮ ਪੂਜਨੀਯ ਤੁਲਸੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ; ਮੂਰਤਿਮਾਨ ਖੀਰਸਾਗਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ੀ।

Verse 81

भूषणानि च दिव्यानि विश्वकर्मा समर्पयत् / दिव्यमाल्यां बरधरा दिव्यभूषणभूषिता / ययौ वक्षस्थलं विष्णोः सर्वेषां पश्यतां रमा

ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗਹਿਣੇ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੇ; ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਲਾ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਰਮਾ ਸਭ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਵਕਸ਼ਸਥਲ ਨੂੰ ਜਾ ਲੱਗੀ।

Verse 82

तुलसी तु धृता तेन विष्णुना प्रभविष्णुना / पश्यति स्म च सा देवी विष्णुवक्षथलालया / देवान्दयार्द्रया दृष्ट्या सर्वलोकमहेश्वरी

ਪ੍ਰਭ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ; ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਵਕਸ਼ਸਥਲ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲੀ ਉਹ ਦੇਵੀ, ਸਰਵਲੋਕ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ, ਕਰੁਣਾ-ਭਿੱਜੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਰਹੀ।