Brahmanda Purana — Upodghata Pada, Shloka 4
Mudrā-vidhāna (Lalitopākhyāna): Āvāhanī–Saṃkṣobhiṇī–Ākarṣiṇī and allied Mudrās
Devanagari script
मध्यमे मध्यगे कृत्वा कनिष्ठाङ्गुष्टरोधिते / तर्जन्यो दण्डवत्कृत्वा मध्यमोपर्यनामिके
Transliteration
madhyame madhyage kṛtvā kaniṣṭhāṅguṣṭarodhite / tarjanyo daṇḍavatkṛtvā madhyamoparyanāmike
Translation
ਮੱਧਮਾ ਉਂਗਲ ਨੂੰ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਕਨਿੱਠੀ ਨੂੰ ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ ਰੋਕ; ਤਰਜਨੀ ਨੂੰ ਡੰਡੇ ਵਾਂਗ ਸਿੱਧਾ ਕਰਕੇ, ਮੱਧਮਾ ਦੇ ਉੱਤੇ ਅਨਾਮਿਕਾ ਵੱਲ ਟਿਕਾ ਦੇ।
Word by Word
मध्यमेin the middle (finger)
मध्यमे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्यम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘मध्यमे (अङ्गुले)’ = in the middle (finger)
मध्यगेsituated in the middle
मध्यगे:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमध्यग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘स्थिते’ अर्थे (being in the middle)
कृत्वाhaving placed/made
कृत्वा:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund)
कनिष्ठा-अङ्गुष्ठ-रोधितेin the position blocked by the little finger and thumb
कनिष्ठा-अङ्गुष्ठ-रोधिते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootकनिष्ठा (प्रातिपदिक) + अङ्गुष्ठ (प्रातिपदिक) + रोधित (प्रातिपदिक/कृदन्ताधारित)
Formतत्पुरुष (कनिष्ठया अङ्गुष्ठेन च रोधिते = blocked/held by little finger and thumb); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
तर्जन्यःthe index finger
तर्जन्यः:
Karta (कर्ता/agent in instruction)
TypeNoun
Rootतर्जनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (collective/usage for index finger)
दण्डवत्like a stick/straight
दण्डवत्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootदण्डवत् (अव्यय/तद्धितान्त)
Formउपमानवाचक-अव्यय (adverb: like a staff)
कृत्वाhaving made
कृत्वा:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund)
मध्यम-उपरिabove the middle (finger)
मध्यम-उपरि:
Adhikarana (अधिकरण/locative sense)
TypeIndeclinable
Rootमध्यम (प्रातिपदिक) + उपरि (अव्यय)
Formअव्ययीभाव (मध्यमस्य उपरि = above the middle); स्थानवाचक-अव्यय
अनामिकेon/at the ring finger
अनामिके:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअनामिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन