Adhyaya 39

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने मन्त्रराजसाधनप्रकारकथनन्नामाष्टत्रिंशो ऽध्यायः अगस्त्य उवाच अनाद्यनन्तमव्यक्तं व्यक्तानामादिकारणम् / आनन्दबोधैकरसं तन्महन्मन्महे महः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰਭਾਗ ਵਿੱਚ ਹਯਗ੍ਰੀਵ–ਅਗਸਤ੍ਯ ਸੰਵਾਦ ਦੇ ਲਲਿਤੋਪਾਖਿਆਨ ਵਿੱਚ ‘ਮੰਤ੍ਰਰਾਜ ਸਾਧਨ-ਵਿਧੀ’ ਨਾਮਕ ਅਠਤੀਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਅਗਸਤ੍ਯ ਜੀ ਬੋਲੇ— ਜੋ ਅਨਾਦਿ, ਅਨੰਤ, ਅਵ੍ਯਕਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਵਿਅਕਤ ਜਗਤ ਦਾ ਆਦਿਕਾਰਣ ਹੈ; ਆਨੰਦ ਤੇ ਬੋਧ ਦਾ ਏਕਰਸ ਉਹ ਪਰਮ ਮਹਾਤੇਜ ਅਸੀਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

Verse 2

अश्वानन महाप्राज्ञ वेदवेदान्तवित्तम / श्रुतमेतन्महापुण्यं ललिताख्यानमुत्तमम्

ਹੇ ਅਸ਼ਵਾਨਨ! ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਪਰਮ ਵਿਦਵਾਨ! ਮੈਂ ਇਹ ਮਹਾਪੁੰਨ੍ਯਮਈ, ਉੱਤਮ ਲਲਿਤਾਖਿਆਨ ਸੁਣ ਲਿਆ ਹੈ।

Verse 3

सर्वपूज्या त्वया प्रोक्ता त्रिपुरा परदेवता / पाशाङ्कुशधनुर्बाण परिष्कृतचतुर्भुजा

ਤੁਸੀਂ ਸਰਵ-ਪੂਜ੍ਯ ਪਰਦੇਵਤਾ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਪਾਸ਼, ਅੰਕੁਸ਼, ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ।

Verse 4

तस्या मन्त्रमिति प्रोक्तं श्रीचक्रं चक्रूषणम् / नवावरणमीशानी श्रीपरस्याधिदैवतम्

ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੱਕਰਾਂ ਦਾ ਭੂਸ਼ਣ ਸ਼੍ਰੀਚਕ੍ਰ; ਤੇ ਨਵ-ਆਵਰਨ ਸਰੂਪ ਈਸ਼ਾਨੀ—ਜੋ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦੀ ਅਧਿਦੇਵਤਾ ਹੈ।

Verse 5

काञ्चीपुरे पवित्रे ऽस्मिन्महीमण्डलमण्डले / केयं विभाति कल्याणी कामाक्षीत्यभिविश्रुता

ਭੂਮੰਡਲ ਦਾ ਭੂਸ਼ਣ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਕਾਂਚੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ‘ਕਾਮਾਕ੍ਸ਼ੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਹ ਕਲਿਆਣੀ ਕੌਣ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵਿਹਾਜ ਰਹੀ ਹੈ?

Verse 6

द्विभुजा विविधोल्लासविलसत्तनुवल्लरी / अदृष्टपूर्वसैन्दर्या परज्योतिर्मयी परा

ਉਹ ਦੇਵੀ ਦੋ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਨਾਨਾ ਉੱਲਾਸ ਨਾਲ ਲਹਿਰਾਂਦੀ ਦੇਹ-ਲਤਾ ਵਾਂਗ ਸ਼ੋਭਿਤ; ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਐਸਾ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ, ਪਰਮ ਜੋਤਿ-ਮਈ ਪਰਾਸ਼ਕਤੀ ਸੀ।

Verse 7

सूत उवाच अगस्त्येनैवमुक्तः सन्परानन्दादृतेक्षणः / ध्यायंस्तच्च परं तेजो हयग्रीवो महामनाः / इति ध्यात्वा नमस्कृत्य तमगस्त्यमथाब्रवीत्

ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਅਗਸਤ੍ਯ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਤੇ ਮਹਾਮਨਾ ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦੇ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਉਸ ਪਰਮ ਤੇਜ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਫਿਰ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਬੋਲਿਆ।

Verse 8

हयग्रीव उवाच रहस्यं संप्रवक्ष्यामि लोपामुद्रापते शृणु

ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਲੋਪਾਮੁਦਰਾ-ਪਤੀ! ਮੈਂ ਇਹ ਗੁਪਤ ਰਹੱਸ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਸੁਣੋ।

Verse 9

आद्या याणुतरा सा स्याच्चित्परा त्वादिकारणम् / अन्ताख्येति तथा प्रोक्ता स्वरूपात्तत्त्वचिन्तकैः

ਜੋ ਆਦਿਆ ਹੈ ਉਹ ਅਣੂ ਤੋਂ ਵੀ ਸੁਖਮ ਹੈ; ਉਹੀ ਚਿਤ੍-ਪਰਾਸ਼ਕਤੀ ਆਦਿ ਕਾਰਣ ਹੈ। ਤੱਤਵ-ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸ੍ਵਰੂਪ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਅੰਤਾ’ ਵੀ ਆਖਿਆ ਹੈ।

Verse 10

द्वितीयाभूत्ततः शुद्धपराद्विभुजसंयुता / दक्षहस्ते योगमुद्रां वामहस्ते तु पुस्तकम्

ਫਿਰ ਦੂਜੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਪਰਾਸ਼ਕਤੀ ਦੋ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਹੋਈ; ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਯੋਗ-ਮੁਦਰਾ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪੁਸਤਕ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ।

Verse 11

बिभ्रती हिमकुन्देन्दुमुक्तासमवपुर्द्युतिः / परापरा तृतीया स्याद्बा लार्कायुतसंमिता

ਹਿਮ, ਕੁੰਦ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਮੋਤੀ ਵਰਗੀ ਦੇਹ-ਦਿਪਤੀ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਉਹ ਪਰਾਪਰਾ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਨਵ-ਸੂਰਜਾਂ ਸਮਾਨ ਹੈ।

Verse 12

सर्वाभरणसंयुक्ता दशहस्तधृताम्बुजा / वामोरुन्यस्तहस्ता वा किरीटार्धेन्दुभूषणा

ਉਹ ਸਭ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਦਸ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਜਾਂ ਖੱਬੀ ਜੰਘ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ, ਮਕੁਟ ਵਿੱਚ ਅਰਧਚੰਦ੍ਰ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ।

Verse 13

पश्चाच्चतुर्भुजा जाता सा परा त्रिपुरारुणा / पाशाङ्कुशेक्षुकोदण्डपञ्चबाणलसत्करा

ਫਿਰ ਉਹ ਪਰਾ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਰੁਣਾ ਚਾਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ; ਉਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਸ਼, ਅੰਕੁਸ਼, ਇੱਖੂ-ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਪੰਜ ਬਾਣ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।

Verse 14

ललिता सैव कामाक्षी काञ्च्यां व्यक्तिमुपागता / सरस्वतीरमागौर्यस्तामेवाद्यामुपासते

ਉਹੀ ਲਲਿਤਾ ਹੀ ਕਾਮਾਕਸ਼ੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਂਚੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ; ਸਰਸਵਤੀ, ਰਮਾ ਅਤੇ ਗੌਰੀ—ਸਭ ਉਸ ਆਦਿਆ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 15

नेत्रद्वयं महेशस्य काशीकाञ्जीपुरद्वयम्

ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦੋ ਨੇਤਰ—ਕਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਕਾਂਚੀ—ਇਹ ਦੋ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰੀਆਂ ਹਨ।

Verse 16

विख्यातं वैष्णवं क्षेत्रं शिवसांनिध्य कारकम् / काञ्चीक्षेत्रे पुरा धाता सर्वलोकपितामहः

ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੈਸ਼ਨਵ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਸਾਨ্নਿਧ੍ਯ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕਾਂਚੀ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਧਾਤਾ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ।

Verse 17

श्रीदेवीदर्शनायैव तपस्तेपे सुदुष्करम् / आत्मैकध्यानयुक्तस्य तस्यव्रतवतो मुने

ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਹੀ, ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਇਕਾਗ੍ਰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਸ ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ ਮੁਨੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਸ਼ਕਰ ਤਪ ਕੀਤਾ।

Verse 18

प्रादुरासीत्पुरो लक्ष्मीः पद्महस्ता परात्परा / पद्मासने च तिष्ठन्ती विष्णुना जिष्णुना सह

ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਰਾਤਪਰਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਕਮਲ-ਹਸਤ; ਅਤੇ ਉਹ ਪਦਮਾਸਨ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ ਜਿਸ਼ਨੂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।

Verse 19

सर्वशृङ्गारवेषाढ्या सर्वाभरणभूषिता / सिंहासनेश्वरी ख्याता सर्वलोकैकरक्षिणी

ਉਹ ਸਭ ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ-ਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਸਭ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਭੂਸ਼ਿਤ ਸੀ; ‘ਸਿੰਹਾਸਨੇਸ਼ਵਰੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਅਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਰੱਖਿਆਕਾਰੀ ਸੀ।

Verse 20

तां दृष्ट्वाद्भुतसैन्दर्यां परज्योतिर्मयीं पराम् / आदिलक्ष्मीमिति ख्यातां सर्वेषां हृदये स्थिताम्

ਉਸ ਅਦਭੁਤ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਾਲੀ, ਪਰਮ ਜੋਤਿ-ਮਈ ਪਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—ਜੋ ‘ਆਦਿ ਲਕਸ਼ਮੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ—(ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ)।

Verse 21

यामाहुस्त्रिपुरामेव ब्रह्मविष्णवीशमातरम् / कामाक्षीति प्रसिद्धां तामस्तौ षीत्पुर्मभक्तिमान्

ਜਿਸ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਵਿਸ਼ਨੂ-ਈਸ਼ ਦੀ ਮਾਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ‘ਕਾਮਾਖ਼ੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੇਵੀ ਦੀ ਉਸ ਭਗਤ ਨੇ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 22

ब्रह्मोवाच / जय देवि जगन्मातर्जय त्रिपुरसुन्दरि / जय श्रीनाथसहजे जय श्रीसर्वमङ्गले

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜੈ ਹੋ ਦੇਵੀ ਜਗਨਮਾਤਾ, ਜੈ ਹੋ ਤ੍ਰਿਪੁਰਸੁੰਦਰੀ। ਜੈ ਹੋ ਸ਼੍ਰੀਨਾਥ-ਸਹਜੇ, ਜੈ ਹੋ ਸ਼੍ਰੀ ਸਰਵਮੰਗਲੇ।

Verse 23

जय श्रीकरुणाराशे जय शृङ्गारनायिके / जयजयेधिकसिद्धेशि जय योगीन्द्रवन्दिते

ਜੈ ਹੋ ਸ਼੍ਰੀ ਕਰੁਣਾ-ਰਾਸ਼ੀ, ਜੈ ਹੋ ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ-ਨਾਇਕਾ। ਜੈ ਜੈ ਹੋ ਅਧਿਕ ਸਿੱਧੇਸ਼ੀ, ਜੈ ਹੋ ਯੋਗੀੰਦਰ-ਵੰਦਿਤੇ।

Verse 24

जयजय जगदम्ब नित्यरूपे जयजय सन्नुतलोकसौख्यदात्रि / जयजय हिमशैलकीर्तनीये जयजय शङ्करकामवामनेत्रि

ਜੈ ਜੈ ਹੋ ਜਗਦੰਬਾ ਨਿਤ੍ਯ-ਰੂਪੇ, ਜੈ ਜੈ ਹੋ ਸਨ੍ਨੁਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ। ਜੈ ਜੈ ਹੋ ਹਿਮਸ਼ੈਲ ਵਿੱਚ ਕੀਰਤਿਤ, ਜੈ ਜੈ ਹੋ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਦੀ ਵਾਮ-ਨੇਤ੍ਰੀ।

Verse 25

जगज्जन्मस्थितिध्वंसपिधानानुग्रहान्मुहुः / या करोति स्वसङ्कल्पात्तस्यै देव्यै नमोनमः

ਜੋ ਦੇਵੀ ਆਪਣੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮੁੜ ਜਗਤ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਸਥਿਤੀ, ਸੰਹਾਰ, ਤਿਰੋਭਾਵ ਅਤੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਮੋ ਨਮਹ।

Verse 26

वर्णाश्रमाणां सांकर्यकारिणः पापिनो जनान् / निहन्त्याद्यातितीक्ष्णास्त्रैस्तस्यै देव्यैदृ

ਜੋ ਵਰਣਾਸ਼੍ਰਮ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸੰਕਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਪੀ ਲੋਕ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਦੇਵੀ ਅਤਿ ਤਿੱਖੇ ਆਦਿ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਹਾਰਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 27

नागमैश्च न वेदैश्च न शास्त्रैर्न च योगिभिः / देद्या या च स्वसंवेद्या तस्यै देव्यै नमोनमः

ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਾ ਆਗਮਾਂ ਨਾਲ, ਨਾ ਵੇਦਾਂ ਨਾਲ, ਨਾ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਯੋਗੀਆਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਜੋ ਅਰਪਣ-ਯੋਗ ਅਤੇ ਸਵਅਨੁਭਵ-ਗਮ੍ਯ ਹੈ—ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵਾਰੰਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 28

रहस्याम्नायवेदान्तैस्तत्त्वविद्भिर्मुनीश्वरैः / परं ब्रह्मेति या ख्याता तस्यैदृ

ਰਹੱਸ੍ਯ ਆਮਨਾਯ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਤੱਤਵ-ਵਿਦ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰਾਂ ਨੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਪਰਬ੍ਰਹਮ’ ਕਿਹਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 29

हृदयस्थापि सर्वेषां या न केनापि दृश्यते / सूक्ष्मविज्ञानरूपायैदृ

ਜੋ ਸਭ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੋਈ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ; ਜੋ ਸੂਖਮ ਵਿਗਿਆਨ-ਸਰੂਪ ਹੈ—ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 30

ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च ईश्वरश्च सदाशिवः / यद्ध्यानैकपरा नित्यं तस्यैदृ

ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਰੁਦ੍ਰ, ਈਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਸਦਾਸ਼ਿਵ—ਇਹ ਸਭ ਜਿਸ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਤ੍ਯ ਇਕਾਗ੍ਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 31

यच्चरणभक्ता इन्द्राद्या यदाज्ञामेव बिभ्रति / साम्राज्यसंपदीशायै तस्यैदृ

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਭਗਤ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵ ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੀ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਸਮਰਾਜ-ਸੰਪਦਾ ਦੀ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤ੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 32

वेदा निःश्वसितं यस्या वीक्षितं भूतपञ्चकम् / स्मितं चराचरं विश्वं तस्यैदृ

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਵਾਸ ਹੀ ਵੇਦ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੀ ਪੰਜਭੂਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਹੀ ਚਰਾਚਰ ਸੰਸਾਰ ਹੈ—ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 33

सहस्रशीर्षा भोगीन्द्रो धरित्रीं तु यदाज्ञया / धत्ते सर्वजनाधारां तस्यैदृ

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਸਹਸ੍ਰ-ਸ਼ੀਰਸ਼ ਭੋਗੀੰਦਰ ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 34

ज्वलत्यग्निस्तपत्यर्केवातो वाति यदाज्ञया / ज्ञानशक्तिस्वरूपायै तस्यैदृ

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਅੱਗ ਜਲਦੀ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਤਪਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਵਾ ਵਗਦੀ ਹੈ—ਉਸ ਗਿਆਨ-ਸ਼ਕਤੀ-ਸਰੂਪਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 35

पञ्चविंशतितत्त्वानि मायाकञ्चुकपञ्चकम् / यन्मयं मुनयः प्राहुस्तस्यैदृ

ਪੱਚੀ ਤੱਤ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪੰਜ ਕੰਜੁਕ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਨੀ ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਮਯਤਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 36

शिवशक्तीश्वराश्चैव शुद्धबोधः सदाशिवः / यदुन्मेषविभेदाः स्युस्तस्यैदृ

ਸ਼ਿਵ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰ—ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ-ਬੋਧ ਸਰੂਪ ਸਦਾਸ਼ਿਵ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਨਮੇਸ਼ ਦੇ ਭੇਦ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 37

गुरुर्मन्त्रो देवता च तथा प्राणाश्च पञ्चधा / या विराजति चिद्रूपा तस्यैदृ

ਗੁਰੂ, ਮੰਤ੍ਰ, ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ—ਜੋ ਚਿੱਦ-ਰੂਪਾ ਹੋ ਕੇ ਵਿਰਾਜਦੀ ਹੈ—ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 38

सर्वात्मनामन्तरात्मा परमान्दरूपिणी / श्रीविद्येति स्मृता वा तु तस्यैदृ

ਸਭ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਅੰਤਰਾਤਮਾ, ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਸਰੂਪਣੀ—ਜੋ ‘ਸ਼੍ਰੀਵਿਦਿਆ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 39

दर्शनानि च सर्वाणि यदङ्गानि विदुर्बुधाः / तत्तन्नियमयूपायै तस्यै देव्यै नमोनमः

ਸਾਰੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਵਜੋਂ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਜਾਣਦੇ ਹਨ—ਅਤੇ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਯੂਪ-ਸਤੰਭ ਸਰੂਪਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 40

या भाति सर्वलोकेषु मणिमन्त्रौष धात्मना / तत्त्वोपदेशरूपायै तस्यैदृ

ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਣੀ, ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਔਖਧੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ—ਅਤੇ ਤੱਤਵ ਉਪਦੇਸ਼ ਸਰੂਪਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 41

देशकालपदार्थात्मा यद्यद्वस्तु यथा तथा / तत्तद्रूपेण या भाति तस्यैदृ

ਦੇਸ਼, ਕਾਲ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਆਤਮਾ ਬਣ ਕੇ ਜੋ ਹਰ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 42

हे प्रतिभटाकारा कल्याणगुणशालिनी / विश्वोत्तीर्णेति चाख्याता तस्यैदृ

ਹੇ ਅਪਰਾਜਿਤ ਪਰਾਕ੍ਰਮ-ਸਰੂਪਣੀ, ਕਲਿਆਣ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ‘ਵਿਸ਼ਵੋੱਤੀਰਣਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੇਵੀ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 43

इति स्तुत्वा महादेवीं धाता लोकपितामहः / भूयोभूयो नमस्कृत्य सहसा शरणं गतः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਦੇਵੀ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਕੇ ਲੋਕਪਿਤਾਮਹ ਧਾਤਾ ਨੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਗਿਆ।

Verse 44

सन्तुष्टा सा तदा देवी ब्रह्माणं प्रेक्ष्य संनतम् / वरदा सर्वलोकानां वृणीष्व वरमित्यशात्

ਤਦੋਂ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ; ਨਤਮਸਤਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਵਰ ਮੰਗੋ।”

Verse 45

ब्रह्मोवाच / भक्त्या त्वद्दर्शनेनैव कृतार्थो ऽस्मि न संशयः / तथापि प्रार्थये किञ्चिल्लोकानुग्रहकाम्यया

ਬ੍ਰਹਮਾ ਬੋਲੇ—ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਕਰ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਫਿਰ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਉਪਕਾਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕੁਝ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 46

कर्मभूमौ तु लोके ऽस्मिन्प्रायो मूढा इमे जनाः / तेषामनुग्रहार्थाय नित्यं कुर्वत्र संनिधिम्

ਇਸ ਕਰਮਭੂਮੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਇਹ ਲੋਕ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਲਈ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਨਿੱਤ ਸਾਨ্নਿਧ ਕਰ॥

Verse 47

तथेति तस्य तं कामं पूरयामास वेधसः / अथ धाता पुनस्तस्या देव्या वासमकल्पयत्

‘ਤਥਾਸਤੁ’ ਕਹਿ ਕੇ ਵੇਧਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਉਹ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਧਾਤਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਲਈ ਮੁੜ ਨਿਵਾਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ॥

Verse 48

श्रीदेवीसोदरं नत्वा पुण्डरीकाक्षमच्युतम् / तत्सांनिध्यं सदा काञ्च्यां प्रार्थयामास चादृतः

ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਦੇ ਸਹੋਦਰ, ਪੁੰਡਰੀਕਾਖ਼ਸ਼ ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਾਂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਨਿੱਤ ਸਾਨ্নਿਧ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ॥

Verse 49

ततस्तथा करिष्यामीत्यब्रवीत्तं जनार्दनः / अथ तुष्टो जगद्धाता पुनः प्राह महेश्वरीम्

ਤਦ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—‘ਮੈਂ ਓਹੀ ਕਰਾਂਗਾ।’ ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਜਗੱਧਾਤਾ ਨੇ ਮੁੜ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ॥

Verse 50

शिवो ऽप्यत्रैव सांनिध्यं तव प्रीत्या करोत्विति / अथ श्रीत्रिपुरादक्षभागात्कामेश्वरः परः

‘ਤੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਾਨ্নਿਧ ਕਰੇ।’ ਤਦ ਸ਼੍ਰੀਤ੍ਰਿਪੁਰਾਦਕਸ਼-ਭਾਗ ਤੋਂ ਪਰਮ ਕਾਮੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ॥

Verse 51

ईशानःसर्वविद्या नामीश्वरः सर्वदेहिनाम् / आविरासीन्महादेवः साक्षाच्छृङ्गारनायकः

ਤਦ ‘ਸਰਵਵਿਦਿਆ’ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਈਸ਼ਾਨ, ਜੋ ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ-ਨਾਇਕ ਮਹਾਦੇਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 52

ततः पुनः श्रीकामाक्षीभालनेत्रकटाक्षतः / काचिद्बाला प्रादुरासीन्महागौरा महोज्ज्वला

ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੀ ਕਾਮਾਖ਼ਸ਼ੀ ਦੇ ਮੱਥੇ ਵਾਲੇ ਨੇਤਰ ਦੀ ਕਟਾਖ਼ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬਾਲਿਕਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ—ਅਤਿ ਗੌਰ ਵਰਣ ਅਤੇ ਮਹਾ ਉੱਜਵਲ।

Verse 53

सर्वशृङ्गारवेषाढ्या महालावण्यशेवधिः / अथ श्रीपुण्डरीकाक्षो ब्रह्मणा सह सादरम्

ਉਹ ਸਭ ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰਕ ਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਮਹਾ ਲਾਵਣ੍ਯ ਦੀ ਨਿਧੀ ਸੀ। ਤਦ ਸ਼੍ਰੀ ਪੁੰਡਰੀਕਾਖ਼ਸ਼ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਲ ਸਾਦਰ ਉੱਥੇ ਆਏ।

Verse 54

कारयामास कल्याणमादिस्त्रीपुंसयोस्तयोः / आखण्डलादयो देवा वसुरुद्रादिदेवताः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਆਦਿ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਪੁਰਖਾਂ ਦਾ ਕਲਿਆਣ (ਵਿਵਾਹ ਆਦਿ) ਸੰਪੰਨ ਕਰਵਾਇਆ। ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵ ਅਤੇ ਵਸੂ-ਰੁਦ੍ਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।

Verse 55

मार्कण्डेयादिमुनयो वसिष्ठादिमुनीश्वराः / योगीन्द्राः सनकाद्याश्च नारदाद्याः सुरर्षयः

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਆਦਿ ਮੁਨੀ, ਵਸਿਸ਼ਠ ਆਦਿ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਯੋਗੀੰਦਰ, ਸਨਕ ਆਦਿ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਆਦਿ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆਏ।

Verse 56

वामदेवप्रभृतयो जीवन्मुक्ताः शुकादयः / यक्षकिन्नर गन्धर्वसिद्धविद्याधरोरगाः

ਵਾਮਦੇਵ ਆਦਿ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕ ਆਦਿ ਜੀਵਨਮੁਕਤ ਸਨ; ਯਕਸ਼, ਕਿੰਨਰ, ਗੰਧਰਵ, ਸਿੱਧ, ਵਿਦਿਆਧਰ ਅਤੇ ਉਰਗ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।

Verse 57

गणाग्रणीर्महाशास्ता दुर्गाद्याश्चैव मातरः / या यास्तु देवताः प्रोक्तास्ताः सर्वाः परमेश्वरीम्

ਗਣਾਂ ਦੇ ਅਗਵਾਨ ਮਹਾਸ਼ਾਸਤਾ, ਦੁਰਗਾ ਆਦਿ ਮਾਤਾਵਾਂ—ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਜਿਹੜੇ ਦੇਵਤੇ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਹੀ ਹਨ।

Verse 58

भद्रासनविमानस्था नेमुः प्राञ्जलयस्तदा / मनसा निर्मितं धात्रा मध्ये नगरमद्भुतम्

ਤਦ ਭਦ੍ਰਾਸਨ-ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਉਹ ਸਭ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ; ਧਾਤਾ ਨੇ ਮਨ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਅਦਭੁਤ ਨਗਰ ਰਚਿਆ ਸੀ।

Verse 59

मन्दिरं परमेशान्या मनोहरतमं शुभम् / श्रीमता वासुदेवेन सोदरेम महेश्वरः

ਪਰਮੇਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਅਤਿ ਮਨੋਹਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਮੰਦਰ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਸਹੋਦਰ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਬਣਾਇਆ।

Verse 60

तत्रोदवोढतां गौरीमुपाग्नि भगवान्भवः / देवदुन्दुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिः पपात ह

ਉੱਥੇ ਗੌਰੀ ਦੇ ਪਾਣਿਗ੍ਰਹਣ ਵੇਲੇ ਭਗਵਾਨ ਭਵ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇਵ-ਦੁੰਦੁਭੀਆਂ ਵੱਜ ਉਠੀਆਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ।

Verse 61

दम्पत्योर्जगतां पत्योः पाणिग्रहणमङ्गलम् / को वा वर्णयितुं शक्तो यदि जिह्वासहस्रवान्

ਜਗਤ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਦੰਪਤੀ ਦਾ ਪਾਣਿਗ੍ਰਹਣ-ਮੰਗਲ ਐਸਾ ਸੀ ਕਿ ਹਜ਼ਾਰ ਜੀਭਾਂ ਵਾਲਾ ਵੀ ਕੌਣ ਉਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 62

आदिश्रीमन्दिरस्यास्य वायुभागे महेशितुः / विस्तृतं भुवनश्रेष्ठं कल्पितं परमेष्ठिना

ਇਸ ਆਦਿ-ਸ਼੍ਰੀ ਮੰਦਰ ਦੇ ਵਾਯੁ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ, ਭੁਵਨ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਧਾਮ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਰਚਿਆ।

Verse 63

श्रीगृहस्याग्निभागे तु विचित्रं विष्णुमन्दिरम् / इत्थं ता देवतास्तत्र तिस्रः सन्निहिताः सदा

ਸ਼੍ਰੀਗ੍ਰਿਹ ਦੇ ਅਗਨਿ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣ ਵਿਸ਼ਨੂ ਮੰਦਰ ਸੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਦੇਵਤਾ ਉੱਥੇ ਸਦਾ ਸਨ੍ਹਿਨ੍ਹਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

Verse 64

तदा प्रदक्षिणीकृत्य तत्परौ दम्पती तु तौ / प्राप्तौ सभावनागारं तदा विधिजनार्दनौ

ਤਦੋਂ ਉਹ ਤਤਪਰ ਦੰਪਤੀ ਪ੍ਰਦੱਖਿਣਾ ਕਰਕੇ ਸਭਾ-ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ; ਉੱਥੇ ਵਿਧਿ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਅਤੇ ਨਾਰਦਨ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਵੀ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ।

Verse 65

समागम्य च सभ्यानां समास्तानांयथाविधि / संस्कारं वैदिकैर्मन्त्रैः कथयामासतुर्मुदा

ਫਿਰ ਉਹ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਭਿਆਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਵੈਦਿਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਹੋਏ ਸੰਸਕਾਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 66

आद्यादिलक्ष्मीः सर्वेषां पुरतः श्रीपरेश्वरी / विरञ्चिं दक्षिणेनाक्ष्णा वामेन हरिमैक्षत

ਆਦਿ-ਆਦਿ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਸ਼੍ਰੀ-ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ, ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਹੋ ਕੇ ਸੱਜੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਵਿਰੰਚੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੂੰ ਅਤੇ ਖੱਬੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਨੂੰ ਤੱਕਣ ਲੱਗੀ।

Verse 67

का नाम वाणी मा नाम कमला ते उभे ततः / प्रादुर्भूते प्रभापुञ्जे पञ्जरान्त इव स्थिते

ਤਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ—ਇੱਕ ਵਾਣੀ (ਸਰਸਵਤੀ) ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਕਮਲਾ (ਲਕਸ਼ਮੀ)—ਪ੍ਰਭਾ ਦੇ ਪੁੰਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਿੰਜਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਖੜੀਆਂ ਹੋਣ।

Verse 68

श्रीदेवतानमच्छीर्षबद्धाञ्जलिपुटावुभौ / जय कामाक्षिकामाक्षीत्यूचतुस्तां प्रणेमतुः

ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਅੱਗੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੋਲੇ—“ਜੈ ਹੋ, ਹੇ ਕਾਮਾਕਸ਼ੀ!” ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।

Verse 69

मूर्ते च गङ्गायमुने तत्र सेवार्थमागते / तिस्रः कोट्योर्ऽधकोटी च या यास्तीर् थाधिदेवताः

ਜਦੋਂ ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਮੂਰਤ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉੱਥੇ ਸੇਵਾ ਲਈ ਆਈਆਂ, ਤਦ ਜਿਹੜੀਆਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀਆਂ ਅਧਿਦੇਵੀਆਂ ਸਨ—ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਅਤੇ ਅੱਧ ਕਰੋੜ—ਉਹ ਸਭ ਵੀ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ।

Verse 70

सेवार्थं त्रिपुरांबा यास्तास्ताः सर्वाः समागताः / तदा कराभ्यामादाय चामरे भारतीश्रियौ / श्रीदेवीमुपतस्थाते वीजयन्त्यौ यथोचितम्

ਸੇਵਾ ਲਈ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਬਾ ਕੋਲ ਉਹ ਸਭ ਹੀ ਆ ਪਹੁੰਚੀਆਂ। ਤਦ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਨੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਮਰ ਲੈ ਕੇ, ਯਥੋਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਪੱਖਾ ਝਲਿਆ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।

Verse 71

अनर्घ्यरत्नखचितकिङ्किणीचितदोर्लते / आदिश्रीनयनोत्पन्ने ते उभे भारतीश्रियौ

ਅਨਮੋਲ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜੀਆਂ ਕਿੰਕਣੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਭੁਜਾ-ਲਤਾਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਦਿ-ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਨੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ-ਸਰੂਪ ਸਨ।

Verse 72

संवीक्ष्य सर्वजनता विशेषेण विसिस्मिये / तदा प्रभृति कल्याणी कामाक्षीत्यभिधामियात् / तदुच्चारणमात्रेण श्रीदेवी शं प्रयच्छति

ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਤਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ਕਲਿਆਣੀ ‘ਕਾਮਾਕਸ਼ੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ; ਉਸ ਨਾਮ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਮੰਗਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ।

Verse 73

कामाक्षीति त्रयो वर्णाः सर्वमङ्गलहेतवः / अथ सा जगदीशानी वेदवेदाङ्गपारगे

‘ਕਾਮਾਕਸ਼ੀ’—ਇਹ ਤਿੰਨ ਅੱਖਰ ਸਰਬ ਮੰਗਲ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਜਗਦੀਸ਼ਾਨੀ ਵੇਦ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਹੋਈ।

Verse 74

विधौ नित्यं निषीदेति संदिदेश सरस्वतीम् / सापि वाणीश्वरी गङ्गाहस्तनिक्षिप्तचामरा / पश्यतां सर्वदेवानां विधातुर्मुखमाविशत्

ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ—‘ਵਿਧਾਤਾ ਦੇ ਕੋਲ ਨਿੱਤ ਬੈਠ।’ ਤਦ ਵਾਣੀਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਚਾਮਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ-ਵੇਖਦਿਆਂ ਵਿਧਾਤਾ ਦੇ ਮੁਖ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।

Verse 75

इन्दिरा च महालक्ष्म्या संदिष्टा तुष्टया तथा / यथोचितनिवासाय विष्णोर्वक्षस्थलं मुदा / तदाज्ञां शिरसा धृत्वा रमा विष्णुश्च भक्तितः

ਇੰਦਿਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਯਥੋਚਿਤ ਨਿਵਾਸ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਵਕਸ਼ਸਥਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸ। ਉਸ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਧਰ ਕੇ ਰਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 76

तावुभौ दंपती नत्वा महात्रिपुरसुन्दरीम् / प्रार्थयामासतुर्भूयस्तदावरणदेवताम्

ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੰਪਤੀ ਮਹਾਤ੍ਰਿਪੁਰਸੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮੁੜ ਉਸ ਦੀ ਆਵਰਣ-ਦੇਵਤਾ ਪਦਵੀ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 77

तथास्त्विति वरं दत्त्वा ताभ्यां त्रिपुरसुन्दरम् / तदावरणदेवत्वं प्राप्तौ पद्माच्युतौ तदा

‘ਤਥਾਸਤੁ’ ਕਹਿ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਸੁੰਦਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ; ਤਦ ਪਦਮਾ ਅਤੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੂੰ ਉਸ ਆਵਰਣ-ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪਦਵੀ ਮਿਲ ਗਈ।

Verse 78

स्वपीठोत्तरमास्थाप्य दक्षिणे स्थितवान्स्वयम् / अथोवाच महागौरीं त्वमन्यद्रूपमाचर / तत्र यातो महागौर्याः प्रतिबिंबो मनोहरः

ਆਪਣੇ ਪੀਠ ਦੇ ਉਪਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਪ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਮਹਾਗੌਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—‘ਤੂੰ ਹੋਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ।’ ਉੱਥੇ ਮਹਾਗੌਰੀ ਦਾ ਮਨੋਹਰ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 79

चकासद्दिव्यदेहेन महागौरीसमाकृतिः / तरुणारुणराजाभसैन्दर्यचरणद्वयः

ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਹ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਮਹਾਗੌਰੀ ਵਰਗੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਚਰਨ ਨਵੀਂ ਅਰੁਣ-ਰਾਜਾ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਸਨ।

Verse 80

क्वणत्कङ्कणमञ्जीरतित्तिरीकृतपीठकः / विद्युदुल्लासितस्वानमनोज्ञमणिमेखलः

ਉਸ ਦੇ ਕੰਗਣ ਤੇ ਮੰਜੀਰ ਝਣਕਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੀਠਕ ਤਿੱਤਰੀ ਦੀ ਧੁਨ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜ ਉਠਦਾ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਨੋਹਰ ਮਣੀ-ਮੇਖਲਾ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਕੇ ਮਿੱਠਾ ਨਾਦ ਕਰਦੀ ਸੀ।

Verse 81

रत्नकङ्कणकेयूरविराजितभुजद्वयः / मुक्तावैदूर्यमाणिक्य निबद्धवरबन्धनः

ਰਤਨਾਂ ਜੜੇ ਕੰਗਣਾਂ ਤੇ ਕੇਯੂਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਬਾਂਹਾਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਸਨ; ਮੋਤੀ, ਵੈਦੂਰਯ ਅਤੇ ਮਾਣਿਕ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਉੱਤਮ ਬੰਧਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।

Verse 82

विभ्राजमानो मध्येन वलित्रितयशोभितः / जाह्नवीसरिदावर्तशोभिनाभीविभूषितः

ਉਸ ਦਾ ਮੱਧ ਭਾਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ; ਨਾਭੀ ਜਾਹਨਵੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਭੰਵਰ ਵਰਗੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਸੀ।

Verse 83

पाटीरपङ्ककर्पूरकुङ्कुमालङ्कृतस्तनः / आमुक्तमुक्तालङ्कारभासुरस्तनकुञ्चुकः

ਚੰਦਨ-ਲੇਪ, ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਕੁੰਕੁਮ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਤਨ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਸਨ; ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸਤਨ-ਕੁੰਚੁਕ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।

Verse 84

विनोदेन कटीदेशलंबमानसुशृङ्खलः / माणिक्यशकलाबद्धमुद्रिकाभिरलङ्कृतः

ਵਿਨੋਦ ਨਾਲ ਕਮਰ ਦੇ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਲਟਕਦੀ ਸੁੰਦਰ ਜ਼ੰਜੀਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਦੀ ਸੀ; ਮਾਣਿਕ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੜੀਆਂ ਮੁਦ੍ਰਿਕਾਵਾਂ (ਅੰਗੂਠੀਆਂ) ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਸੀ।

Verse 85

दक्षहस्तांबुजासक्तस्निग्धोज्जवलमनोहरः / आभात्याप्रपदीनस्रग्दिव्याकल्पकदंबकैः

ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਆਸਕਤ, ਸਨਿੱਘਾ-ਉਜਲਾ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਸੀ; ਪੈਰਾਂ ਤੱਕ ਲਟਕਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ੋਭਦਾ ਸੀ।

Verse 86

दीप्तभूषणरत्नांशुराजिराजितदिङ्मुखः / तप्तहाटकसंकॢप्तरत्नग्रीबोपशोभितः

ਦੀਪਤ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣ-ਲੜੀਆਂ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ; ਤਪਤ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਬਣੇ ਰਤਨ-ਜੜੇ ਗਲ-ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।

Verse 87

माङ्गल्यसूत्ररत्नांशुशोणिमाधरकन्धरः / पालीवतंसमाणिक्यताटङ्कपरिभूषितः

ਮੰਗਲ-ਸੂਤਰ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਗਲਾ ਤੇ ਹੋਠ ਲਾਲਿਮਾ ਨਾਲ ਚਮਕੇ; ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਲੀ-ਵਤੰਸ ਅਤੇ ਮਾਣਿਕ ਤਾਟੰਕ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਸਜਿਆ ਸੀ।

Verse 88

जपाविद्रुमलावण्यललिताधरपल्लवः / दाडिमीफलबीजाभदन्तपङ्क्तिविराजितः

ਜਪਾ ਤੇ ਵਿਦ੍ਰੁਮ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਲਾਵਣਯਮਈ ਕੋਮਲ ਹੋਠ-ਪੱਲਵ; ਅਨਾਰ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਵਰਗੀ ਚਮਕੀਲੀ ਦੰਦ-ਪੰਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਵਿਲੱਖਣ ਦਿਸਦਾ ਸੀ।

Verse 89

मन्दमन्दस्मितोल्लासिकपोलफलकोमलः / औपम्यरहितोदारनासामणिमनोहरः

ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਕੋਮਲ ਲੱਗਦੇ ਸਨ; ਬੇਮਿਸਾਲ ਉੱਚੀ ਨੱਕ ਉੱਤੇ ਜੜੇ ਮਣੀ ਨਾਲ ਉਹ ਮਨਮੋਹਕ ਸੀ।

Verse 90

विलसत्तिलपुष्पश्रीविमलोन्नत नासिकः / ईषदुन्मेषमधुरनीलोत्पलविलोचनः

ਤਿਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਰਗੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਾਲੀ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਉੱਚੀ ਨੱਕ; ਥੋੜ੍ਹੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮਿੱਠੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਨੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।

Verse 91

नवप्रसूनचापश्रीललितभ्रूविकाशकः / अर्द्धेन्दुतुलितो भाले पूर्णेन्दुरुचिराननः

ਨਵੇਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਾਂਗ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭੌਂਹਾਂ ਕੋਮਲਤਾ ਨਾਲ ਖਿੜਦੀਆਂ ਹਨ; ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਅੱਧ ਚੰਦ੍ਰ ਸਮ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਮੁਖ ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰ ਵਰਗਾ ਸੁੰਦਰ ਹੈ।

Verse 92

सांद्रसौरभसंपन्नकस्तूरीतिलकोज्ज्वलः / मत्तालिमालाविलसदलकाढ्यमुखांबुजः

ਘਣੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ, ਕਸਤੂਰੀ ਦੇ ਤਿਲਕ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ; ਮੱਤੇ ਭੌਰਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ, ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਮੁਖ-ਕਮਲ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 93

पारिजातप्रसूनस्रग्वाहिधम्मिल्लबन्धनः / अत्यर्थरत्नखचितमुकुटाञ्चितमस्तकः

ਪਾਰਿਜਾਤ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਕੇਸ-ਗੁੱਛੇ ਦਾ ਬੰਧਨ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ; ਅਤੇ ਅਤਿ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਮੁਕੁਟ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਮਸਤਕ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 94

सर्वलावण्यवसतिर्भवनं विभ्रमाश्रियः / शिवो विष्णुश्च तत्रत्याः समस्ताश्च महाजनाः

ਉਹ ਭਵਨ ਸਾਰੇ ਲਾਵਣ੍ਯ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵੈਭਵ ਦਾ ਆਸਰਾ ਸੀ; ਉੱਥੇ ਸ਼ਿਵ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਮਹਾਜਨ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।

Verse 95

बिंबस्य तस्य देव्याश्च अभेदं जगृहुस्तदा / अथ तर्हि महेशानी स्वतन्त्रा प्रविवेश ह

ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਪ੍ਰਤਿਰੂਪ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਵਿਚ ਅਭੇਦਤਾ ਨੂੰ ਮੰਨ ਲਿਆ; ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨੀ ਸੁਤੰਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ।

Verse 96

अग्रतः सर्बदेवानामाश्रयेण प्रपश्यताम् / बिम्बं कृत्वात्मना बिम्बे संप्रविश्य स्थितां च ताम् / दृष्ट्वा भूयो नमस्कृत्य पुनः प्रार्थितवान्विधिः

ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਨਾਲ ਵੇਖਦਿਆਂ-ਵੇਖਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਤਮ-ਸਰੂਪ ਦਾ ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਉੱਥੇ ਸਥਿਤ ਦੇਵੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਵਿਧਾਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮੁੜ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 97

पूर्णब्रह्मे महाशक्ते महात्रिपुरसुन्दरि / श्रीकामाक्षीति विख्याते नमस्तुभ्यं दिनेदिने / किञ्चिद्विज्ञापयाम्यद्य शृणु तत्कृपया मम

ਹੇ ਪੂਰਨ ਬ੍ਰਹਮ-ਸਰੂਪ ਮਹਾਸ਼ਕਤੀ, ਹੇ ਮਹਾਤ੍ਰਿਪੁਰਸੁੰਦਰੀ, ‘ਸ਼੍ਰੀ ਕਾਮਾਕ੍ਸ਼ੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੇਵੀ! ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਕੁਝ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਕਿਰਪਾ ਕਰ ਕੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ।

Verse 98

अत्रैव तु महागौर्या महेशस्योभयोरपि / श्रीदेवि नित्यकल्याणि विवाहः प्रतिवत्सरम् / कर्तव्यो जगतामृद्धसेवायै च दिवौकसाम्

ਹੇ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ, ਨਿਤ੍ਯ ਕਲਿਆਣੀ! ਇੱਥੇ ਹੀ ਮਹਾਗੌਰੀ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼—ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਵਿਵਾਹ ਹਰ ਸਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਜਗਤ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਦੇਵਲੋਕ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸਿੱਧੀ ਹੋਵੇ।

Verse 99

भूलोके ऽस्मिन्महादेवि विमूढा जनता अपि / तां दृष्ट्वा भक्तितो नत्वा प्रयान्तु परमां गतिम्

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ! ਇਸ ਭੂਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਵੀ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਨਮਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ।

Verse 100

तथेत्याकाशवाण्या तु ददौ तस्यौत्तरं परा / विससर्ज च सर्वांस्तान्स्वनिकेतनिवृत्तये

‘ਤਥਾਸਤੁ’ ਕਹਿ ਕੇ ਦਿਵ੍ਯ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਸਭ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜ ਜਾਣ ਲਈ ਵਿਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 101

तदद्भुततमं शीलं स्मृत्वा स्मृत्वा मुहुर्मुहुः / तां नमस्कृत्य ते सर्वे ततो जगमुर्यथागतम्

ਉਸ ਪਰਮ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ੀਲ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ ਤਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 102

पितामहस्तु हृष्टात्मा मुकुन्देन शिवेन च / सार्धं श्रीमन्दिरे तत्र मन्त्रोपेतां निवेश्य च / आराध्य वैदिकैः स्तोत्रैः साष्टाङ्गं प्रणनाम सः

ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਮੁਕੁੰਦ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰੀ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਕੇ, ਵੈਦਿਕ ਸਤੋਤਰਾਂ ਨਾਲ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰ ਸਾਸ਼ਟਾਂਗ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।

Verse 103

अथाकाशगिरा देवी ब्रह्माणमिदमब्रवीत्

ਫਿਰ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ।

Verse 104

विष्णुं शिवं च स्वस्थाने समाधाय समाहितः / प्रतिसंवत्सरं तत्र सेवां कुरुदृढाशय

ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰ; ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਹਰ ਸਾਲ ਸੇਵਾ-ਪੂਜਾ ਕਰ।

Verse 105

स्वयंव्यक्तमिह श्रीशमित्रेशांबासमन्वितम् / श्रीकामगिरिपीठं तु साक्षाच्छ्रीपुरमध्यगम्

ਇੱਥੇ ਸਵੈੰ-ਪ੍ਰਕਟ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ਮਿਤ੍ਰੇਸ਼ਾਂਬਾ ਸਮੇਤ ਸ਼੍ਰੀਕਾਮਗਿਰਿ ਪੀਠ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਖਾਤ ਸ਼੍ਰੀਪੁਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 106

वामभागे वृतं लक्ष्यं विष्णुनान्यत्र सेविनम्

ਉਸ ਨੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਲਕਸ਼ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

Verse 107

चिदानन्दाकाररूपं सर्वपीठाधिदैवतम् / अदृश्यमूर्तिमव्यक्तमादधार यथा विधि

ਉਸ ਨੇ ਚਿਦਾਨੰਦ-ਸਰੂਪ, ਸਭ ਪੀਠਾਂ ਦੇ ਅਧਿਦੈਵਤ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਮੂਰਤੀ ਅਤੇ ਅਵ੍ਯਕਤ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 108

श्रीमनोज्ञे सुनक्षत्रे दलानां हीरकोरकैः / अर्चिष्मद्भिरप्रधृष्यैर्ल्लोकानामभिवृद्धये

ਸ਼ੁਭ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ, ਮਨੋਹਰ ਸ਼੍ਰੀ-ਯੁਕਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ, ਹੀਰਕ ਕਲੀ ਵਰਗੇ ਦਲਾਂ ਦੇ ਤੇਜਸਵੀ, ਅਜੈ ਅੰਕੁਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਭਿਵ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ ਸਨ।

Verse 109

इदानीं त्वं तदभ्यर्च्य यधाविधि विधे मुदा / मण्डलं त्वखिलं कृत्वा निजलोकं हि पालय

ਹੇ ਵਿਧਾਤਾ! ਹੁਣ ਤੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰ; ਸਾਰਾ ਮੰਡਲ ਰਚ ਕੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।

Verse 110

इत्युक्तो भगवान्ब्रह्मा तथा कृत्वा तदीरितम् / निक्षिप्य हृदि तां देवीं निजं धाम जगाम सः

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 111

इति ते तत्त्वतः प्रोक्तं कामाक्षीशीलमद्भुतम् / साक्षादेवमहालक्ष्मीमिमां विद्धि घटोद्भव

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਾਮਾਕ੍ਸ਼ੀ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ੀਲ ਦਾ ਤੱਤਵਤಃ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਘਟੋਦਭਵ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਹੀ ਜਾਣ।

Verse 112

य इदं शृणुयान्नित्यं यश्चापि प्रयतः पठेत् / तस्य भुक्तिश्च मुक्तिश्च करस्था नात्र संशयः

ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 113

बृहस्पतिसमो बुद्ध्या सर्वविद्याधिपो भवेत् / आदिर्नारायणः श्रीमान्भगवान्भक्तवत्सलः

ਉਹ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਦਿ ਨਾਰਾਇਣ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਭਗਵਾਨ ਭਕਤਵਤਸਲ ਹਨ।

Verse 114

तपसा तोषितः पूर्वं मया च चिरकालतः / सारूप्यमुक्तिं कृपया दत्त्वा पुत्राय मे प्रभुः / महात्रिपुरसुन्दर्या महात्म्यं समुपादिशत्

ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੀ ਲੰਬੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਾਰੂਪ੍ਯ-ਮੋਖ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਅਤੇ ਮਹਾ ਤ੍ਰਿਪੁਰਸੁੰਦਰੀ ਦਾ ਮਹਾਤਮ ਉਪਦੇਸ਼ਿਆ।

Verse 115

ततस्तस्मादहं किञ्चिद्वेद्मि वक्ष्ये न चान्यथा / रहस्यमन्त्रं संवक्ष्येशृणु तं त्वं समाहितः

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਜੋ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਉਹੀ ਕਹਾਂਗਾ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਗੁਪਤ ਮੰਤ੍ਰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਸੁਣ।

Verse 116

न ब्रह्मा न च विष्णुर्वा न रुद्रश्च त्रयो ऽप्यमी / मोहिता मायया यस्यास्तुरीयस्तु स चेश्वरः / सदाशिवो न जानाति कथं प्राकृतदेवताः

ਨਾ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਨਾ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਨਾ ਰੁਦ੍ਰ—ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਹੀ ਜਿਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਤੁਰੀਆ ਹੈ ਉਹੀ ਈਸ਼ਵਰ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਤਾਂ ਸਧਾਰਣ ਦੇਵਤੇ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਣ?

Verse 117

सदाशिवस्तु सर्वात्मा सच्चिदानन्दविग्रहः / अकर्तुमन्यथा कर्तुं कर्तुमस्या अनुग्रहात्

ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਸਰਵਾਤਮਾ ਹੈ, ਸੱਚਿਦਾਨੰਦ-ਸਰੂਪ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਜੋ ਅਸੰਭਵ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 118

सदा कश्चित्तदेवाहं मन्यमानो महेश्वरः / तन्मायामोहितो भूत्वा त्ववशः शवतामगात्

ਕਦੇ ਕੋਈ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ‘ਮੈਂ ਹੀ ਦੇਵ ਹਾਂ’ ਮੰਨ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਵ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।

Verse 119

सैव कारणमेतेषामुत्पत्तौ च लये ऽपि च / कश्चिदत्र विशेषो ऽस्ति वक्तव्यांशो ऽपि तं शृणु

ਉਹੀ (ਸ਼ਕਤੀ/ਮਾਇਆ) ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਲਯ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਣ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ; ਜੋ ਕਹਿਣ ਯੋਗ ਅੰਸ਼ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਸੁਣ।

Verse 120

ब्रह्मादीनां त्रयाणां च तुरीयस्त्वीश्वरः प्रभुः / चतुर्णामपि सर्वेषामादि कर्ता सदाशिवः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਤਿੰਨਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਤੁਰੀਆ ਈਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ; ਅਤੇ ਚਾਰਾਂ ਦਾ ਆਦਿ ਕਰਤਾ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਹੀ ਹੈ।

Verse 121

एतद्रहस्यं कथितं तस्याश्चरितमद्भुतम् / भूय एव प्रवक्ष्यामि सावधानमनाः शृणु

ਇਹ ਗੁਪਤ ਭੇਦ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅਦਭੁਤ ਚਰਿਤ੍ਰ ਵੀ। ਹੁਣ ਫਿਰ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਸਾਵਧਾਨ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।