Shloka 100
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
हीयमानं समालोक्य गजासुरभुजाबलम् / वर्धमानं च तद्वीर्यं विशुक्रः प्रपलायितः
Transliteration
hīyamānaṃ samālokya gajāsurabhujābalam / vardhamānaṃ ca tadvīryaṃ viśukraḥ prapalāyitaḥ
Translation
ਗਜਾਸੁਰ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਦਾ ਬਲ ਘਟਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ (ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਦਾ) ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਧਦਾ ਜਾਣ ਕੇ ਵਿਸ਼ੁਕ੍ਰ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਿਆ।
Word by Word
हीयमानम्being diminished
हीयमानम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootहीयमान (कृदन्त, √हा धातु)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया) एकवचनम्; वर्तमानकाले शानच्/मान-प्रत्ययः (passive/ātmanepada participle): ‘being diminished’
समालोक्यhaving seen
समालोक्य:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootसम्-आ-√लोक् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund) अव्ययम्
गजासुर-भुजा-बलम्the strength of Gajāsura’s arms
गजासुर-भुजा-बलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगजासुर (प्रातिपदिक) + भुजा (प्रातिपदिक) + बल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया) एकवचनम्; तत्पुरुषः (गजासुरस्य भुजायाः बलम्)
वर्धमानम्increasing
वर्धमानम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootवर्धमान (कृदन्त, √वृध् धातु)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया) एकवचनम्; वर्तमानकाले शानच्/मान-प्रत्ययः: ‘increasing’
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया) एकवचनम्; सर्वनाम; ‘वीर्यम्’ इत्यस्य विशेषणम्
वीर्यम्valor / power
वीर्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवीर्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया) एकवचनम्
विशुक्रःViśukra
विशुक्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविशुक्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा) एकवचनम्; व्यक्तिनाम
प्रपलायितःfled away
प्रपलायितः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√पलाय् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्) आत्मनेपदम्; प्रथमपुरुषः (3rd) एकवचनम्; (रूपेण क्त-प्रत्ययान्त-प्रायः) ‘fled away’