Adhyaya 12
Bhaṇḍāsuraprādurbhāva (Rise and Consecration of Bhaṇḍāsura)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ (ਲਲਿਤੋਪਾਖਿਆਨ ਦੇ ਹਯਗ੍ਰੀਵ–ਅਗਸਤ੍ਯ ਸੰਵਾਦ ਅੰਦਰ) ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ-ਅਗਨਿ ਤੋਂ ਰੌਦ੍ਰ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਮਹਾਬਲੀ ਦੈਤ ਭੰਡਾਸੁਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੈਤ੍ਯ ਪੁਰੋਹਿਤ ਭ੍ਰਿਗੁਪੁਤ੍ਰ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਅਨੇਕ ਦਾਨਵਾਂ ਸਮੇਤ ਆ ਕੇ ਭੰਡ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਯਾਜ਼ਨੀਕ ਸਥਾਪਨ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭੰਡ ਦੈਤ੍ਯ-ਸ਼ਿਲਪੀ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਅਮਰਪੁਰੀ ਵਰਗੀ ਸ਼ੋਣਿਤਪੁਰ ਨੂੰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਮਨੋਵੇਗ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਨਿਰਮਾਣ/ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਵਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਭੰਡ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭੰਡ ਨੂੰ ਮੁਕੁਟ, ਚਾਮਰ, ਛਤਰ, ਅਸਤ੍ਰ, ਆਭੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਸਿੰਘਾਸਨ ਆਦਿ ਰਾਜਚਿੰਨ੍ਹ ਤੇ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਦਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਰਾਜਸੱਤਾ ਨੂੰ ਆਦਿ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੈਤ੍ਯ ਸਹਾਇਕਾਂ ਦੇ ‘ਅਸ਼ਟਕ’ ਅਤੇ ਭੰਡ ਦੇ ਪਰਿਕਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਚਾਰ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰਥਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਨਾਗਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਫੌਜ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵ-ਵਿਵਸਥਾ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਾਂਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने भण्डासुरप्रादुर्भावो नामैकादशो ऽध्यायः रुद्रकोपानलाज्जातो यतो भण्डो महाबलः / तस्माद्रौद्रस्वभावो हि दानवश्चाभवत्ततः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਹਯਗ੍ਰੀਵ-ਅਗਸਤ੍ਯ ਸੰਵਾਦ ਦੇ ਲਲਿਤੋਪਾਖਿਆਨ ਵਿੱਚ ‘ਭੰਡਾਸੁਰ ਪ੍ਰਾਦੁਰਭਾਵ’ ਨਾਮਕ ਗਿਆਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ-ਅਗਨਿ ਤੋਂ ਮਹਾਬਲੀ ਭੰਡ ਜਨਮਿਆ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਦਾਨਵ ਰੌਦ੍ਰ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 2
अथागच्छन्महातेजाः शुक्रो दैत्यपुरोहितः / समायाताश्च शतशो दैतेयाः सुमहाबलाः
ਤਦ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਆਏ, ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਦੈਤੇਯ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।
Verse 3
अथाहूय मयं भण्डो दैत्यवंश्यादिशिल्पिनम् / नियुक्तो भृगुपुत्रेण निजगादार्थवद्वचः
ਫਿਰ ਭ੍ਰਿਗੁਪੁੱਤਰ (ਸ਼ੁਕ੍ਰ) ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਭੰਡ ਨੇ ਦੈਤ੍ਯ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਆਦਿ ਸ਼ਿਲਪੀ ਮਯ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਅਰਥਭਰਿਆ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।
Verse 4
यत्र स्थित्वा तु दैत्येन्द्रैस्त्रैलोक्यं शासितं पुरा / तद्गत्वा शोणितपुरं कुरुष्व त्वं यथापुरम्
ਜਿੱਥੇ ਟਿਕ ਕੇ ਦੈਤ੍ਯੇਂਦ੍ਰਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯ ਦਾ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ੋਣਿਤਪੁਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਗਰ ਬਣਾ ਦੇ।
Verse 5
तच्छ्रुत्वा वचनं शिल्पी स गत्वाथ पुरं महत् / चक्रे ऽमरपुरप्रख्यं मनसैवेक्षणेन तु
ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ਿਲਪੀ ਮਹਾਨ ਨਗਰ ਨੂੰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਅਮਰਪੁਰੀ ਵਰਗਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।
Verse 6
अथाभिषिक्तः शुक्रेण दैतेयैश्च महाबलैः / शुशभे परया लक्ष्म्या तेजसा च समन्वितः
ਫਿਰ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਚਾਰਯ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਪਰਮ ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਚਮਕ ਉਠਿਆ।
Verse 7
हिरण्याय तु यद्दत्तं किरीटं ब्रह्मणा पुरा / सजीवमविनाश्यं च दैत्येन्द्रैरपि भूषितम् / दधौ भृगुसुतोत्सृष्टं भण्डो बालार्कसन्निभम्
ਜੋ ਮੁਕੁਟ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹਿਰਣ੍ਯ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ—ਜੀਵੰਤ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਦੈਤ੍ਯੇਂਦ੍ਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ—ਉਹ ਭ੍ਰਿਗੁਪੁੱਤਰ (ਸ਼ੁਕ੍ਰ) ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਬਾਲ-ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਮੁਕੁਟ ਭੰਡ ਨੇ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।
Verse 8
चामरे चन्द्रसंकाशे सजीवे ब्रह्म निर्मिते / न रोगो न च दुःखानि संदधौ यन्निषेवणात्
ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ, ਜੀਵੰਤ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਨਿਰਮਿਤ ਉਹ ਚਾਮਰ ਸੇਵਣ ਨਾਲ ਨਾ ਰੋਗ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਦੁੱਖ ਉਪਜਦੇ ਸਨ।
Verse 9
तस्यातपत्रं प्रददौ ब्रह्मणैव पुरा कृतम् / यस्य च्छायानिषण्णास्तु बाध्यन्ते नास्त्रकोटिभिः
ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਛਤਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਜਿਸ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਕਰੋੜਾਂ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਪੀੜਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
Verse 10
धनुश्च विजयं नाम शङ्खं च रिपुघातिनम् / अन्यान्यपि महार्हाणि भूषणानि प्रदत्तवान्
ਉਸ ਨੇ ‘ਵਿਜਯ’ ਨਾਮ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ‘ਰਿਪੁਘਾਤਿਨ’ ਨਾਮ ਦਾ ਸ਼ੰਖ, ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਗਹਿਣੇ ਵੀ ਭੇਟ ਕੀਤੇ।
Verse 11
तस्य सिंहासनं प्रादादक्षय्यं सूर्यसन्निभम् / ततः सिंहासनासीनः सर्वाभरणभूषितः / बभूवातीव तेजस्वी रत्नमुत्तेजितं यथा
ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲਾ, ਅਖੁੱਟ ਸਿੰਘਾਸਨ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਸਭ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਉਹ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਰਤਨ ਵਾਂਗ ਬਹੁਤ ਤੇਜਸਵੀ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 12
बभूवुरथ दैतेयास्तयाष्टौ तु महाबलाः / इन्द्रशत्रुरमित्रघ्नो विद्युन्माली विभीषणः / उग्रकर्मोग्रधन्वा च विजयश्रुति पारगः
ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਅੱਠ ਮਹਾਬਲੀ ਦੈਤ੍ਯ ਹੋਏ—ਇੰਦਰਸ਼ਤ੍ਰੁ, ਅਮਿਤ੍ਰਘਨ, ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਉਗ੍ਰਕਰਮਾ, ਉਗ੍ਰਧਨ੍ਵਾ, ਵਿਜਯਸ਼੍ਰੁਤੀ ਅਤੇ ਪਾਰਗ।
Verse 13
सुमोहिनी कुमुदिनी चित्राङ्गी सुंदरी तथा / चतस्रो वनितास्तस्य बभूवुः प्रियदर्शनाः
ਸੁਮੋਹਿਨੀ, ਕੁਮੁਦਿਨੀ, ਚਿਤ੍ਰਾਂਗੀ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰੀ—ਇਹ ਚਾਰ ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਨਾ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ।
Verse 14
तमसेवन्त कालज्ञा देवाः सर्वे सवासवाः / स्यन्दनास्तुरगा नागाः पादाताश्च सहस्रशः
ਕਾਲ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ; ਰਥ, ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕ ਵੀ (ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ)।
Verse 15
संबभूवुर्महाकाया महान्तो जितकाशिनः / बभूवुर्दानवाः सर्वे भृगुपुत्रमतानुगाः
ਤਦ ਮਹਾਕਾਇ, ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਕਾਸ਼ੀ-ਵਿਜੇਤਾ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਭ੍ਰਿਗੁਪੁੱਤਰ ਦੇ ਮਤ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਸਨ।
Verse 16
अर्चयन्तो महादेवमास्थिताः शिवशासने / बभूवुर्दानवास्तत्र पुत्रपौत्रधनान्विताः / गृहेगृहे च यज्ञाश्च संबभूवुः समन्ततः
ਉਹ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹੇ; ਉੱਥੇ ਉਹ ਦਾਨਵ ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਰ ਅਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸੇ ਯੱਗ ਹੋਣ ਲੱਗੇ।
Verse 17
ऋचो यजूंषि सामानि मीमांसान्यायकादयः / प्रवर्तन्ते स्म दैत्यानां भूयः प्रतिगृहं तदा
ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਘਰ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਰਿਗ, ਯਜੁਸ, ਸਾਮ, ਮੀਮਾਂਸਾ ਅਤੇ ਨਿਆਇ ਆਦਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਚੱਲਣ ਲੱਗੇ।
Verse 18
यथाश्रमेषु मुख्येषु मुनीनां च द्विजन्मनाम् / तथा यज्ञेषु दैत्यानां बुभुजुर्हव्यभोजिनः
ਜਿਵੇਂ ਮੁੱਖ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਦਵਿਜ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵ੍ਯ-ਭੋਜੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਹਵਿ ਭੋਗਿਆ।
Verse 19
एवं कृतवतो ऽप्यस्य भण्डस्य जितकाशिनः / षष्टिवर्षसहस्राणि व्यतीतानि क्षणार्धवत्
ਇਉਂ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਉਸ ਭੰਡ, ਕਾਸ਼ੀ-ਵਿਜੇਤਾ ਦੇ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਅੱਧੇ ਪਲ ਵਾਂਗ ਲੰਘ ਗਏ।
Verse 20
वर्धमानमथो दैत्यं तपसा च बलेन च / हीयमानबलं चेन्द्रं संप्रेक्ष्य कमलापतिः
ਤਪ ਅਤੇ ਬਲ ਨਾਲ ਵਧਦੇ ਦੈਤ ਨੂੰ ਅਤੇ ਘਟਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਮਲਾਪਤੀ ਨੇ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ।
Verse 21
ससर्ज सहसा काञ्चिन्मायां लोकविमोहिनीम् / तामुवाच ततो मायां देवदेवो जनार्दनः
ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਮਾਇਆ ਰਚੀ; ਫਿਰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਉਸ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
Verse 22
त्वं हि सर्वाणि भूतानि मोहयन्ती निजौजसा / विचरस्व यथाकामं त्वां न ज्ञास्यति कश्चन
ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈ; ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਘੁੰਮ, ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣੇਗਾ।
Verse 23
त्वं तु शीघ्रमितो गत्वा भण्डं दैतेयनायकम् / मोहयित्वाचिरेणैव विषयानुपभोक्ष्यसे
ਤੂੰ ਛੇਤੀ ਇੱਥੋਂ ਜਾ ਕੇ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਨਾਇਕ ਭੰਡ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈ; ਫਿਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਸੁਖ ਭੋਗੇਂਗੀ।
Verse 24
एवं लब्ध्वा वरं माया तं प्रणम्य जनार्दनम् / ययाचे ऽप्सरसो मुख्याः सहायार्थं तु काश्चन
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰ ਪਾ ਕੇ ਮਾਇਆ ਨੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਕੁਝ ਮੁੱਖ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।
Verse 25
तया संप्रार्थितो भूयः प्रेषयामास काश्चन / ताभिर्विश्वाचिमुख्याभिः सहिता सा मृगेक्षणा / प्रययौ मानसस्याग्यं तटमुज्ज्वलभूरुहम्
ਉਸਦੀ ਮੁੜ ਬੇਨਤੀ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਕੁਝ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਸ਼ਵਾਚੀ ਆਦਿ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਮ੍ਰਿਗਨੈਣੀ ਮਾਨਸ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਉਜਲੇ, ਵ੍ਰਿਖ਼-ਸ਼ੋਭਿਤ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕੰਢੇ ਤੇ ਜਾ ਪਹੁੰਚੀ।
Verse 26
यत्र क्रीडति दैत्येन्द्रो निजनारीभिरन्वितः / तत्र सा मृगशावाक्षी मूले चंपकशाखिनः / निवासमकरोद्रम्यं गायन्ती मधुरस्वरम्
ਜਿੱਥੇ ਦੈਤ੍ਯੇਂਦ੍ਰ ਆਪਣੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਓਥੇ ਹੀ ਉਹ ਮ੍ਰਿਗ-ਸ਼ਾਵਕ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਚੰਪਕ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੇਠ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗਾਂਦੀ ਹੋਈ ਸੁਹਣਾ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।
Verse 27
अथागतस्तु दैत्येन्द्रो बलिभिर्भन्त्रिभिर्वृतः / श्रुत्वा तु वीणानिनदं ददर्श च वराङ्गनाम्
ਫਿਰ ਦੈਤ੍ਯੇਂਦ੍ਰ ਬਲਵਾਨ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਆਇਆ। ਵੀਣਾ ਦੀ ਧੁਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ।
Verse 28
तां दृष्ट्वा चारुसर्वाङ्गीं विद्युल्लेखामिवापराम् / मायामये महागर्ते पतितो मदनाभिधे
ਉਸਦੀ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ—ਜਿਵੇਂ ਦੂਜੀ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਲਕੀਰ—ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ‘ਮਦਨ’ ਨਾਮ ਦੇ ਮਾਇਆ-ਮਯ ਮਹਾਂ ਗਰ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
Verse 29
अथास्य मन्त्रिणो ऽभूवन्त्दृदये स्मरतापि ताः
ਤਦ ਉਸਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਮ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਉੱਠ ਪਈ।
Verse 30
तेन दैतेयनाथेन चिरं संप्रर्थिता सती / तैश्च संप्रर्थितास्ताश्च प्रतिशूश्रुवुरञ्जसा
ਉਸ ਦੈਤ੍ਯ-ਨਾਥ ਨੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਤੀ; ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਦੀਆਂ ਅਰਦਾਸਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੌਖੇ ਹੀ ਮਨ ਲਿਆ।
Verse 31
यास्त्वलभ्या महायज्ञैरश्वमेधादिकैरपि / ता लब्ध्वा मोहिनीमुख्या निर्वृतिं परमां ययुः
ਜੋ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਆਦਿ ਮਹਾਯੱਗਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਅਲੱਭ ਸਨ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮੋਹਿਨੀ-ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਹ ਸਭ ਪਰਮ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ।
Verse 32
विसस्मरुस्तदा वेदांस्तथा देवमुमापतिम् / विजहुस्ते तथा यज्ञक्रियाश्चान्याः शुभावहाः
ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਮਾ-ਪਤੀ ਦੇਵ ਨੂੰ ਵੀ ਭੁਲਾ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ੁਭਦਾਇਕ ਯੱਗ-ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।
Verse 33
अवमानहतश्चासीत्तेषामपि पुरोहितः / मुहूर्त्तमिव तेषां तु ययावब्दायुतं तदा
ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵੀ ਅਪਮਾਨ ਨਾਲ ਆਹਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਵਾਂਗ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਬੀਤ ਗਏ।
Verse 34
मोहितेष्वथ दैत्येषु सर्वे देवाः सवासवाः / विमुक्तोपद्रवा ब्रह्मन्नामोदं परमं ययुः
ਜਦ ਦੈਤ੍ਯ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਏ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਉਪਦ੍ਰਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ।
Verse 35
कदाचिदथ देवेन्द्रं वीक्ष्य सिंहासने स्थितम् / सर्वदेवैः परिवृतं नारदो मुनिराययौ
ਇੱਕ ਵਾਰ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਨੇ ਦੇਵੇਂਦਰ ਨੂੰ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਉੱਥੇ ਆਗਮਨ ਕੀਤਾ।
Verse 36
प्रणम्य मुनिशार्दूलं ज्वलन्तमिव पावकम् / कृताञ्जलिपुटो भूत्वा देवेशो वाक्यमब्रवीत्
ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਜਗਮਗਾਉਂਦੇ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰਦੂਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਦੇਵੇਸ਼ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।
Verse 37
भगवन्सर्वधर्मज्ञ परापरविदां वर / तत्रैव गमनं ते स्याद्यं धन्यं कर्तुमिच्छसि
ਹੇ ਭਗਵਨ! ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਅਤੇ ਪਰਾ-ਅਪਰਾ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਪੁੰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਗਮਨ ਓਥੇ ਹੀ ਹੋਵੇ।
Verse 38
भविष्यच्छोभनाकारं तवागमनकारणम् / त्वद्वाक्यामृतमाकर्ण्य श्रवणानन्दनिर्भरम् / अशेषदुःखान्युत्तीर्य कृतार्थः स्यां मुनीश्वर
ਤੁਹਾਡੇ ਆਗਮਨ ਦਾ ਕਾਰਣ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਰੂਪ ਧਾਰੇਗਾ। ਕਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਨ ਵਾਲਾ ਤੁਹਾਡਾ ਵਾਕ੍ਯ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਕੇ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੋਵਾਂਗਾ, ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ।
Verse 39
नारद उवाच अथ संमोहितो भण्डो दैत्येन्द्रो विष्णुमायया / तया विमुक्तो लोकांस्त्रीन्दहेताग्निरिवापरः
ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਉਹ ਦੈਤ੍ਯੇਂਦਰ ਭੰਡ, ਉਸ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਛੁਟ ਕੇ ਦੂਜੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
Verse 40
अधिकस्तव तेजोभिरस्त्रैर्मायाबलेन च / तस्य तेजो ऽपहारस्तु कर्तव्यो ऽतिबलस्य तु
ਤੇਰਾ ਤੇਜ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਮਾਇਆ-ਬਲ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਸ ਅਤਿਬਲਵਾਨ ਦਾ ਤੇਜ ਹਰ ਲੈਣਾ ਹੀ ਕਰਤੱਬ ਹੈ।
Verse 41
विनाराधनतो देव्याः पराशक्तेस्तु वासव / अशक्यो ऽन्येन तपसा कल्पकोटिशतैरपि
ਹੇ ਵਾਸਵ! ਦੇਵੀ ਦੀ ਪਰਾਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਹੋਰ ਤਪ ਨਾਲ—ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ-ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੱਕ ਵੀ—ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।
Verse 42
पुरैवोदयतः शत्रोराराधयत बालिशाः / आराधिता भगवती सा वः श्रेयो विधास्यति
ਹੇ ਭੋਲੇ ਲੋਕੋ! ਵੈਰੀ ਦੇ ਉਭਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰੋ; ਆਰਾਧਿਤ ਭਗਵਤੀ ਦੇਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਭਲਾ ਹੀ ਕਰੇਗੀ।
Verse 43
एवं संबोधितस्तेन शक्रो देवगणेश्वरः / तं मुनिं पूजयामास सर्वदेवैः समन्वितः / तपसे कृतसन्नाहो ययौ हैमवतं तटम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾਣ ਤੇ ਦੇਵਗਣੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਮੁਨੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਤਪ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਹੈਮਵਤ ਦੇ ਤਟ ਵੱਲ ਗਿਆ।
Verse 44
तत्र भागीरथीतीरे सर्वर्तुकुसुमोज्ज्वले / पराशक्तेर्महापूजां चक्रे ऽखिलसुरैः समम् / इन्द्रप्रस्थमभून्नाम्रा तदाद्यखिलसिद्धिदम्
ਉੱਥੇ ਭਾਗੀਰਥੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ ਚਮਕਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸੁਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪਰਾਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਮਹਾਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਤਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ’ ਪਿਆ, ਜੋ ਆਦਿ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 45
ब्रह्मात्मजोपदिष्टेन कुर्वतां विधिना पराम् / देव्यास्तु महतीं पूजां जपध्यानरतात्मनाम्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੱਲੋਂ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਪਰਮ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਪ ਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰਤ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਦੇਵੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 46
उग्रे तपसि संस्थानामनन्या र्पितचेतसाम् / दशवर्षसहस्राणि दशाहानि च संययुः
ਉਗ੍ਰ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ, ਇਕਨਿਸ਼ਠ ਸਮਰਪਿਤ ਚਿੱਤ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਸ ਦਿਨ ਬੀਤ ਗਏ।
Verse 47
मोहितानथ तान्दृष्ट्वा भृगुपुत्रो महामतिः / भण्डासुरं समभ्येत्य निजगाद पुरोहितः
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਮਤੀ ਭ੍ਰਿਗੁਪੁੱਤਰ ਪੁਰੋਹਿਤ ਭੰਡਾਸੁਰ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ।
Verse 48
त्वामेवाश्रित्य राचैन्द्र सदा दानवसत्तमाः / निर्भयास्त्रिषु लोकेषु चरन्तीच्छविहारिणः
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ! ਤੇਰਾ ਹੀ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਦਾਨਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਦਾ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਫਿਰਦੇ ਹਨ।
Verse 49
जातिमात्रं हि भवतो हन्ति सर्वान्सदा हरिः / तेनैव निर्मिता माया यया संमोहितो भवान्
ਤੇਰੀ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਹਰਿ ਸਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮੋਹਿਤ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮਾਇਆ ਵੀ ਉਸੇ ਨੇ ਬਣਾਈ ਹੈ।
Verse 50
भवन्तं मोहितं दृष्ट्वा रन्ध्रान्वेषण तत्परः / भवतां विजयार्थाय करोतीन्द्रो महत्तपः
ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਛਿਦਰ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਇੰਦਰ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਜੈ ਲਈ ਮਹਾਨ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
Verse 51
यदि तुष्टा जगद्धात्री तस्यैव विजयो भवेत् / इमां मायामयीं त्यक्त्वा मन्त्रिभिः सहितो भवान् / गत्वा हैमवतं शैलं परेषां विघ्नमाचर
ਜੇ ਜਗੱਧਾਤ੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਹੀ ਜਿੱਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਮਾਇਆਮਈ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਹਿਮਵਤ ਪਹਾੜ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਵੈਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾ।
Verse 52
एवमुक्तस्तु गुरुणा हित्वा पर्यङ्कमुत्तमम् / मन्त्रिवृद्धानु पाहूय यथावृत्तान्तमाह सः
ਗੁਰੂ ਨੇ ਇਉਂ ਆਖਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਮ ਸੇਜ ਛੱਡੀ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਜਿਵੇਂ ਵਾਕਿਆ ਸੀ ਤਿਵੇਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।
Verse 53
तच्छ्रुत्वा नृपतिं प्राह श्रुतवर्मा विमृश्य च / षष्टिवर्षसहस्राणां राज्यं तव शिवार्पितम्
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼੍ਰੁਤਵਰਮਾ ਨੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—ਤੇਰਾ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਹੈ।
Verse 54
तस्मादप्यधिकं वीर गतमासीदनेकशः / अशक्यप्रतिकार्यो ऽयं यः कालशिवचोदितः
ਹੇ ਵੀਰ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਲੰਘ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਾਲ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਉਪਾਅ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।
Verse 55
अशक्यप्रतिकार्यो ऽयं तदभ्यर्चनतो विना / काले तु भोगः कर्त्तव्यो दुःखस्य च सुखस्य वा
ਉਸ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਕਾਰ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਸਮਾਂ ਆਵੇ ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੁਖ, ਭੋਗਣਾ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 56
अथाह भीमकर्माख्यो नोपेक्ष्यो ऽरिर्यथाबलम् / क्रियाविघ्ने कृते ऽस्माभिर्विजयस्ते भविष्यति
ਫਿਰ ਭੀਮਕਰਮ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਦੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕਰੋ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਕਰਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਤੇਰੀ ਜਿੱਤ ਹੋਵੇਗੀ।
Verse 57
तव युद्धे महाराज परार्थं बलहारिणी / दत्ता विद्या शिवेनैव तस्मात्ते विजयः सदा
ਮਹਾਰਾਜ, ਤੇਰੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਰਹਿਤ ਲਈ ਬਲ ਹਰਨ ਵਾਲੀ ਜੋ ਵਿਦਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤੇਰੀ ਜਿੱਤ ਸਦਾ ਰਹੇਗੀ।
Verse 58
अनुमेने च तद्वाक्यं भण्डो दानवनायकः / निर्गत्य सहसेनाभिर्ययौ हैमवतं तटम्
ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਨਾਇਕ ਭੰਡ ਨੇ ਉਹ ਬਚਨ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਉਹ ਫੌਜਾਂ ਸਮੇਤ ਨਿਕਲ ਕੇ ਹੈਮਵਤ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।
Verse 59
तपोविघ्नकरान्दृष्ट्वा दानवाञ्जगदंबिका / अलङ्घ्यमकरोदग्रे महाप्राकारमुज्ज्वलम्
ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਜਗਦੰਬਿਕਾ ਨੇ ਅੱਗੇ ਚਮਕਦਾ ਮਹਾਂ-ਪਰਕੋਟਾ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਲੰਘਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ।
Verse 60
तं दृष्ट्वा दानवेन्द्रो ऽपि किमेतदिति विस्मितः / संक्रुद्धो दानवास्त्रेण बभञ्जातिबलेन तु
ਉਹਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਵੀ ‘ਇਹ ਕੀ ਹੈ?’ ਕਹਿ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ। ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਦਾਨਵ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਤਿ ਬਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।
Verse 61
पुनरेव तदग्रे ऽभूदलङ्घ्यः सर्वदानवैः / वायव्यास्त्रेण तं धीरो बभञ्ज च ननाद च
ਫਿਰ ਉਹੀ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਅਲੰਘ ਸੀ। ਤਦ ਧੀਰ ਯੋਧੇ ਨੇ ਵਾਯਵ੍ਯ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ ਅਤੇ ਗੱਜਿਆ ਵੀ।
Verse 62
पौनः पुन्येन तद्भस्म प्राभूत्पुनरुपस्थितम् / एतद्दृष्ट्वा तु दैत्येन्द्रो विषण्मः स्वपुरं ययौ
ਵਾਰ ਵਾਰ ਕਰਨ ਤੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਰਾਖ ਮੁੜ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਗਈ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
Verse 63
तां च दृष्ट्वा जगद्धात्रीं दृष्ट्वा प्राकारमुज्ज्वलम् / भयाद्विव्यथिरे देवा विमुक्तसकलक्रियाः
ਜਗਤ-ਧਾਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਅਤੇ ਚਮਕਦੇ ਪ੍ਰਾਕਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਉਠੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਭ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਛੱਡ ਬੈਠੇ।
Verse 64
तानुवाच ततः शक्रो दैत्येन्द्रो ऽयमिहागतः / अशक्यः समरे योद्धुमस्माभिरखिलैरपि
ਤਦ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—‘ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਾਲ ਲੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।’
Verse 65
पलायितानामपि नो गतिरन्या न कुत्रचित् / कुण्डं योजनविस्तारं सम्यक्कृत्वा तु शोभनम्
ਭੱਜੇ ਹੋਇਆਂ ਲਈ ਵੀ ਸਾਡੀ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਗਤੀ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਯੋਜਨ-ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲਾ ਸੁੰਦਰ ਕੁੰਡ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਾਇਆ।
Verse 66
महायागविधानेन प्रणिधाय हुताशनम् / यजामः परमां शाक्तिं महामासैर्वयं सुराः
ਮਹਾਯਾਗ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੂਤਾਸ਼ਨ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰਕੇ, ਅਸੀਂ ਦੇਵਗਣ ਮਹਾਂ ਮਾਸਾਂ ਤੱਕ ਪਰਮਾ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
Verse 67
ब्रह्मभूता भविष्यामो भोक्ष्यामो वा त्रिविष्टपम् / एवमुक्तास्तु ते सर्वेदेवाः सेन्द्रपुरोगमाः
‘ਅਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮਭੂਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੇ ਜਾਂ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ (ਸੁਰਗ) ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਾਂਗੇ’—ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਸਹਿਮਤ ਹੋਏ।
Verse 68
विधिवज्जुहुवुर्मांसान्युत्कृत्योत्कृत्य मन्त्रतः / हुतेषु सर्वमांसेषु पादेषु च करेषु च
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਸ ਨੂੰ ਟੁਕੜੇ ਟੁਕੜੇ ਕਰਕੇ ਹਵਨ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ; ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸਾਰਾ ਮਾਸ ਹੂਤ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 69
होतुमिच्छत्सु देवेषु कलेवरमशेषतः / प्रादुर्बभूव परमन्तेजः पुञ्जो ह्यनुत्तमः
ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਾ ਬਿਨਾ ਕੁਝ ਬਚਾਏ ਸਾਰਾ ਕਲੇਵਰ ਹੀ ਹਵਨ ਕਰਨ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਤਦ ਪਰਮ ਤੇਜ ਦਾ ਅਨੁੱਤਮ ਪੁੰਜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
Verse 70
तन्मध्यतः समुदभूच्चक्राकारमनुत्तमम् / तन्मध्ये तु महादेवीमुदयार्कसमप्रभाम्
ਉਸ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ ਇਕ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਚੱਕਰ-ਆਕਾਰ ਰੂਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਦਯ ਹੋਂਦੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲੀ ਮਹਾਦੇਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।
Verse 71
जगदुज्जीवनकरीं ब्रह्मविष्णुशिवात्मिकाम् / सौन्दर्यसारसीमां तामानन्दरससागराम्
ਉਹ ਜਗਤ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ-ਵਿਸ਼ਣੂ-ਸ਼ਿਵ-ਆਤਮਿਕਾ; ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਸਾਰ ਦੀ ਪਰਮ ਸੀਮਾ ਅਤੇ ਆਨੰਦ-ਰਸ ਦੀ ਸਾਗਰ-ਸਰੂਪਾ ਸੀ।
Verse 72
जपाकुसुमसंकाशां दाडिमीकुसुमांबराम् / सर्वाभरणसंयुक्तां शृङ्गारैकरसालयाम्
ਉਹ ਜਪਾ-ਫੁੱਲ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀਮਈ, ਦਾਡਿਮੀ ਫੁੱਲ ਦੇ ਰੰਗ ਦਾ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ; ਸਭ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ-ਰਸ ਦੀ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਧਾਮ ਸੀ।
Verse 73
कृपातरङ्गितापाङ्गनयनालोककौमुदीम् / पाशाङ्कुशेक्षुकोदण्डपञ्चबाणलसत्कराम्
ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਲਹਿਰਾਂ ਮਾਰਦੀ ਅਪਾਂਗ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਚਾਂਦਨੀ ਫੈਲ ਰਹੀ ਸੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਸ਼, ਅੰਕੁਸ਼, ਇੱਖੂ-ਕੋਦੰਡ ਅਤੇ ਪੰਜ ਬਾਣ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ।
Verse 74
तां विलोक्य महादेवीं देवाः सर्वे सवासवाः / प्रणेमुर्मुदितात्मानो भूयोभूयो ऽखिलात्मिकम्
ਉਸ ਮਹਾਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਹर्षਿਤ ਮਨ ਨਾਲ, ਅਖਿਲ-ਆਤਮਿਕਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 75
तया विलोकिताः सद्यस्ते सर्वे विगतज्वराः / संपूर्णाङ्गा दृढतरा वज्रदेहा महाबलाः / तुष्टुवुश्च महादेवीमंबिकामखिलार्थदाम्
ਦੇਵੀ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਪੈਂਦੇ ਹੀ ਉਹ ਸਭ ਤੁਰੰਤ ਜ੍ਵਰ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਪੂਰੇ ਹੋ ਗਏ, ਦੇਹ ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਅਰਥ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮਹਾਦੇਵੀ ਅੰਬਿਕਾ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ।
Frequently Asked Questions
He is described as arising from Rudra’s wrath-fire (rudrakopānala), which encodes a causal theology: destructive emotion becomes a generative force producing an antagonist whose nature is intrinsically raudra, thereby justifying the scale of later cosmic conflict.
Śukra functions as priest-statesman (purohita), performing abhiṣeka and supplying legitimizing regalia/boons; Maya functions as the daitya master-architect, producing Śoṇitapura in an Amarapura-like form through mythic craftsmanship, enabling a fully realized demon-polity.
It establishes the ‘ego-sovereignty’ complex: an antagonist gains ritual legitimacy, imperishable insignia, and a totalizing military apparatus. This is the narrative prerequisite for Shākta resolution, where Devī’s order must counter not merely a demon but a cosmically sanctioned regime.