Brahmanda Purana — Upodghata Pada, Shloka 32
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
प्रजाभिस्तपसा चैव विस्तरस्तेषु वक्ष्यते / चतुर्द्दशैते विज्ञेयाः सर्गाः स्वायंभुवादयः
Transliteration
prajābhistapasā caiva vistarasteṣu vakṣyate / caturddaśaite vijñeyāḥ sargāḥ svāyaṃbhuvādayaḥ
Translation
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ; ਸਵਾਯੰਭੁਵ ਆਦਿ ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਸਰਗ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹਨ।
Word by Word
प्रजाभिःby/with creatures (subjects)
प्रजाभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन
तपसाby austerity
तपसा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक निपात (conjunction)
एवindeed/only
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण/निश्चयार्थक निपात (emphatic)
विस्तरःdetailed account/expansion
विस्तरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविस्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तेषुamong/with regard to them
तेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; सर्वनाम
वक्ष्यतेwill be told
वक्ष्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलृट् (Future/लृट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद
चतुर्दशfourteen
चतुर्दश:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुर् (प्रातिपदिक) + दश (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास (संख्यावाचक), प्रथमा (1st), बहुवचन (एते इति सह); विशेषण
एतेthese
एते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; सर्वनाम
विज्ञेयाःto be known/understood
विज्ञेयाः:
Karya (कार्य/obligation)
TypeAdjective
Rootवि-ज्ञा (धातु) → विज्ञेय (कृदन्त)
Formतव्यत्/यत्-प्रत्ययान्त (gerundive; ‘to be known’), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विधेय (सर्गाः)
सर्गाःcreations/emanations
सर्गाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
स्वायंभुव-आदयःbeginning with Svāyambhuva
स्वायंभुव-आदयः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्वायंभुव (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; तत्पुरुषः (स्वायंभुवः आदिः येषाम्) ‘beginning with Svāyambhuva’