Previous Verse
Next Verse

Shloka 178

Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada

भस्म सर्वमनुप्राप्य तस्मादंभो निरुच्यते / नानात्वे चैव शीघ्रे च धातुर्वै अर उच्यते

bhasma sarvamanuprāpya tasmādaṃbho nirucyate / nānātve caiva śīghre ca dhāturvai ara ucyate

ਭਸਮ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਅੰਭਃ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਨਾਨਾਤਵ ਤੇ ਸ਼ੀਘਰਤਾ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ‘ਅਰ੍’ ਧਾਤੁ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

भस्मash
भस्म:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभस्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), एकवचन; (context: object/goal)
सर्वम्all, entire
सर्वम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भस्म इत्यस्य विशेषणम्
अनुप्राप्यhaving reached
अनुप्राप्य:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootअनु-√प्राप् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formक्त्वान्त/ल्यबन्त अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having reached/attained’
तस्मात्therefore, from that
तस्मात्:
Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, पञ्चमी (5th case/ablative), एकवचन; हेतौ ‘therefore/from that’
अम्भःwater
अम्भः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअम्भस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन
निरुच्यतेis explained/defined
निरुच्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनिर्-√वच् (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive)
नानात्वेin diversity/variety
नानात्वे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootनानात्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th case/locative), एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चय/अवधारणार्थक अव्यय (emphatic particle)
शीघ्रेin quickness
शीघ्रे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootशीघ्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (locative), एकवचन; ‘in speed/quickness’
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
धातुःthe verbal root (dhātu)
धातुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootधातु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (nominative), एकवचन
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक/खल्वर्थक अव्यय (assertive particle)
अर‘ar’ (a root/name)
अर:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअर (प्रातिपदिक/धातु-नाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (nominative), एकवचन; धातुनाम
उच्यतेis said/called
उच्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि (passive)