Shloka 152
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
तासां स्वयंभूर्भगवान् हस्तसिद्धिं स्वकर्मजाम् / ततः प्रभृति चौषध्यः कृष्टपच्यास्तु जज्ञिरे
Transliteration
tāsāṃ svayaṃbhūrbhagavān hastasiddhiṃ svakarmajām / tataḥ prabhṛti cauṣadhyaḥ kṛṣṭapacyāstu jajñire
Translation
ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਸਵਯੰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ‘ਹਸਤਸਿੱਧੀ’ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ; ਤਦੋਂ ਤੋਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਜੋਤ ਕੇ ਉਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਪਕਾ ਕੇ ਖਾਣ ਯੋਗ ਹੋ ਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ।
Word by Word
तासाम्of those (herbs)
तासाम्:
Shashthi-Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
स्वयंभूःSvayambhū (Brahmā)
स्वयंभूः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्वयंभू (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भगवान्the Blessed Lord
भगवान्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
हस्त-सिद्धिम्manual skill/hand-accomplishment
हस्त-सिद्धिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootहस्त (प्रातिपदिक) + सिद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (skill/attainment of the hand)
स्व-कर्म-जाम्born of his own action
स्व-कर्म-जाम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्व (प्रातिपदिक) + कर्म (प्रातिपदिक) + ज (कृदन्त/प्रातिपदिक; √जन्)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः: स्वकर्मणः जाता (born of one’s own work) qualifying हस्तसिद्धिम्
ततःthereafter
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formतस्मात्-अर्थे अव्यय (thereafter)
प्रभृतिfrom then on
प्रभृति:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootप्रभृति (अव्यय)
Formआदित्व-अव्यय (from that time onward)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
ओषध्यःherbs
ओषध्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootओषधि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
कृष्ट-पच्याःcultivated and (then) cooked/processed
कृष्ट-पच्याः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृष्ट (कृदन्त/प्रातिपदिक; √कृष्) + पच्य (कृदन्त/प्रातिपदिक; √पच्)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; द्वन्द्वः (cultivated and cooked/processed) qualifying ओषध्यः
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण/विरोध (particle)
जज्ञिरेcame into being
जज्ञिरे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; आत्मनेपदी