Shloka 26
Cākṣuṣa–Vaivasvata Manvantara Transition, Deva-Gaṇa Taxonomy, and Loka-Triad Etymology
Bhūr–Antarikṣa–Dyu
Devanagari script
सप्तर्षीन्संप्रवक्ष्यामि सांप्रतं ये दिवं श्रिताः / गाधिजः कौशिको धीमान्विश्वामित्रो महातपाः
Transliteration
saptarṣīnsaṃpravakṣyāmi sāṃprataṃ ye divaṃ śritāḥ / gādhijaḥ kauśiko dhīmānviśvāmitro mahātapāḥ
Translation
ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਸਪਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਇਸ ਵੇਲੇ ਦਿਵ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਗਾਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਧੀਮਾਨ, ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ।
Word by Word
सप्तर्षीन्the seven sages
सप्तर्षीन्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसप्त + ऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन; समासः द्विगु (सप्त + ऋषि)
संप्रवक्ष्यामिI shall declare
संप्रवक्ष्यामि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future/भविष्यत्), उत्तमपुरुष, एकवचन; उपसर्गः सम् + प्र
सांप्रतम्now, at present
सांप्रतम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसांप्रतम् (प्रातिपदिक/अव्यय-प्रयोग)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)
येwho
ये:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्धबोधक सर्वनाम (relative pronoun)
दिवम्heaven
दिवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (द्यौः), द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; गत्यर्थे कर्म (destination as object)
श्रिताःhaving resorted to / dwelling in
श्रिताः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootश्रि (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; अर्थः ‘आश्रित’
गाधिजःson of Gādhi
गाधिजः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगाधि + ज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गाधेः जः = son of Gādhi)
कौशिकःKauśika
कौशिकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकौशिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; गोत्र/वंशवाचक
धीमान्wise
धीमान्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootधीमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
विश्वामित्रःViśvāmitra
विश्वामित्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविश्वामित्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; व्यक्तिनाम
महातपाःof great austerity
महातपाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमहत् + तपस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (महत्तपाः = great-ascetic)