Shloka 42
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
हेमन्ते ताम्रवर्णस्तु शैशिरे लोहितो रविः / इति वर्णाः समा ख्याताः सूर्यस्यर्तुसमुद्भवाः
Transliteration
hemante tāmravarṇastu śaiśire lohito raviḥ / iti varṇāḥ samā khyātāḥ sūryasyartusamudbhavāḥ
Translation
ਹੇਮੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਤਾਂਬੇ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਧਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੈਸ਼ਿਰ ਵਿੱਚ ਰਵੀ ਲਾਲੀਮਾਯੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁੱਤਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰੰਗ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।
Word by Word
हेमन्तेin Hemanta (winter season)
हेमन्ते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootहेमन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; Locative of time (कालाधिकरण)
ताम्रवर्णःcopper-colored
ताम्रवर्णः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootताम्र-वर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण (adjective) of रविः
तुindeed/and (but)
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात/अवधारणार्थक-अव्यय (particle; contrast/emphasis)
शैशिरेin Śaiśira (late winter)
शैशिरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootशैशिर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; Locative of time (कालाधिकरण)
लोहितःred
लोहितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootलोहित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण of रविः
रविःthe Sun
रविः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरवि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्तिसूचक-अव्यय (quotative/closing particle)
वर्णाःcolors
वर्णाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
समाःequal/same
समाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; विशेषण of वर्णाः
ख्याताःare known/are said
ख्याताः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootख्या (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; predicate with वर्णाः
सूर्यस्यof the Sun
सूर्यस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सम्बन्ध (genitive)
ऋतु-समुद्भवाःarising from the seasons
ऋतु-समुद्भवाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootऋतु (प्रातिपदिक) + समुद्भव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (ṛtūnām samudbhavāḥ) used adjectivally for वर्णाः