Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 144
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
श्रवणान्तं धनिष्ठादि युगं स्यात्पञ्चवार्षिकम् / भानोर्गतिविशेषेण चक्रवत्परिवर्त्तते
Transliteration
śravaṇāntaṃ dhaniṣṭhādi yugaṃ syātpañcavārṣikam / bhānorgativiśeṣeṇa cakravatparivarttate
Translation
ਧਨਿਸ਼ਠਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਸ਼੍ਰਵਣ ਤੱਕ ਦਾ ਯੁਗ ਪੰਜ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਤੀ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Word by Word
श्रवणान्तम्ending with Śravaṇa
श्रवणान्तम्:
विशेष्य/कर्म (Qualifier/object with युगम्)
TypeNoun
Rootश्रवण + अन्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; Nominative/Accusative singular; समासः—श्रवणस्य अन्तः (genitive tatpuruṣa)
धनिष्ठादिbeginning with Dhaniṣṭhā
धनिष्ठादि:
विशेषण (Adjective to युगम्)
TypeAdjective
Rootधनिष्ठा + आदि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; Nominative/Accusative singular; समासः—धनिष्ठा आदिः यस्य (tatpuruṣa: 'beginning with Dhaniṣṭhā')
युगम्a cycle/period (yuga)
युगम्:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; Nominative/Accusative singular
स्यात्would be/is
स्यात्:
क्रिया (Verb/आख्यात)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; 'may be/is'
पञ्चवार्षिकम्five-year (lasting five years)
पञ्चवार्षिकम्:
विशेषण (Adjective to युगम्)
TypeAdjective
Rootपञ्च + वार्षिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; Nominative/Accusative singular; द्विगुसमासः—पञ्च वर्षाणि प्रमाणं यस्य (five-year)
भानोःof the Sun
भानोः:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootभानु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; Genitive singular
गतिविशेषेणby a particular motion
गतिविशेषेण:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootगति + विशेष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; Instrumental singular; समासः—गतेः विशेषः (genitive tatpuruṣa)
चक्रवत्like a wheel
चक्रवत्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootचक्रवत् (अव्यय/तद्धितान्त)
Formअव्यय, उपमानवाचक (indeclinable adverb: 'like a wheel')
परिवर्त्ततेrevolves
परिवर्त्तते:
क्रिया (Verb/आख्यात)
TypeVerb
Rootपरि + वृत् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद; 'turns/rotates'