Shloka 63
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
दशयोजनसाहस्रो विस्तारायामतः स्मृतः / द्विगुणो ऽस्य रथोपस्थादीषादण्डः प्रमाणतः
Transliteration
daśayojanasāhasro vistārāyāmataḥ smṛtaḥ / dviguṇo 'sya rathopasthādīṣādaṇḍaḥ pramāṇataḥ
Translation
ਉਸ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਰਥ ਦੇ ਉਪਸਥ ਤੋਂ ਉਸ ਦਾ ਈਸ਼ਾ-ਡੰਡ ਪ੍ਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਦੋਗੁਣਾ ਹੈ।
Word by Word
दशयोजनसाहस्रःten-thousand yojanas
दशयोजनसाहस्रः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदश + योजन + सहस्र (प्रातिपदिक)
Formसमासः (दशयोजनानां सहस्रम् = 10,000 yojanas); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular; qualifies (रथः/विस्तारः) implied
विस्तारbreadth/width
विस्तार:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविस्तार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; here as subject-complement with स्मृतः (understood: विस्तारः)
आयामतःfrom/with respect to the length
आयामतः:
अपादान/सम्बन्ध (Reference-source/अपादान)
TypeNoun
Rootआयाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; Ablative singular; ‘in relation to length/from the length’
स्मृतःis stated/considered
स्मृतः:
क्रिया (Predicative action/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त used predicatively; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘is said/remembered’
द्विगुणःdouble (in measure)
द्विगुणः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वि + गुण (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास (द्वौ गुणौ यस्य/द्विगुणः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular; qualifies ईषादण्डः
अस्यof this/its
अस्य:
सम्बन्ध (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; Genitive singular
रथोपस्थात्from the chariot-seat/platform
रथोपस्थात्:
अपादान (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootरथ + उपस्थ (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (रथस्य उपस्थः); पुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; Ablative singular
ईषादण्डःthe pole and shaft (drawbar)
ईषादण्डः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootईषा + दण्ड (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व (ईषा च दण्डश्च; as a combined term); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular
प्रमाणतःaccording to measurement
प्रमाणतः:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootप्रमाण (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव/तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय; ‘according to measure’ (ablatival adverb)