Previous Verse
Next Verse

Shloka 90

अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures

मुहूर्तै स्तावदृक्षाणि नक्तमष्टादशैश्चरन् / कुलालचक्रमध्ये तु यथा मन्दं प्रसर्पति

muhūrtai stāvadṛkṣāṇi naktamaṣṭādaśaiścaran / kulālacakramadhye tu yathā mandaṃ prasarpati

ਅਠਾਰਾਂ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਦੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਾ, ਉਹ ਕੁੰਭਾਰ ਦੇ ਚੱਕ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਿਵੇਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਸਰਕਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਰਕਦਾ ਹੈ।

मुहूर्तैःby (means of) muhūrtas
मुहूर्तैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमुहूर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण) बहुवचन; Instrumental plural
तावत्so much; for that extent
तावत्:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootतावत् (सर्वनाम/अव्ययप्राय प्रातिपदिक)
Formअव्यय; परिमाण/अवधि-वाचक (adverb of extent)
ऋक्षाणिthe constellations/stars
ऋक्षाणि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootऋक्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया बहुवचन; Accusative plural
नक्तम्at night
नक्तम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootनक्तम् (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)
अष्टादशैःby eighteen
अष्टादशैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootअष्टादशन् (प्रातिपदिक)
Formविशेषण; तृतीया बहुवचन (करण); Instrumental plural; संख्या-विशेषण
चरन्moving; traversing
चरन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootचर् (धातु)
Formवर्तमान कृदन्त (शतृ), प्रथमा एकवचन पुंलिङ्ग; Present active participle, nominative singular masculine
कुलाल-चक्र-मध्येin the middle of the potter’s wheel
कुलाल-चक्र-मध्ये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकुलाल (प्रातिपदिक) + चक्र (प्रातिपदिक) + मध्य (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी एकवचन; Locative singular; (कुलालस्य चक्रस्य मध्ये) षष्ठी-तत्पुरुष + सप्तमी
तुbut; indeed
तु:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधार्थक निपात (particle)
यथाas; just like
यथा:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमान/प्रकारवाचक (comparative/conjunctive adverb: 'as')
मन्दम्slowly
मन्दम्:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootमन्द (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण नपुंसक एकवचन द्वितीया; adverbial accusative (manner)
प्रसर्पतिcreeps/moves forward
प्रसर्पति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√सृप् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; Present indicative, 3rd person singular