Shloka 40
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
दक्षिणापरदेश्यानां पूर्वह्णः परिकी र्त्तितः / तेषामपररात्रश्च ये जना उत्तराः परे
Transliteration
dakṣiṇāparadeśyānāṃ pūrvahṇaḥ parikī rttitaḥ / teṣāmapararātraśca ye janā uttarāḥ pare
Translation
ਦੱਖਣ–ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਉਹ ਸਮਾਂ ‘ਪੂਰਵਾਹਨ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਦੂਰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਹੀ ਸਮਾਂ ‘ਅਪਰਰਾਤ੍ਰੀ’ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Word by Word
दक्षिणापरदेश्यानाम्of the people belonging to the south-western region
दक्षिणापरदेश्यानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootदक्षिण-अपर-देश्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; समासः—दक्षिणापरदेश्य = दक्षिणापरदेशे भवः (तत्पुरुष)
पूर्वाह्णःforenoon
पूर्वाह्णः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपूर्व-अह्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः—पूर्वाह्न = पूर्वः अह्नः (तत्पुरुष)
परिकीर्तितःis declared
परिकीर्तितः:
विधेय (Predicate)
TypeVerb
Rootपरि-कीर्त् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थः—‘is declared/said’
तेषाम्of them
तेषाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; सर्वनाम
अपररात्रःlatter part of the night
अपररात्रः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअपर-रात्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—अपररात्र = अपरः रात्रः (तत्पुरुष)
चand
च:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
येwho
ये:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सम्बन्धवाचक-सर्वनाम (relative pronoun)
जनाःpeople
जनाः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
उत्तराःnorthern
उत्तराः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (qualifier)
परेfurther/remote
परे:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम्