Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 12
कैलास-मन्दाकिनी-स्वच्छोदा-लौहित्य-सरयू-उद्गमवर्णनम्
Kailāsa and the Origins of Mandākinī, Svacchodā, Lauhitya, and Sarayū
Devanagari script
देवारण्यं विशोकं च तस्य तीरे महद्वनम् / तस्मिन्गिरौ निवसति यक्षो मणिधरो वशी
Transliteration
devāraṇyaṃ viśokaṃ ca tasya tīre mahadvanam / tasmingirau nivasati yakṣo maṇidharo vaśī
Translation
ਉਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ‘ਦੇਵਾਰਣ੍ਯ’ ਅਤੇ ‘ਵਿਸ਼ੋਕ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਮਹਾਨ ਜੰਗਲ ਹੈ; ਉਸੇ ਗਿਰਿ ਉੱਤੇ ਮਣਿਧਰ ਨਾਮ ਦਾ ਵਸ਼ੀ ਯਕਸ਼ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
Word by Word
देव-अरण्यम्the gods’ forest
देव-अरण्यम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) + अरण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; समासः—देवानाम् अरण्यम् (षष्ठी-तत्पुरुष)
विशोकम्sorrowless
विशोकम्:
Viśeṣaṇa (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootविशोक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; अरण्यं विशेषयति
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-निपात (conjunction)
तस्यof that (river/mountain)
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी विभक्ति, एकवचन
तीरेon the bank
तीरे:
Adhikaraṇa (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootतीर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण) विभक्ति, एकवचन
महत्-वनम्a great forest
महत्-वनम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहत् (प्रातिपदिक) + वन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः—महत् वनम्
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
Adhikaraṇa (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसप्तमी (अधिकरण) विभक्ति, एकवचन
गिरौon the mountain
गिरौ:
Adhikaraṇa (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootगिरि (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण) विभक्ति, एकवचन
निवसतिdwells
निवसति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि-वस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
यक्षःa Yakṣa
यक्षः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
मणि-धरःjewel-bearing
मणि-धरः:
Viśeṣaṇa (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootमणि (प्रातिपदिक) + धर (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; समासः—मणिं धरति इति (उपपद-तत्पुरुष)
वशीself-controlled
वशी:
Viśeṣaṇa (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootवशिन् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; ‘self-controlled’