Shloka 2
Kiṃpuruṣa–Harivarṣa–Ilāvṛta-varṣa-varṇanam
Description of the Varṣas: Kiṃpuruṣa, Hari, and Ilāvṛta
Devanagari script
सूत उवाच शुश्रूषा यत्र वो विप्रास्तच्छृणुध्वमतन्द्रिताः / प्लक्षखण्डः किंपुरुषे सुमहान्नन्दनोपमः
Transliteration
sūta uvāca śuśrūṣā yatra vo viprāstacchṛṇudhvamatandritāḥ / plakṣakhaṇḍaḥ kiṃpuruṣe sumahānnandanopamaḥ
Translation
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ! ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਵਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਲਕਸ਼ਖੰਡ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ, ਨੰਦਨ-ਵਨ ਵਰਗਾ।
Word by Word
sūtaḥSūta
sūtaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsūta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (वच् धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; parasmaipada
śuśrūṣāattentive listening (desire to hear)
śuśrūṣā:
Karta (कर्ता/Topic)
TypeNoun
Rootśuśrūṣā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; abstract noun
yatrawhere/wherein
yatra:
Adhikarana (अधिकरण/Context)
TypeIndeclinable
Rootyatra (अव्यय)
Formअव्यय; relative adverb (स्थान/प्रसङ्ग)
vaḥyour
vaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/Possessor)
TypeNoun
Rootyusmad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी बहुवचन; enclitic ‘your’
viprāḥO brāhmaṇas
viprāḥ:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootvipra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; vocative sense possible in address
tatthat
tat:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; object of ‘śṛṇudhvam’
śṛṇudhvamlisten
śṛṇudhvam:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√śru (श्रु धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद
atandritāḥunwearied, attentive
atandritāḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Roota-tandra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; negated adjective qualifying ‘viprāḥ’
plakṣa-khaṇḍaḥthe Plakṣa region/section
plakṣa-khaṇḍaḥ:
Karta (कर्ता/Topic)
TypeNoun
Rootplakṣa + khaṇḍa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
kiṃpuruṣein Kiṃpuruṣa (varṣa)
kiṃpuruṣe:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootkiṃpuruṣa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
su-mahānvery great
su-mahān:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsu + mahant (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; irregular stem महत्; intensifier su-
nandana-upamaḥcomparable to Nandana
nandana-upamaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootnandana + upama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘like Nandana (garden)’ qualifying plakṣakhaṇḍaḥ