Shloka 44
Pṛthivyāyāma-vistara (Extent and Divisions of the Earth) / पृथिव्यायामविस्तरः
Devanagari script
तत्र गोवर्धनं नाम पुरं रामेण निर्मितम् / रामप्रियाथ स्वर्गीया वृक्ष दिव्यास्त थौषधीः
Transliteration
tatra govardhanaṃ nāma puraṃ rāmeṇa nirmitam / rāmapriyātha svargīyā vṛkṣa divyāsta thauṣadhīḥ
Translation
ਉੱਥੇ ‘ਗੋਵਰਧਨ’ ਨਾਮ ਦਾ ਨਗਰ ਰਾਮ ਨੇ ਬਣਾਇਆ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਸਵਰਗੀ ਦਿਵ੍ਯ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਹਨ।
Word by Word
तत्रthere
तत्र:
देशाधिकरण (Locative adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (adverb ‘there’)
गोवर्धनम्Govardhana
गोवर्धनम्:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootगोवर्धन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — name (of a town/fort)
नामnamed
नाम:
नामनिर्देशक (Naming particle)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नामार्थक (particle ‘named/called’)
पुरम्city, town
पुरम्:
कर्ता (Apposition)
TypeNoun
Rootपुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — apposition to गोवर्धनम्
रामेणby Rāma
रामेण:
कर्ता (करण/Agent in passive; कर्तृ-तृतीया)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन — agent in passive
निर्मितम्built, constructed
निर्मितम्:
कर्मणि-प्रयोग (Passive predicate)
TypeVerb
Rootनिर्मा (धातु) → निर्मित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — predicate of पुरम्/गोवर्धनम्
राम-प्रियाःdear to Rāma
राम-प्रियाः:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootराम (प्रातिपदिक) + प्रिय (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी/सम्बन्ध: ‘dear to Rāma’); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन — likely qualifying following nouns (e.g., वृक्षाः/ओषधयः)
अथand then
अथ:
सम्बन्धबोधक (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुबन्ध/समुच्चयार्थ (then/and)
स्वर्गीयाःheavenly
स्वर्गीयाः:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootस्वर्गीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन — ‘heavenly’; qualifying वृक्षाः (and possibly ओषधयः)
वृक्षाःtrees
वृक्षाः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootवृक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन — ‘trees’
दिव्याःdivine
दिव्याः:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन — qualifying ओषधयः
चand
च:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
ओषधयःherbs, medicinal plants
ओषधयः:
कर्ता (Subject, coordinated)
TypeNoun
Rootओषधि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन — ‘medicinal herbs’