Adhyaya 69
Yadu-vaṃśa and the Haihaya Line: From Yadu to Kārtavīrya Arjuna
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸੂਤ ਅਨੁਪੂਰਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਯਦੁ-ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਯਦੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੰਸ਼-ਕ੍ਰਮ ਚਲ ਕੇ ਹੈਹਯ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਰਤਵੀਰ੍ਯ ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਤਵੀਰ੍ਯ ਅਰਜੁਨ ਘੋਰ ਤਪ ਕਰਕੇ ਅਤ੍ਰੀ-ਵੰਸ਼ੀ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ‘ਸਹਸ੍ਰ ਬਾਹੂ’, ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਪਾਲਨ, ਯੋਗ-ਬਲ ਨਾਲ ਸਪਤਦਵੀਪ ਜਗਤ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ, ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਿਯਤ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਨਾਲ ਰਾਜਧਰਮ ਅਤੇ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮਾਨਤਾ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे अष्टषष्टितमो ऽध्यायः // ६८// सूत उवाच यदोर्वंशं प्रवक्ष्यामि ज्येष्ठस्योत्तमतेजसः / विस्तरेणानुपूर्व्या च गदतो मे निबोधत
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਵਾਯੁ-ਪ੍ਰੋਕਤ ਮੱਧਮ ਭਾਗ ਦੇ ਤੀਜੇ ਉਪੋੱਧਾਤ ਪਾਦ ਵਿੱਚ ਅਠਾਹਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ— ਜੇਠੇ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਯਦੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਮੈਂ ਵਿਸਥਾਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਕਹਾਂਗਾ; ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।
Verse 2
यदोः पुत्रा बभूवुर्हि पञ्च देवसुतोपमाः / सहस्रजिदथ श्रेष्ठः क्रोष्टुर्नीलोञ्जिको लघुः
ਯਦੂ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਦੇਵਪੁੱਤਰਾਂ ਵਰਗੇ ਸਨ— ਸਹਸ੍ਰਜਿਤ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕ੍ਰੋਸ਼ਟੁ, ਨੀਲ, ਓੰਜਿਕ ਤੇ ਲਘੁ।
Verse 3
सहस्रजित्सुतः श्रीमाञ्छतजिन्नाम पार्थिवः / शतजित्तनयाः ख्यातस्त्रयः परमधार्मिकाः
ਸਹਸ੍ਰਜਿਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਸ਼ਤਜਿਤ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ। ਸ਼ਤਜਿਤ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ, ਜੋ ਪਰਮ ਧਾਰਮਿਕ ਸਨ।
Verse 4
हैहयश्च हयस्छैव राजा वेणु हयस्तथा / हैहयस्य तु दायादो धर्मनेत्र इति श्रुतः
ਹੈਹਯ, ਹਯ, ਰਾਜਾ ਵੇਣੁ ਅਤੇ ਹਯ— ਇਹ (ਉਹ) ਸਨ। ਅਤੇ ਹੈਹਯ ਦਾ ਵਾਰਸ ‘ਧਰਮਨੇਤਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 5
धर्मनेत्रस्य कुन्तिस्तु संक्षेयस्तस्य चात्मजः / संज्ञेयस्य तु दायादो महिष्मान्नाम पार्थिवः
ਧਰਮਨੇਤਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੁੰਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੰਕ੍ਸ਼ੇਯ। ਸੰਜ੍ਞੇਯ ਦਾ ਵਾਰਸ ਮਹਿਸ਼ਮਾਨ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ।
Verse 6
आसीन्महिष्मतः पुत्रो भद्रमेनः प्रतापवान् / वाराणस्यधिपो राजा कथितः पूर्व एव हि
ਮਹਿਸ਼ਮਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਪੁੱਤਰ ਭਦ੍ਰਮੇਨ ਸੀ। ਉਹੀ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 7
भद्र सेनस्य दायादो दुर्मदो नाम पार्थिवः / दुर्मदस्यसुतो धीमान्कनको नाम विश्रुतः
ਭਦ੍ਰਸੇਨ ਦਾ ਵਾਰਸ ਦੁਰਮਦ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਦੁਰਮਦ ਦਾ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਪੁੱਤਰ ‘ਕਨਕ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।
Verse 8
कनकस्य तु दायादाश्चत्वारो लोकविश्रुताः / कृतवीर्यः कृताग्निश्च कृतवर्मा तथैव च
ਕਨਕ ਦੇ ਚਾਰ ਵਾਰਸ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ—ਕ੍ਰਿਤਵੀਰਯ, ਕ੍ਰਿਤਾਗਨੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਵੀ।
Verse 9
कृतौजाश्च चतुर्थो ऽभूत्कृतवीर्यात्मजोर्ऽजुनः / जज्ञे बाहुसहस्रेण सप्तद्वीपेश्वरो नृपः
ਚੌਥਾ ਕ੍ਰਿਤੌਜਾ ਸੀ; ਕ੍ਰਿਤਵੀਰਯ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਰਜੁਨ (ਕਾਰਤਵੀਰਯ) ਜੰਮਿਆ। ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੱਤ ਦੀਪਾਂ ਦਾ ਅਧੀਸ਼ਵਰ ਨ੍ਰਿਪ ਬਣ ਕੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।
Verse 10
स हि वर्षायुतं तप्त्वा तपः परमदुश्चरम् / दत्तमाराधयामास कार्त्तवीर्यो ऽत्रिसंभवम्
ਉਸ ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਨੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਕਰ ਤਪ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਤ੍ਰਿ-ਵੰਸ਼ਜ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ।
Verse 11
तस्मै दत्तो वरान्प्रादाच्च तुरो भूरितेजसः / पूर्वं बाहुसहस्रं तु स वव्रे प्रथमं वरम्
ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਮਿਲੇ; ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਵਰ ਦੇਣ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਵਰ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਦਾ ਮੰਗਿਆ।
Verse 12
अधर्मं ध्यायमानस्य सहसास्मान्निवारणम् / धर्मेण पृथिवीं जित्वा धर्मेणैवानुपालनम्
ਜੋ ਅਧਰਮ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਰੋਕੀਏ। ਧਰਮ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੀਏ।
Verse 13
संग्रामांस्तु बहुञ्जित्वा हत्वा चारीन्सहस्रशः / संग्रामे युध्यमानस्य वधः स्यात्प्रधने मम
ਅਨੇਕ ਜੰਗਾਂ ਜਿੱਤ ਕੇ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵੈਰੀ ਮਾਰ ਕੇ ਵੀ, ਮਹਾ-ਰਣ ਵਿੱਚ ਲੜਦਿਆਂ ਹੀ ਮੇਰਾ ਵਧ ਹੋਵੇ।
Verse 14
तेनेयं पृथिवी कृत्स्ना सप्तद्वीपा सपत्तना / सप्तोदधिपरिक्षिप्ता क्षत्रेण विधिना जिता
ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ—ਸੱਤ ਦੀਪਾਂ ਸਮੇਤ, ਵੈਰੀਆਂ ਸਮੇਤ—ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿੱਤ ਲਈ।
Verse 15
तस्य बाहुसहस्रं तु युध्यतः किलयोगतः / योगो योगेश्वरस्येव प्रादुर्भवति मायया
ਲੜਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਯੋਗ-ਬਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈਆਂ; ਜਿਵੇਂ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਯੋਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 16
तेन सप्तसु द्वीपेषु सप्तयज्ञशतानि वै / कृतानि विधिना राज्ञा श्रूयते मुनिसत्तमाः
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸੱਤਾਂ ਦੀਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਤ ਸੌ ਯੱਗ ਕੀਤੇ—ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 17
सर्वे यज्ञा महाबाहोस्तस्यामन्भूरितेजसः / सर्वे काञ्चनवेदीकाः सर्वे यूपैश्च काञ्चनैः
ਉਸ ਮਹਾਬਾਹੁ, ਅਪਾਰ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਯੱਗ ਸੋਨੇ ਦੀ ਵੇਦੀ ਵਾਲੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਭ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਯੂਪ ਸਥਾਪਿਤ ਸਨ।
Verse 18
सर्वैर्देवैर्महाभागै र्विमानस्थैरलङ्कृताः / गन्धर्वैरप्सरोभिश्च नित्यमेवोपशोभिताः
ਉਹ ਯੱਗ ਵਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਮਹਾਭਾਗ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਹੀ ਸ਼ੋਭਿਤ ਕੀਤਾ।
Verse 19
तस्य राज्ञो जगौ गाथां गन्धर्वो नारदस्तदा / चरितं तस्य राजर्षेर्महिमानं निरीक्ष्य च
ਤਦ ਗੰਧਰਵ ਨਾਰਦ ਨੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਗਾਥਾ ਗਾਈ, ਉਸ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ।
Verse 20
न नूनं कार्त्तवीर्यस्य गतिं यास्यन्ति मानवाः / यज्ञैर्दानैस्तपोभिश्च विक्रमेण श्रुतेन च
ਯੱਗ, ਦਾਨ, ਤਪੱਸਿਆ, ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਨਾਲ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕਾਰੱਤਵੀਰਯ ਦੀ ਉਸ ਗਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਣਗੇ।
Verse 21
द्वीपेषु सप्तसु स वै धन्वी खड्गी शारासनी / रथी राजा सानुचरो योगाच्चैवानुदृश्यते
ਉਹ ਰਾਜਾ ਸੱਤਾਂ ਦੀਪਾਂ ਵਿੱਚ ਧਨੁਧਾਰੀ, ਖੜਗਧਾਰੀ, ਸ਼ਰਾਸਨ-ਸਜ्ज ਰਥੀ, ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ; ਯੋਗ-ਬਲ ਨਾਲ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 22
अनष्टद्रव्यता चासीन्न क्लेशो न च विभ्रमः / प्रभावेण महाराज्ञः प्रजा धर्मेण रक्षितः
ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ ਦਾ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਨਾ ਕਲੇਸ਼, ਨਾ ਭ੍ਰਮ। ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸੀ।
Verse 23
पञ्चाशीतिसहस्राणि वर्षाणां स नराधिपः / स सर्वरत्नभाक्स म्राट् चक्रवर्ती बभूव ह
ਉਹ ਨਰਾਧਿਪ ਪਚਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਉਹ ਸਮਰਾਟ, ਸਭ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਭਾਗੀ, ਚਕ੍ਰਵਰਤੀ ਬਣਿਆ।
Verse 24
स एष पशुपालो ऽभूत्क्षेत्रपालस्तथै व च / स एव वृष्ट्या पर्जन्यो योगित्वादर्जुनो ऽभवत्
ਉਹੀ ਪਸ਼ੂਪਾਲ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਖੇਤਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਵੀ; ਉਹੀ ਵਰਖਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਜਨ੍ਯ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਯੋਗਿਤਾ ਕਰਕੇ ਅਰਜੁਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।
Verse 25
स वे बाहुसहस्रेण ज्याघातकठिनेन च / भाति रश्मिसहस्रेण शारदेनैव भास्करः
ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਜਿਆ-ਘਾਤ ਵਰਗੀ ਕਠੋਰਤਾ ਨਾਲ, ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
Verse 26
स हि नागसहक्रेण माहिष्मत्यां नराधिपः / कर्कोटकसभां जित्वा पुरीं तत्र न्यवेशयत्
ਉਹ ਨਰਾਧਿਪ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਸਹਸ੍ਰ ਨਾਲ ਮਾਹਿਸ਼ਮਤੀ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਰਕੋਟਕ ਦੀ ਸਭਾ ਜਿੱਤ ਕੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਆਪਣੀ ਪੁਰੀ ਵਸਾਈ।
Verse 27
स वै वेगं समुद्रस्य प्रावृट्कालेंबुजेक्षणः / क्रीडन्नेव सुखोद्विग्नः प्रावृट्कालं चकार ह
ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਉਹ ਖੇਡਦਿਆਂ ਹੀ ਸੁਖ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵੇਗ ਵਾਂਗ ਵਰਖਾ-ਰੁੱਤ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।
Verse 28
लुलिता क्रीडता तेन हेमस्रग्दाममालिनी / ऊर्मिमुक्तार्त्तसन्नादा शङ्किताभ्येति नर्मदा
ਉਸ ਦੀ ਖੇਡ ਨਾਲ ਨਰਮਦਾ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡੋਲਦੀ ਹੈ—ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ; ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਮੋਤੀਆਂ ਵਰਗੀ ਝੰਕਾਰ ਕਰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਡਰੀ ਹੋਈ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
Verse 29
पुरा भुज सहस्रेण स जगाहे महार्मवम् / चकारोद्वृत्तवेलं तमकाले मारुतोद्धतम्
ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਉਤਰਾ; ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਠੇ ਉਸ ਸਾਗਰ ਦੀ ਤਟ-ਮਰਯਾਦਾ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਬੇਵਕਤ ਹੀ ਉਲਟ ਪਲਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 30
तस्य बाहुसहस्रेण क्षोभ्यमाणे महोदधौ / भवन्ति लीना निश्चेष्टाः पातालस्था महासुराः
ਉਸ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਮਹਾਸਮੁੰਦਰ ਖੌਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਮਹਾਸੁਰ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚੇਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 31
चूर्णीकृतमहावीचिलीनमीनमहाविषम् / पतिताविद्धफेनौघमावर्त्तक्षिप्तदुस्सहम्
ਵੱਡੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਚੂਰ-ਚੂਰ, ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਘੋਰ ਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਿਆ; ਡਿੱਗਦੀਆਂ-ਛਿਟਕਦੀਆਂ ਝੱਗ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਤੇ ਭੰਵਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁੱਟਿਆ—ਅਸਹਿਣਯ ਸਮੁੰਦਰ ਸੀ।
Verse 32
चकार क्षोभयन्राजा दोःसहस्रेण सागरम् / देवासुरपरिक्षिप्तं क्षीरोदमिव सागरम्
ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਮਥਨ ਵਾਂਗ ਖੌਲਾਇਆ; ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਮਾਨੋ ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 33
मन्दरक्षोभणभ्रान्तममृतोत्पत्ति हेतवे / सहसा विद्रुता भीता भीमं दृष्ट्वा नृपोत्तमम्
ਮੰਦਰ ਮਥਨ ਦੇ ਖੌਲ ਨਾਲ ਘਬਰਾਏ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਉਤਪੱਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ; ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਡਰ ਕੇ ਅਚਾਨਕ ਭੱਜ ਗਏ।
Verse 34
निश्चितं नतमूर्द्धानो बभूवुश्च महोरगाः / सायाह्ने कदलीखञ्च निवातेस्तमिता इव
ਵੱਡੇ ਸੱਪ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਠਹਿਰ ਗਏ; ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਹਵਾ ਰੁਕਣ ਤੇ ਕੇਲੇ ਦਾ ਝੁੰਡ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 35
ज्यामारोप्य दृढे चापे सायकैः पञ्चभिः शतैः / लङ्केशं मोहयित्वा तु सबलं रावणं बलात्
ਮਜ਼ਬੂਤ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਜਿਆ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਪੰਜ ਸੌ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ; ਲੰਕੇਸ਼ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਕੇ, ਬਲ ਨਾਲ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਅਣਗਲਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 36
निर्जित्य वशमानीय माहिष्मत्यां बबन्ध तम् / ततो गत्वा पुलस्त्यस्तमर्जुनं च प्रसाधयत्
ਜਿੱਤ ਕੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਮਾਹਿਸ਼ਮਤੀ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।
Verse 37
मुमोच राजा पौलस्त्यं पुलस्त्येना नुयाचितः / तस्य बाहुसहस्रस्य बभूव ज्यातलस्वनः
ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਪੌਲਸਤ੍ਯ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਉਸ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਤੋਂ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਜਿਆ ਦਾ ਗੂੰਜਦਾ ਸੁਰ ਉਠਿਆ।
Verse 38
युगान्तेंबुदवृन्दस्य स्फुटितस्याशनेरिव / अहो मृधे महावीर्यो भार्गवस्तस्य यो ऽच्छिनत्
ਯੁਗਾਂਤ ਵੇਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀ ਗੱਜਣਾ ਜਿਵੇਂ—ਅਹੋ! ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਮਹਾਵੀਰ ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਉਸ ਦੇ (ਬਾਂਹਾਂ) ਕੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ।
Verse 39
मृधे सहस्रं बाहुनां हेमतालवनं यथा / तृषितेन कदाचित्स भिक्षितश्चित्रभानुना
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਾਲ-ਵਨ ਵਰਗੀਆਂ ਸਨ; ਅਤੇ ਕਦੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੂ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਭਿੱਖ ਮੰਗੀ।
Verse 40
सप्तद्वीपांश्चित्रभानोः प्रादद्भिक्षां विशांपतिः / पुराणि घोषान्ग्रामांश्च पत्तनानि च सर्वशः
ਵਿਸ਼ਾਂਪਤੀ ਨੇ ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੂ ਨੂੰ ਭਿੱਖ ਵਜੋਂ ਸੱਤਾਂ ਦੀਪ ਦਿੱਤੇ; ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਪੁਰ, ਘੋਸ਼, ਪਿੰਡ ਤੇ ਪੱਤਨ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।
Verse 41
जज्वाल तस्य बाणेषु चित्राभानुर्दिधक्षया / स तस्य पुरुषेन्द्रस्य प्रतापेन महायशाः
ਉਸ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁ ਸਾੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉਠਿਆ; ਉਹ ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਪੁਰੁਸ਼ੇਂਦ੍ਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਨਾਲ ਦਹਕਿਆ।
Verse 42
ददाह कार्त्तवीर्यस्य शैलांश्चापि वनानि च / स शून्यमाश्रमं सर्वं वरुणस्यात्मजस्य वै
ਉਸ ਨੇ ਕਾਰੱਤਵੀਰਯ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 43
ददाह सवनाटोपं चित्रभानुः स हैहयः / यं लेभे वरुणः पुत्रं पुरा भास्वन्तमुत्तमम्
ਉਹ ਹੈਹਯ ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁ ਨੇ ਯੱਗ-ਉਤਸਵ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸ਼ਾਨ-ਸ਼ੌਕਤ ਸਾੜ ਦਿੱਤੀ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਰੁਣ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਚਮਕਦਾਰ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
Verse 44
वसिष्ठनामा स मुनिः ख्यात आपव इत्युत / तत्रापवस्तदा क्रोधादर्जुनं शप्तवान्विभुः
ਉਹ ਮੁਨੀ ‘ਵਸਿਸ਼ਠ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਅਤੇ ‘ਆਪਵ’ ਵਜੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਉੱਥੇ ਉਸ ਸਮਰੱਥ ਆਪਵ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ।
Verse 45
यस्मान्नवर्जितमिदं वनं ते मम हैहय / तस्मात्ते दुष्करं कर्म कृतमन्यो हनिष्यति
ਹੇ ਹੈਹਯ! ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਇਹ ਜੰਗਲ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ; ਇਸ ਲਈ ਤੇਰੇ ਕੀਤੇ ਇਸ ਦੁਸ਼ਕਰ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ—ਕੋਈ ਹੋਰ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰੇਗਾ।
Verse 46
अर्जुनो नाम कैन्तेयः स च राजा भविष्यति / अर्जुनं च महावीर्यो रामः प्रहरतां वरः
ਕੌਂਤੇਯ ਅਰਜੁਨ ਨਾਮ ਦਾ ਉਹ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਅਤੇ ਮਹਾਵੀਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਅਰਜੁਨ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰੇਗਾ।
Verse 47
छित्त्वा बाहुसहस्रं वै प्रमथ्य तरसा बली / तपस्वी ब्राह्मणश्चैव वधिष्यति महाबलः
ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਕੱਟ ਕੇ ਕੁਚਲ ਦੇਵੇਗਾ; ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਵਧ ਕਰੇਗਾ।
Verse 48
तस्य रामस्तदा ह्यासीन्मृत्युः शापेन धीमतः / राज्ञा तेन वरश्चैव स्वयमेव वृतः पुरा
ਤਦ ਉਸ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਰਾਮ ਹੀ ਉਸ ਲਈ ਮੌਤ ਬਣਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਵਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਸੀ।
Verse 49
तस्य पुत्रशतं त्वासीत्पञ्च तत्र महारथाः / कृतास्त्रा बलिनः शूरा धर्मात्मानो यशस्विनः
ਉਸਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਮਹਾਰਥੀ ਸਨ—ਅਸਤ੍ਰ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ, ਬਲਵਾਨ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਯਸ਼ਸਵੀ।
Verse 50
शूरश्च शूरसेनश्च वृषास्यो वृष एव च / जयध्वजो वंशकर्त्ता अवन्तिषु विशांपतिः
ਸ਼ੂਰ, ਸ਼ੂਰਸੇਨ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਸ੍ਯ, ਵ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਜਯਧਵਜ—ਇਹ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਵਰਤਕ, ਅਵੰਤੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਸਨ।
Verse 51
जयध्वजस्य पुत्रस्तु तालजङ्घः प्रतापवान् / तस्य पुत्रशतं त्वेवं तालजङ्घा इतिश्रुतम्
ਜਯਧਵਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਤਾਲਜੰਘ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ‘ਤਾਲਜੰਘ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਹੇ ਗਏ।
Verse 52
तेषां पञ्च गणाः ख्याता हैहयानां महात्मनाम् / वीतिहोत्राश्च संजाता भोजाश्चावन्तयस्तथा
ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਹੈਹਯਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਗਣ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ—ਵੀਤਿਹੋਤ੍ਰ, ਭੋਜ ਅਤੇ ਅਵੰਤਯ ਆਦਿ।
Verse 53
तुण्डिकेराश्च विक्रान्तास्तालजङ्घास्तथैव च / वीतिहोत्रसुतश्चापि अनन्तो नाम पार्थिवः
ਤੁੰਡਿਕੇਰ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਤਾਲਜੰਘ ਵੀ ਸਨ। ਅਤੇ ਵੀਤਿਹੋਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ‘ਅਨੰਤ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਵੀ ਹੋਇਆ।
Verse 54
दुर्जयस्तस्य पुत्रस्तु बभूवामित्रकर्शनः / अनष्ट द्रव्यता चैव तस्य राज्ञो बभूव ह
ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੁਰਜਯ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇਹ ਭਾਗ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਧਨ ਕਦੇ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
Verse 55
प्रभावेण महाराजः प्रजास्ताः पर्यपालयत् / न तस्य वित्तनाशः स्यान्नष्टं प्रतिलभेच्च सः
ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਸ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਧਨ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਗੁਆਚਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਉਹ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਸੀ।
Verse 56
कार्त्तवीर्यस्य यो जन्म कथयेदिह धीमतः / वर्द्धन्ते विभवाश्शश्वद्धर्मश्चास्य विवर्द्धते
ਜੋ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਇੱਥੇ ਕਾਰੱਤਵੀਰਯ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਵੈਭਵ ਸਦਾ ਵਧਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਧਰਮ ਵੀ ਨਿਰੰਤਰ ਵਧਦਾ ਹੈ।
Verse 57
यथा यष्टा यथा दाता तथा स्वर्गे महीपते
ਹੇ ਮਹੀਪਤੇ! ਜਿਵੇਂ ਯਜ्ञ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
It catalogs the Yadu-vaṃśa and a Haihaya-associated branch, moving through named successors (e.g., Sahasrajit → Śatajit → Haihaya line) and culminating in Kārtavīrya Arjuna as a paradigmatic ruler.
Dattātreya functions as the boon-granting ascetic authority: Kārtavīrya’s tapas legitimizes extraordinary sovereignty (notably the ‘thousand arms’) and frames royal power as morally conditioned by dharma and ascetic merit.
It is a Purāṇic sovereignty formula indicating universalized rule over the classical seven-dvīpa world-system; the chapter uses it to elevate the king’s status beyond a local realm into cosmographic, ideal-king territory.