Adhyaya 67
अमावसुवंशानुकीर्तनम् (Amāvasu-vaṃśānukīrtanam) — Recitation of the Amāvasu Lineage; Dhanvantari’s Origin
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਵੰਸ਼ਾਨੁਕੀਰਤਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਯੁ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਸਵਰਭਾਨੂ ਦੀ ਧੀ ਨਯਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ—ਨਹੂਸ਼, ਕਸ਼ਤ੍ਰਵ੍ਰਿੱਧ ਆਦਿ—ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਕਸ਼ਤ੍ਰਵ੍ਰਿੱਧ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਸੁਨਹੋਤ੍ਰ, ਉਸ ਦੇ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ—ਕਾਸ਼, ਸ਼ਲ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਤਸਮਦ—ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਸ਼ੁਨਕ (ਸ਼ੌਨਕ) ਦਾ ਉਲੇਖ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤ੍ਰਿਯ, ਵੈਸ਼੍ਯ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰ—ਚਾਰੇ ਵਰਣ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਵਰਣ-ਬਹੁਤਵ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਪਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਸ਼ਟਿਸੇਣ/ਸ਼ਿਸਿਰ ਅਤੇ ਕਾਸ਼ੀ ਵੰਸ਼—ਕਾਸ਼ਿਪ, ਦੀਰਘਤਪਸ, ਧਨ੍ਵਾ, ਧਨਵੰਤਰੀ—ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀ ਧਨਵੰਤਰੀ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਸੂਤ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ; ਸੂਤ ਸਮੁੰਦਰ-ਮੰਥਨ ਵਿੱਚ ਕਲਸ਼ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੀ-ਸਹਿਤ ਤੇਜਸਵੀ ਧਨਵੰਤਰੀ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਤੇ ਯਜ੍ਞ-ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਕੇ ਵੈਦਿਕ-ਦੈਵੀ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ-ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उवोद्धात पादे भार्गवचरिते अमावसुवंशानुकीर्त्तनं नाम षट्षष्टितमो ऽध्यायः // ६६// आयोः पुत्रा महात्मानः पञ्चैवासन्महाबलाः / स्वर्भानुत नयायां ते प्रभायां जज्ञिरे नृपाः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਵਾਯੁ-ਪ੍ਰੋਕਤ ਮੱਧਮਭਾਗ ਦੇ ਤੀਜੇ ਉਵੋੱਧਾਤਪਾਦ, ਭਾਰਗਵਚਰਿਤ ਵਿੱਚ ‘ਅਮਾਵਸੁਵੰਸ਼ਾਨੁਕੀਰਤਨ’ ਨਾਮਕ ਛਿਆਸਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਮਹਾਤਮਾ ਆਯੁ ਦੇ ਪੰਜ ਮਹਾਬਲੀ ਪੁੱਤਰ ਸਨ; ਸਵਰਭਾਨੁ ਦੀ ਧੀ ਪ੍ਰਭਾ ਤੋਂ ਉਹ ਰਾਜੇ ਜਨਮੇ।
Verse 2
नहुषः प्रथमस्तेषां क्षत्रवृद्धस्ततः स्मृतः / रंभो रजिरनेनाश्च त्रिषु लोकेषु विश्रुताः
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਨਹੁਸ਼ ਸੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੱਤਰਵ੍ਰਿੱਧ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਰੰਭ, ਰਜਿ ਅਤੇ ਅਨੇਨ—ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ।
Verse 3
क्षत्रवृद्धात्मजश्चैव सुनहोत्रो महायशाः / सुनहोत्रस्य दायादास्त्रयः परमधार्मिकाः
ਖ਼ਤ੍ਰਵ੍ਰਿੱਧ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਂਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਸੁਨਹੋਤ੍ਰ ਸੀ। ਸੁਨਹੋਤ੍ਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰਸ ਪਰਮ ਧਾਰਮਿਕ ਸਨ।
Verse 4
काशः शलश्च द्वावेतौ तथा गृत्समदः प्रभुः / पुत्रो गृत्समदस्यापि शुनको यस्य शौनकः
ਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਲ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਗ੍ਰਿਤ੍ਸਮਦ। ਗ੍ਰਿਤ੍ਸਮਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਨਕ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ੌਨਕ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
Verse 5
ब्राह्मणाः क्षत्रियाश्चैव वैश्याः शूद्रास्तथैव च / एतस्य वंशेसंभूता विचित्रैः कर्मभिर्द्विजाः
ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ—ਇਹ ਸਭ ਇਸੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ; ਅਤੇ ਦਵਿਜ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ।
Verse 6
शलात्मजो ह्यार्ष्टिषेणः शिशिरस्तस्य जात्मजः / शौनकाश्चार्ष्टिषेणाश्च क्षत्रोपेता द्विजातयः
ਸ਼ਲ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਰ੍ਸ਼ਟਿਸ਼ੇਣ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ। ਸ਼ੌਨਕ ਅਤੇ ਆਰ੍ਸ਼ਟਿਸ਼ੇਣ—ਇਹ ਦਵਿਜ ਖ਼ਤਰੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ।
Verse 7
काश्यस्य काशिपो राजा पुत्रो दीर्घतपास्तथा / धन्वश्च दीर्घतपसो विद्वान्धन्वन्तरीस्ततः
ਕਾਸ਼੍ਯ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਕਾਸ਼ਿਪ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੀਰਘਤਪਾ। ਦੀਰਘਤਪਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧਨ੍ਵ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਧਨ੍ਵ ਤੋਂ ਵਿਦਵਾਨ ਧਨਵੰਤਰੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।
Verse 8
तपसोंऽते महातेजा जातो वृद्धस्य धीमतः / अथैनमृषयः प्रोचुः सूतं वाक्यमिद पुनः
ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਸ ਬੁੱਢੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਤੋਂ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ। ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮੁੜ ਸੂਤ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖਿਆ।
Verse 9
ऋषय ऊचुः कश्च धन्वन्तरिर्देवो मानुषेष्विह जज्ञिवान् / एतद्वेदितुमिच्छामस्तन्नोब्रूहि परन्तप
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਜਨਮਿਆ ਉਹ ਦੇਵ ਧਨਵੰਤਰੀ ਕੌਣ ਹੈ? ਅਸੀਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ; ਹੇ ਪਰੰਤਪ, ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।
Verse 10
सूत उवाच धन्वन्तरेः संभवो ऽयं श्रूयतामिह वै द्विजाः / स संभूतः समुद्रान्ते मथ्यमाने ऽमृते पुरा
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਧਨਵੰਤਰੀ ਦਾ ਇਹ ਉਤਪੱਤੀ-ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਣੋ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਈ ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
Verse 11
उत्पन्नः कलशात्पूर्वं सर्वतश्च श्रिया वृतः / सद्यःसंसिद्धकार्यं तं दृष्ट्वा विष्णुखस्थितः
ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਕਲਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਚੌਂਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਜ ਤੁਰੰਤ ਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 12
अब्जस्त्वमिति होवाच तस्मादब्जस्तु स स्मृतः / अब्जः प्रोवाच विष्णुं तं तनयो ऽस्मि तव प्रभो
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਤੂੰ ਅਬਜ ਹੈਂ”; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਅਬਜ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਅਬਜ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ—“ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ।”
Verse 13
विधत्स्व भागं स्थानं च मम लोके सुरोत्तम / एवमुक्तः स दृष्ट्वा तु तथ्यं प्रोवाच स प्रभुः
ਹੇ ਸੁਰੋਤਮ! ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਭਾਗ ਤੇ ਥਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸੱਚ ਵੇਖ ਕੇ ਯਥਾਰਥ ਬਚਨ ਆਖਿਆ।
Verse 14
कृतो यज्ञविभागस्तु दैतेयैर्हि सुरैस्तथा / वेदेषु विधियुक्तं च विधिहोत्रं महर्षिभिः
ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਯੱਗ ਦਾ ਵਿਭਾਗ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ-ਯੁਕਤ ਵਿਧਿ-ਹੋਤਰ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕੀਤਾ।
Verse 15
न सक्यमिह होमं वै तुभ्यं कर्तुं कदायन / अर्वाक्सूतो ऽसि हे देव तव मन्त्रो न वै प्रभो
ਹੇ ਦੇਵ! ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਹੋਮ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਅਰਵਾਕਸੂਤ ਹੈਂ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰਾ ਮੰਤ੍ਰ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ।
Verse 16
द्वितीयायां तु संभूत्यां लोके ख्यातिं गमिष्यसि / अणिमादियुतां सिद्धिं गतस्तत्र भविष्यसि
ਦੂਜੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਖਿਆਤੀ ਪਾਵੇਂਗਾ; ਅਤੇ ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਸਿੱਧੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇਂਗਾ।
Verse 17
एतेनैव शरीरेण देवत्वं प्राप्स्यसि प्रभो / चा (च) तुर्मन्त्रैर्घृतैर्गव्यैर्यक्ष्यन्ते त्वां द्विजातयः
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਇਸੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਤੂੰ ਦੇਵਤਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ; ਅਤੇ ਦਵਿਜਾਤੀ ਚਾਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਘਿਉ ਅਤੇ ਗਵ੍ਯ ਪਦਾਰਥਾਂ ਸਮੇਤ ਤੇਰਾ ਯਜਨ ਕਰਨਗੇ।
Verse 18
अथ वा त्वं पुनश्चैव ह्यायुर्वेदं विधास्यसि / अवश्यभावीह्यर्थो ऽयं प्राग्दृष्टस्त्वब्जयोनिना
ਜਾਂ ਤੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰੇਂਗਾ। ਇਹ ਕਾਰਜ ਅਟੱਲ ਹੈ; ਕਮਲ-ਯੋਨੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵੇਖ ਲਿਆ ਸੀ।
Verse 19
द्वितीयं द्वापर प्राप्य भविता त्वं न संशयः / तस्मात्तस्मै वरं दत्त्वा विष्णुरन्तर्दधे ततः
ਦੂਜੇ ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਂਗਾ—ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਉੱਥੇ ਹੀ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 20
द्वितीये द्वापरे प्राप्ते सौनहोत्रः स काशिराट् / पुत्रकामस्तपस्तेपे नृपो दीर्घतपास्तथा
ਦੂਜੇ ਦ੍ਵਾਪਰ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੌਨਹੋਤ੍ਰ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਲੰਮਾ ਤਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
Verse 21
अब्जं देवं तु पुत्रार्थे ह्यारिराधयिषुर्नृपः / वरेण च्छन्दयामास ततो धन्वन्तरिर्नृपम्
ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਰਾਜਾ ਕਮਲ-ਦੇਵ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਤਦ ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੇ ਵਰ ਦੇ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।
Verse 22
नृप उवाच भगवन्यदि तुष्टस्त्वं पुत्रो मे गतिमान्भवेः / तथेति समनुज्ञाय तत्रैवान्तरधात्प्रभुः
ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਤੇਜਸਵੀ ਤੇ ਗਤਿਮਾਨ ਹੋਵੇ। ‘ਤਥਾਸਤੁ’ ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 23
तस्य गेहे समुत्पन्नो देवो धन्वन्तरिस्तदा / काशिराजो महाराजः सर्व रोगप्रणाशनः
ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤਦੋਂ ਦੇਵ ਧਨਵੰਤਰੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਉਹ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜ ਸਨ, ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।
Verse 24
आयुर्वेदं भरद्वाजात्प्राप्येह सभिषक्क्रियम् / तमष्टधा पुनर्व्यस्य शिष्येभ्यः प्रत्यपादयत्
ਭਰਦਵਾਜ ਤੋਂ ਚਿਕਿਤਸਾ-ਕਿਰਿਆ ਸਮੇਤ ਆਯੁਰਵੇਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਅੱਠ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ।
Verse 25
धन्वन्तरिसुतश्चापि केतुमानिति विश्रुतः / अथ केतुमतः पुत्रो जज्ञे भीमरथो नृपः
ਧਨਵੰਤਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ‘ਕੇਤੁਮਾਨ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਕੇਤੁਮਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਭੀਮਰਥ ਜਨਮਿਆ।
Verse 26
पुत्रो भीमरथस्यापि जातो धीमान्प्रजेश्वरः / दिवोदास इति ख्यातो वाराणस्यधिपो ऽभवत्
ਭੀਮਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਪ੍ਰਜੈਸ਼ਵਰ ਜਨਮਿਆ। ਉਹ ‘ਦਿਵੋਦਾਸ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਕੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਬਣਿਆ।
Verse 27
एतस्मिन्नेव काले तु पुरीं वारामसीं पुरा / शून्यां निवेशयामास क्षेमको नाम राक्षसः
ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਪੁਰਾਤਨ ਵਾਰਾਮਸੀ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ‘ਖੇਮਕ’ ਨਾਮ ਦੇ ਰਾਖਸ਼ ਨੇ ਉਜਾੜ ਕੇ ਸੁੰਞਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 28
शप्ता हि सा पुरी पूर्वं निकुंभेन महात्मना / शून्या वर्षसहस्रं वै भवित्रीति पुनः पुनः
ਉਹ ਪੁਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਨਿਕੁੰਭ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਾਪਿਤ ਹੋਈ—“ਇਹ ਨਗਰੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਸੁੰਨੀ ਰਹੇਗੀ।”
Verse 29
तस्यां तु शप्तमात्रायां दिवोदासः प्रजेश्वरः / विषयान्ते पुरीं रम्यां गोमत्यां संन्यवेशयत्
ਉਸ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਜੈਸ਼ਵਰ ਦਿਵੋਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀ ਹੱਦ ਤੇ ਗੋਮਤੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਨਗਰੀ ਵਸਾਈ।
Verse 30
ऋषय ऊचुः वाराणसीं किमर्थं तां निकुंभः शप्तवान्पुरा / निकुंभश्चापि धर्मात्मा सिद्धक्षेत्रं शशाप यः
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਧਰਮਾਤਮਾ ਨਿਕੁੰਭ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਵਾਰਾਣਸੀ ਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ? ਜਿਸ ਨੇ ਸਿੱਧ-ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਪਿਆ, ਉਹ ਕਿਉਂ?
Verse 31
सूत उवाच दिवोदासस्तु राजर्षिर्नगरीं प्राप्य पार्थिवः / वसते स महातेजाः स्फीतायां वै नराधिपः
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਦਿਵੋਦਾਸ ਉਸ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਨਰਾਧਿਪ ਬਣ ਕੇ ਉਸ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਲੱਗਾ।
Verse 32
एतस्मिन्नेव काले तु कृतदारो महेश्वरः / देव्याः स प्रियकामस्तु वसन्वै श्वशुरान्तिके
ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵਿਆਹ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਿ-ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੱਸ ਰਹੇ ਸਨ।
Verse 33
देवाज्ञया पारिषदा विश्वरुपास्तपोधनाः / पूर्वोक्तरूपसंवेषैस्तोषयन्ति महेश्वरीम्
ਦੇਵ-ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਤਪੋਧਨ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਪਾਰਿਸ਼ਦ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹੇ ਰੂਪ-ਵੇਸ਼ ਧਾਰ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 34
हृष्यते तैर्महादेवो मेना नैव तु तुष्यति / जुगुप्सते सा नित्यं वै देवं देवीं तथैव च
ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਦੇਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਨਾ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਉਹ ਸਦਾ ਦੇਵ ਅਤੇ ਦੇਵੀ—ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਘ੍ਰਿਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Verse 35
मम पार्श्वे त्वनाचारस्तव भर्त्ता महेश्वरः / दरिद्रः सर्वथैवेह हा कष्टं लज्जते न वै
ਮੇਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਅਚਾਰਹੀਣ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗਰੀਬ ਹੈ—ਹਾਏ, ਫਿਰ ਵੀ ਸ਼ਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
Verse 36
मात्रा तथोक्ता वचसा स्त्रीस्वभावान्न चक्षमे / स्मितं कृत्वा तु वरदा हरपार्श्वमथागमत्
ਮਾਂ ਦੇ ਐਸੇ ਬਚਨ ਉਹ ਇਸਤਰੀ-ਸੁਭਾਵ ਕਰਕੇ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕੀ; ਪਰ ਵਰਦਾ ਦੇਵੀ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਹਰ ਦੇ ਕੋਲ ਚਲੀ ਗਈ।
Verse 37
विषण्णवदना देवी महादेवमभाषत / नेह वत्स्याम्यहं देव नय मां स्वं निवेशनम्
ਉਦਾਸ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—‘ਹੇ ਦੇਵ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਰਹਾਂਗੀ; ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਲੈ ਚਲੋ।’
Verse 38
तथोक्तस्तु महादेवः सर्वांल्लोकान्निरीक्ष्य ह / वासार्थं रोचयामास पृथिव्यां तु द्विजोत्तमाः
ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰ ਕੇ, ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਿਵਾਸ ਲਈ ਇੱਕ ਥਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚੁਣੀ।
Verse 39
वाराणसीं महातेजाः सिद्धक्षेत्रं महेश्वरः / दिवोदासेन तां ज्ञात्वा निविष्टां नगरीं भवः
ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧ-ਖੇਤਰ ਜਾਣ ਕੇ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ ਕਿ ਇਹ ਦਿਵੋਦਾਸ ਵੱਲੋਂ ਵਸਾਈ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ।
Verse 40
पार्श्वस्थं स समाहूय गणेशं क्षेममब्रवीत् / गणेश्वर पुरीं गत्वा शून्यां वाराणसीं कुरु
ਫਿਰ ਕੋਲ ਖੜੇ ਗਣੇਸ਼ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਖੈਰ-ਖ਼ਬਰ ਪੁੱਛੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਗਣੇਸ਼ਵਰ, ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਨੂੰ ਸੁੰਨ ਕਰ ਦੇ।
Verse 41
मृदुना चाभ्युपायेन अतिवीर्यः स पार्थिवः / ततो गत्वा निकुंभस्तु पुरीं वाराणसीं पुरा
ਉਹ ਅਤਿ-ਵੀਰ ਪਰਥਿਵ ਨਰਮ ਉਪਾਅ ਨਾਲ; ਫਿਰ ਨਿਕੁੰਭ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਗਿਆ।
Verse 42
स्वप्ने संदर्शयामास मङ्कनं नामतो द्विजम् / श्रेयस्ते ऽहं करिष्यामि स्थानं मे रोचयानघ
ਉਸ ਨੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਮੰਕਨ ਨਾਮ ਦੇ ਦ੍ਵਿਜ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ—“ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਕਲਿਆਣ ਕਰਾਂਗਾ; ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਮੇਰੇ ਲਈ ਥਾਂ ਚੁਣ।”
Verse 43
मद्रूपां प्रतिमां कृत्वा नगर्यन्ते निवेशय / तथा स्वप्ने यथा दृष्टं सर्वं कारितवान्द्विजः
ਮੇਰੇ ਰੂਪ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਵਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਗਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਵਾਇਆ। ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦਵਿਜ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਵਾਇਆ।
Verse 44
नगरीद्वार्यनुज्ञाप्य राजानं तु यथाविधि / पूजा तुमहती चैव नित्यमेव प्रयुज्यते
ਨਗਰ ਦੇ ਦਰਬਾਨ ਤੋਂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜੇ ਦੀ ਵੀ ਆਗਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉੱਥੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਮਹਾਨ ਪੂਜਾ ਨਿਰੰਤਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 45
गन्धैर्धूपैश्च वाल्यैश्च प्रेक्षणीयेस्तथैव च / अन्नप्रदानयुक्तैश्च ह्यत्यद्भुतमिवाभवत्
ਸੁਗੰਧ, ਧੂਪ, ਬਲੀ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨੀ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਅੰਨਦਾਨ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਅਦਭੁਤ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 46
एवं संपूज्यते तत्र नित्यमेव गणेश्वरः / ततो वरसहस्राणि नागराणां प्रयच्छति
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਥੇ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਨਿੱਤ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰਦਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।
Verse 47
पुत्रान्हिरण्यमायूंषि सर्वकामांस्तथैव च / राज्ञस्तु महिषी श्रेष्टा सुयशा नाम विश्रुता
ਉਹ ਪੁੱਤਰ, ਸੋਨਾ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਰਾਜੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮਹਿਸ਼ੀ ‘ਸੁਯਸ਼ਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।
Verse 48
पुत्रार्थमागता साध्वी राज्ञा देवी प्रचोदिता / पूजां तु विपुलां कृत्वा देवी पुत्रानयाचत
ਪੁੱਤਰ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਆਈ ਉਸ ਸਾਧਵੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਾ ਅੱਗੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ।
Verse 49
पुनः पुनरथागत्य बहुशः पुत्रकारणात् / न प्रयच्छति पुत्रांस्तु निकुंभः कारणेन तु
ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਆ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਰਹੀ; ਪਰ ਨਿਕੁੰਭ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।
Verse 50
क्रुध्यते यदि राजा तु तत किञ्चित्प्रवर्त्तते / अथ दीर्घेण कालेन क्रोधो राजानमाविशत्
ਜੇ ਰਾਜਾ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰੇ ਤਾਂ ਕੁਝ ਨ ਕੁਝ ਹੋ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਕ੍ਰੋਧ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ।
Verse 51
भूतं त्विदं मंहद्द्वारि नागराणां प्रयच्छति / प्रीत्या वरांश्च शतशो न किञ्चिन्नः प्रयच्छति
ਇਹ ਭੂਤ ਵੱਡੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸੈਂਕੜੇ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
Verse 52
मामकैः पूज्यते नित्यं नगर्यां मम चैव तु / स याचितश्च बहुशो देव्या मे पुत्रकारणात्
ਮੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਨਿੱਤ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਰਾਣੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਅੱਗੇ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।
Verse 53
न ददाति च पुत्रं मे कृतघ्नो बहुभोजनः / अतो नार्हति पूजा तु मत्सकाशात्कथञ्चन
ਉਹ ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਤੇ ਅਤਿ-ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ; ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
Verse 54
तस्मात्तु नाशयिष्यामितस्य स्थानं दुरात्मनः / एवं तु स विनिश्चित्य दुरात्मा राजकिल्बिषी
ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾ ਦਾ ਥਾਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਉਂ ਨਿਸਚੇ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ, ਰਾਜ-ਪਾਪ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ, ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।
Verse 55
स्थानं गणपतेश्तस्य नाशयामास दुर्मतिः / भग्नमायतनं दृष्ट्वा राजानमशपत्प्रभुः
ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ-ਮਤਿ ਨੇ ਗਣਪਤੀ ਦੇ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਟੁੱਟਿਆ ਮੰਦਰ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ।
Verse 56
यस्माद्विनापराधं मे त्वया स्थानं विनाशितम् / अकस्मात्तु पुरी शून्या भवित्रीते नराधिप
ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਥਾਂ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਤੇਰੀ ਨਗਰੀ ਅਚਾਨਕ ਸੁੰਨੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।
Verse 57
ततस्तेन तु शापेन शून्या वाराणसी तदा / शप्त्वा पुरीं निकुंभस्तु महादेवमथानयत्
ਉਸ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਤਦੋਂ ਵਾਰਾਣਸੀ ਸੁੰਨੀ ਹੋ ਗਈ। ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ ਨਿਕੁੰਭ ਨੇ ਫਿਰ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਲਿਆਇਆ।
Verse 58
शून्यां पुरीं महा देवो निर्ममे पदमात्मनः / तुल्यां देवविभूत्या तु देव्याश्चैव महामनाः
ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਤਮ-ਪਦ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁੰਨੀ ਨਗਰੀ ਰਚੀ; ਮਹਾਮਨਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦੇਵ-ਵੈਭਵ ਦੇ ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਲਈ ਭੀ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ।
Verse 59
रमते तत्र वै देवी ह्यैश्वर्यात्सा तु विस्मिता / देव्या क्रीडार्थमीशानो देवो वाक्यमथाब्रवीत्
ਉੱਥੇ ਦੇਵੀ ਆਪਣੇ ਐਸ਼ਵਰਜ ਨਾਲ ਰਮਣ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋਈ; ਤਦ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕ੍ਰੀੜਾ ਲਈ ਈਸ਼ਾਨ ਦੇਵ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।
Verse 60
नाहं वेश्म विमोक्ष्यामि ह्यविमुक्तं हि मे गृहम् / प्रहस्यैनामथोवाच ह्यविमुक्तं हि मे गृहम् / नाहं देवि गमिष्यामि त्वन्यत्रेदं विहाय वै
ਮੈਂ ਇਸ ਘਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਾਂਗਾ; ਇਹ ਮੇਰਾ ‘ਅਵਿਮੁਕਤ’ ਗ੍ਰਿਹ ਹੈ। ਹੱਸ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ—ਇਹ ਮੇਰਾ ‘ਅਵਿਮੁਕਤ’ ਗ੍ਰਿਹ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ।
Verse 61
मया सह रमस्वेह क्षेत्रे भामिन्यनुत्तमे / तस्मात्तदविमुक्तं हि प्रोक्तं देवेन वै स्वयम्
ਹੇ ਅਨੁੱਤਮ ਸੁੰਦਰੀ, ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਮਣ ਕਰ; ਇਸ ਲਈ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਅਵਿਮੁਕਤ’ ਆਖਿਆ ਹੈ।
Verse 62
एवं वाराणसी शप्ता ह्यविमुक्तं च कीर्त्तिता / यस्मिन्वसेद्भवो देवः सर्वदेवनमस्कृतः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਰਾਣਸੀ ‘ਅਵਿਮੁਕਤ’ ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰਯੋਗ ਭਵ ਦੇਵ (ਸ਼ਿਵ) ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
Verse 63
युगेषु त्रिषु धर्मात्मा सह देव्या महेश्वरः / अन्तर्द्धानं कलौ याति तत्पुरं तु महात्मनः
ਤਿੰਨਾਂ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮਾਤਮਾ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵੀ ਸਮੇਤ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਕਲਿਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦਾ ਪੁਰ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 64
अन्तर्हिते पुरे तस्मिन्पुरी सा वसते पुनः / एवं वाराणसी शप्ता निवेशं पुनरागता
ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੁਰ ਅੰਤਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਦ ਉਹ ਨਗਰੀ ਮੁੜ ਵੱਸ ਪਈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਪਿਤ ਵਾਰਾਣਸੀ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਆ ਗਈ।
Verse 65
भद्रसेनस्य पुत्राणां शतमुत्तमधन्विनाम् / हत्वा निवेशयामास दिवोदासो नराधिपः
ਭਦ੍ਰਸੇਨ ਦੇ ਉੱਤਮ ਧਨੁਧਾਰੀ ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਨਰਾਧਿਪ ਦਿਵੋਦਾਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਆਪਣਾ ਨਿਵਾਸ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ।
Verse 66
भद्रसेनस्य राज्यं तु हतं तेन बलीयसा / भद्रसेनस्य पुत्रस्तु दुर्मदो नाम नामतः
ਉਸ ਵਧੇਰੇ ਬਲਵਾਨ ਨੇ ਭਦ੍ਰਸੇਨ ਦਾ ਰਾਜ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਭਦ੍ਰਸੇਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ‘ਦੁਰਮਦ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।
Verse 67
दिवोदासेन बालेति घृणया स विसर्जितः / दिवोदासाद्दृषद्वत्यां वीरो जज्ञे प्रतर्द्दनः
ਦਿਵੋਦਾਸ ਨੇ ‘ਇਹ ਤਾਂ ਬਾਲਕ ਹੈ’ ਕਹਿ ਕੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਦਿਵੋਦਾਸ ਤੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਦਵਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤર્દਨ ਨਾਮ ਦਾ ਵੀਰ ਜੰਮਿਆ।
Verse 68
तेन पुत्रेण बालेन प्रहृतं तस्य वै पुनः / वैरस्यान्त महाराज तदा तेन विधित्सता
ਉਸ ਨਿੱਕੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਵੈਰ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸਚਯ ਕੀਤਾ।
Verse 69
प्रतर्दनस्य पुत्रौ द्वौ वत्सो गर्गश्च विश्रुतौ / वत्सपुत्रो ह्यलर्कस्तु सन्नतिस्तस्य चात्मजः
ਪ੍ਰਤર્દਨ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਵਤਸ ਅਤੇ ਗਰਗ। ਵਤਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਲਰਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਨ੍ਨਤੀ ਸੀ।
Verse 70
अलर्कं प्रति राजर्षिं श्रोकों गीतः पुरातनैः / षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च
ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਅਲਰਕ ਬਾਰੇ ਪੁਰਾਤਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਗਾਇਆ ਹੈ—ਉਸ ਨੇ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੱਠ ਸੌ ਸਾਲ (ਅਰਥਾਤ 60,600 ਸਾਲ) (ਆਯੁ/ਰਾਜ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
Verse 71
युवा रूपेण संपन्नो ह्यलर्कः काशिसत्तमः / लोपामुद्राप्रसादेन परमायुरवाप्तवान्
ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਲਰਕ ਯੁਵਾ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਸੀ; ਲੋਪਾਮੁਦਰਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਆਯੁ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
Verse 72
शापस्यान्ते महाबाहुर्हत्वा क्षेमकराक्षसम् / रम्यामावासयामास पुरीं वाराणसीं नृपः
ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਮਹਾਬਾਹੂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਖੇਮਕਰ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਸੁੰਦਰ ਵਾਰਾਣਸੀ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵਸਾਇਆ।
Verse 73
सन्नतेरपि दायादः सुनीथो नाम धार्मिकः / सुनीथस्य तु दायादः क्षैमाख्यो नाम धार्मिकः
ਸੰਨਤੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੁਨੀਥ ਨਾਮ ਦਾ ਧਰਮੀ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹੋਇਆ। ਅਤੇ ਸੁਨੀਥ ਦਾ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਕ੍ਸ਼ੈਮ ਨਾਮ ਦਾ ਧਰਮਪਰਾਇਣ ਹੋਇਆ।
Verse 74
क्षेमस्य केतुमान्पुत्रः सुकेतुस्तस्य चात्मजः / सुकेतुतनयश्चापि धर्मकेतुरिति श्रुतः
ਕ੍ਸ਼ੈਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੇਤੁਮਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਕੇਤੁ। ਸੁਕੇਤੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਧਰਮਕੇਤੁ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 75
धर्मकेतोस्तु दायादः सत्यकेतुर्महारथः / सत्यकेतुसुतश्चापि विभुर्नाम प्रजेश्वरः
ਧਰਮਕੇਤੁ ਦਾ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਮਹਾਰਥੀ ਸਤ੍ਯਕੇਤੁ ਸੀ। ਅਤੇ ਸਤ੍ਯਕੇਤੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਭੁ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਜੈਸ਼ਵਰ ਹੋਇਆ।
Verse 76
सुविभुस्तु विभोः पुत्रः सुकुमारस्ततः स्मृतः / सुकुमारस्य पुत्रस्तु धृष्टकेतुः सुधार्मिकः
ਵਿਭੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਵਿਭੁ ਸੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਕੁਮਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਸੁਕੁਮਾਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਕੇਤੁ ਬਹੁਤ ਧਰਮੀ ਸੀ।
Verse 77
धृष्टकेतोस्तु दायादो वेणुहोत्रः प्रजेश्वरः / वेणुहोत्रसुतश्चापि गार्ग्यो वै नाम विश्रुतः
ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਕੇਤੁ ਦਾ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਵੇਣੁਹੋਤ੍ਰ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਜੈਸ਼ਵਰ ਸੀ। ਅਤੇ ਵੇਣੁਹੋਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗਾਰਗ੍ਯ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।
Verse 78
गार्ग्यस्य गर्गभूमिस्तु वंशो वत्सस्य धीमतः / ब्राह्मणाः क्षत्रियाश्चैव तयोः पुत्राः सुधार्मिकाः
ਗਾਰਗ੍ਯ ਦਾ ਵੰਸ਼ ‘ਗਰਗਭੂਮੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਵਤ੍ਸ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਵੀ ਖਿਆਤ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰੀ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਧਰਮਪਰਾਇਣ ਸਨ।
Verse 79
विक्रान्ता बलवन्तश्च सिहतुल्यपराक्रमाः / इत्येते काश्यपाः प्रोक्ता रजेरपि निबोधत
ਉਹ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ, ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਸ਼ੌਰਯ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ‘ਕਾਸ਼੍ਯਪ’ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਰਜੇ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੁਣੋ।
Verse 80
रजेः पुत्रशतान्यासन्पञ्च वीर्यवतो भुवि / राजेयमिति विख्यातं क्षत्र सिंद्रभयावहम्
ਰਜੇ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੰਜ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵੀਰਯਵਾਨ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰੀ ਵੰਸ਼ ‘ਰਾਜੇਯ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਵੈਰੀਆਂ ਲਈ ਭਯੰਕਰ ਸੀ।
Verse 81
तदा देवासुरे युद्धे समुत्पन्ने सुदारुणे / देवाश्चैवासुराश्चैव पितामहमथाब्रुवन्
ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਗਿਆ। ਦੇਵ ਅਤੇ ਅਸੁਰ—ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਤਦ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
Verse 82
आवयोर्भगवन्युद्धे विजेता को भविष्यति / ब्रूहि नः सर्वलोकेश श्रोतुमिच्छामहे वयम्
ਹੇ ਭਗਵਾਨ! ਸਾਡੇ ਇਸ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜੇਤੂ ਕੌਣ ਹੋਵੇਗਾ? ਹੇ ਸਰਵਲੋਕੇਸ਼! ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ; ਅਸੀਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।
Verse 83
ब्रह्मोवाच / येषामर्थाय संग्रामे रजिरात्तायुधः प्रभुः / योत्स्यते ते विजष्यन्ते त्रींल्लोकान्नात्र संशयः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਸਤ੍ਰ ਧਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਰਜਿ ਲੜੇਗਾ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਣਗੇ।
Verse 84
रजिर्यतस्ततो लक्ष्मीर्यतो लक्ष्मीस्ततो धृतिः / यतो धृतिस्ततो धर्मो यतो धर्मस्ततो जयः
ਜਿੱਥੇ ਰਜਿ ਹੈ ਉੱਥੇ ਲਕਸ਼ਮੀ; ਜਿੱਥੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ ਉੱਥੇ ਧੀਰਜ। ਜਿੱਥੇ ਧੀਰਜ ਹੈ ਉੱਥੇ ਧਰਮ; ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ ਹੈ ਉੱਥੇ ਜੈ।
Verse 85
ते देवा दानवाः सर्वे ततः श्रुत्वा रजेर्जयम् / अभ्ययुर्जयमिच्छन्तः स्तुवन्तो राजसत्तमम्
ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਰਜਿ ਦੀ ਜਿੱਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੈ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਕੋਲ ਆਏ।
Verse 86
ते हृष्टमनसः सर्वे राजानं देवदानवाः / ऊचुरस्मज्जयाय त्वं गृहाम वरकार्मुकम्
ਸਾਰੇ ਦੇਵ-ਦਾਨਵ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬੋਲੇ—ਸਾਡੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਧਨੁਸ਼ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ।
Verse 87
रजिरुवाच अहं जेष्यामि भो दैत्या देवाञ्च्छ क्रपुरोगमान् / इन्द्रो भवामि धर्मात्मा ततो योत्स्ये रणाजिरे
ਰਜਿ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦੈਤਿਆਂ! ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਗਵਾਨ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਜਿੱਤਾਂਗਾ। ਧਰਮਾਤਮਾ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਬਣਾਂਗਾ; ਫਿਰ ਰਣ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਕਰਾਂਗਾ।
Verse 88
दानवा ऊचुः अस्माकमिन्द्रः प्रह्लादस्तस्यार्थे विजयामहे / अस्मिन्तु समये राजंस्तिष्ठेथा देवनोदिते
ਦਾਨਵ ਬੋਲੇ—ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਹੀ ਸਾਡਾ ਇੰਦਰ ਹੈ; ਉਸਦੇ ਲਈ ਅਸੀਂ ਜਿੱਤ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹੁ।
Verse 89
स तथेति ब्रुवन्नेव देवैरप्यभिनोदितः / भविष्यसींद्रो जित्वेति देवैरपि निमन्त्रितः
ਉਹ ‘ਇਉਂ ਹੀ ਹੋਵੇ’ ਕਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਦੇਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਸਲਾਹਿਆ ਗਿਆ। ‘ਜਿੱਤ ਕੇ ਤੂੰ ਇੰਦਰ ਬਣੇਂਗਾ’ ਕਹਿ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ।
Verse 90
जघान दानवान्सर्वान्ये ऽवध्या वज्रपाणयः / स विप्रनष्टां देवानां परमश्रीः श्रियं वशी
ਵਜ੍ਰਪਾਣੀ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜੋ ਅਵਧ੍ਯ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋਈ ਪਰਮ-ਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਮੁੜ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ।
Verse 91
निहत्य दानवान्सर्वा नाजहार रजिः प्रभुः / तं तथाह रजिं तत्र देवैः सह शतक्रतुः
ਸਾਰੇ ਦਾਨਵ ਮਾਰ ਕੇ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਰਜਿ ਨੇ (ਪਦ/ਰਾਜ) ਨਹੀਂ ਲਿਆ। ਤਦ ਉੱਥੇ ਦੇਵਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੂ ਨੇ ਰਜਿ ਨੂੰ ਇਉਂ ਆਖਿਆ।
Verse 92
रजिपुत्रो ऽहमित्युक्त्वा पुनरेवाब्रहवीद्वचः / इन्द्रो ऽसि राजन्देवानां सर्वेषां नात्र संशयः
‘ਮੈਂ ਰਜਿ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ’ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ—‘ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਇੰਦਰ ਹੈਂ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।’
Verse 93
यस्याहमिन्द्रः पुत्रस्ते ख्यातिं यास्यामि शत्रुहन् / स तु शक्रवचः श्रुत्वा वञ्चितस्तेन मायया
ਮੈਂ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਹਨ, ਇੰਦਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ; ਤੇਰੀ ਖਿਆਤੀ ਵਧਾਵਾਂਗਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ। ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਠੱਗਿਆ ਗਿਆ।
Verse 94
तथेत्येवाह वै राजा प्रीयमाणः शतक्रतुम् / तस्मिंस्तु देवसदृशे दिवं प्राप्ते महीपतौ
ਰਾਜਾ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਬੋਲਿਆ—“ਤਥੈਵ।” ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੇਵ-ਸਮਾਨ ਮਹੀਪਤੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 95
दायाद्यमिन्द्रादा जह्नुराचार्यतनया रजेः / तानि पुत्रशतान्यस्य तच्च स्थानं शचीपतेः
ਰਜੇ ਦੇ ਆਚਾਰਯ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਵਾਰਸਤੀ ਹੱਕ ਛੀਨ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਉਹ ਪਦ—ਸਭ ਸ਼ਚੀਪਤੀ ਦਾ ਅਸਨ ਬਣ ਗਿਆ।
Verse 96
समाक्रामन्त बहुधा स्वर्गलोकं त्रिविष्टपम् / ततः काले बहुतिथे समतीते महाबलः
ਉਹ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਦੌੜੇ। ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ।
Verse 97
हतराज्यो ऽब्रवीच्छक्रो हतभागो बृहस्पतिम् / बदरी फलमात्रं वै पुरोडाशं विधत्स्व मे
ਰਾਜ ਤੋਂ ਵੰਝਿਆ, ਭਾਗਹੀਣ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਦਰੀ ਫਲ ਜਿਤਨਾ ਹੀ ਪੁਰੋਡਾਸ਼ ਤਿਆਰ ਕਰ।”
Verse 98
ब्रह्मर्षे येन तिष्ठेयं तेजसाप्यायितस्ततः / ब्रह्मन्कृशो ऽहं विमना त्दृतराज्यो हृतासनः
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ! ਜਿਸ ਤੇਜ ਨਾਲ ਮੈਂ ਮੁੜ ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਠਹਿਰ ਸਕਾਂ, ਉਹ ਉਪਾਅ ਦੱਸੋ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਸ਼, ਉਦਾਸ, ਰਾਜ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਅਤੇ ਆਸਨ ਤੋਂ ਹਟਾਇਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।
Verse 99
हतौजा दुर्बलो युद्धे रजिपुत्रेः प्रसीद मे / बृहस्पतिरुवाच यद्येवं चोदितःशक्र त्वयास्यां पूर्वमेव हि
ਮੈਂ ਤੇਜਹੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਾਂ; ਹੇ ਰਜਿਪੁੱਤਰ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਜੇ ਤੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਕਸਾਉਂਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ…
Verse 100
नाभविष्यत्त्वत्प्रियार्थमकर्त्तव्यं ममानघ / प्रयतिष्यामि देवेन्द्र त्वद्धितार्थं महाद्युते
ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼! ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਿਯ ਲਈ ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਅਕਰਤੱਬ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਹੇ ਦੇਵੇਂਦਰ, ਮਹਾਦ੍ਯੁਤੀ, ਤੇਰੇ ਹਿਤ ਲਈ ਮੈਂ ਯਤਨ ਕਰਾਂਗਾ।
Verse 101
यज्ञभागं च राज्यं च अचिरात्प्रतिपत्स्यसे / तथा शक्र गमिष्यामि मा भूत्ते विक्लवं मनः
ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਯੱਗ-ਭਾਗ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੋਵੇਂ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ। ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਮੈਂ ਵੀ ਓਹੀ ਕਰਾਂਗਾ; ਤੇਰਾ ਮਨ ਘਬਰਾਏ ਨਾ।
Verse 102
ततः कर्म चकारास्य तेजःसंवर्द्धनं महत् / तेषां च बुद्धिसंमोहमकरोद्बुद्धिसत्तमः
ਫਿਰ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਤੇਜ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਮੋਹ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 103
ते यदा तु सुसंमूडा रागान्मत्तो विधर्मिणः / ब्रह्मद्विषश्च संबृत्ता हतवीर्यपराक्रमाः
ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਗ ਵਿਚ ਮੱਤੇ ਹੋ ਕੇ ਬਹੁਤ ਮੋਹਿਤ, ਅਧਰਮੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਦ್ವੇਸ਼ੀ ਬਣ ਗਏ, ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੀਰਜ ਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 104
ततो लेभे ऽसुरैश्वर्यमैन्द्रस्थानं तथोत्तमम् / हत्वा रजिसुतान्सर्वान्कामक्रोधपरायणान्
ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਉਹ ਉੱਤਮ ਅਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਰਜੀ ਦੇ ਸਭ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ।
Verse 105
य इदं च्यवनं स्थानात्प्रतिष्ठां च शतक्रतोः / शृणुयाच्छ्रावयेद्वापि न स दौरात्म्यमाप्नुयात्
ਜੋ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ ਇੰਦਰ ਦੀ ਪਦਵੀ ਤੋਂ ਚਿਊਤ ਹੋਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣੇ ਜਾਂ ਸੁਣਾਵੇ, ਉਹ ਦੁਰਾਤਮਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ।
Frequently Asked Questions
It recites the Amāvasu-related lineage stream beginning with Āyu’s descendants (including Nahuṣa and Kṣatravṛddha), then details Kṣatravṛddha → Sunahotra → (Kāśa, Śala, Gṛtsamada) and the Kāśī branch (Kāśipa → Dīrghatapas → Dhanva → Dhanvantari).
The verse frames lineage as a generator of diverse karmic functions: a single dynastic root can branch into multiple social-ritual roles, presenting varna not only as social classification but as genealogical and vocational diversification across time.
Sūta explains that Dhanvantari’s origin is cosmic: he manifested during the Samudra-manthana at the emergence of amṛta, born from a pot (kalaśa) and radiant with Śrī; his placement is then interpreted through yajña order and divine allotment in relation to Viṣṇu.