Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 14
गान्धर्वमूर्छनालक्षणवर्णनम्
Description of Gandharva Mūrchanā Characteristics
Devanagari script
कला कार्या तु वर्णानां तदा नुः स्थापितो भवेत् / विपर्ययस्य रोपिस्या द्यस्य प्रादुर्घटी मम
Transliteration
kalā kāryā tu varṇānāṃ tadā nuḥ sthāpito bhavet / viparyayasya ropisyā dyasya prādurghaṭī mama
Translation
ਵਰਨਾਂ ਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਤਦ ਉਹ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਵਿਪਰਯਯ ਦੀ ਰੋਪਣ-ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਕਠਿਨ ਪ੍ਰਾਦੁਰਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Word by Word
कलाkalā (part/digit)
कला:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; Nominative Singular Feminine
कार्याto be made/should be done
कार्या:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootकार्य (कृदन्त; √कृ धातु, यत्/ण्यत्)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; gerundive (to be done) agreeing with ‘कलाः’
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषणार्थक-अव्यय; particle
वर्णानाम्of the varṇas (letters/classes)
वर्णानाम्:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; Genitive Plural Masculine/Neuter (context: ‘of letters/colors’)
तदाthen
तदा:
Kala (काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय; temporal adverb
नुःindeed/now (particle)
नुः:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootनु (अव्यय)
Formप्रश्न/अनुनय/सम्भावना-अव्यय; particle (nu)
स्थापितःestablished/placed
स्थापितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootस्थापित (कृदन्त; √स्था धातु, णिच् + क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; past participle (क्त) ‘placed/established’
भवेत्would be/should become
भवेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formविधिलिङ्-लकार (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
विपर्ययस्यof reversal/inversion
विपर्ययस्य:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootविपर्यय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; Genitive Singular Masculine
रोपिस्याropisyā (unclear term)
रोपिस्या:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootरोपिस्या (प्रातिपदिक; पाठभेद/दुर्लभ-रूप)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया/प्रथमा (3rd/1st) एकवचन; form uncertain due to textual corruption
द्यस्यof dy(a) (unclear)
द्यस्य:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootद्य (प्रातिपदिक; पाठभेद/दुर्लभ)
Formषष्ठी (6th), एकवचन; Genitive Singular (gender unclear)
प्रादुः-घटीmanifestation/appearance (prādurghaṭī)
प्रादुः-घटी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रादुः (अव्यय) + घटी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; Nominative Singular Feminine; अव्ययीभाव-समास (‘manifest’ + ‘ghaṭī’)
ममmy/of me
मम:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th), एकवचन; Genitive Singular; 1st person pronoun