Adhyaya 55

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे कपिलाश्रमस्थाश्वानयनं नाम चतुष्पञ्चाशत्तमो ऽध्यायः // ५४// äः अभिनन्द्याशिषात्यर्थं लालयन्प्रशशंस ह

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ (ਵਾਯੂ-ਪ੍ਰੋਕਤ) ਦੇ ਮੱਧਯਮ ਭਾਗ ਦੇ ਤੀਜੇ ਉਪੋੱਧਾਤ ਪਾਦ ਵਿੱਚ ‘ਕਪਿਲ ਆਸ਼੍ਰਮ-ਸਥ ਅਸ਼ਵ ਆਨਯਨ’ ਨਾਮ ਦਾ ਪਚਪੰਜਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਅਭਿਨੰਦਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।

Verse 2

अथ ऋत्विक्सदस्यैश्च सहितो राजसत्तमः / उपाक्रमत तं यज्ञे विधिवद्वेदपारगैः

ਫਿਰ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਰਿਤਵਿਕਾਂ ਅਤੇ ਸਭਾ-ਸਦੱਸਾਂ ਸਮੇਤ, ਵੇਦ-ਪਾਰੰਗਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਯਜ्ञ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ।

Verse 3

ततः प्रववृते यज्ञः सर्वसंपद्गुणान्वितः / सम्यगौर्ववसिष्ठाद्यैर्मुनिभिः संप्रवर्त्तितः

ਤਦੋਂ ਸਾਰੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਯੱਗ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ; ਔਰਵ, ਵਸਿਸ਼ਠ ਆਦਿ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਚਲਾਇਆ।

Verse 4

हिरण्मयमयी वेदिः पात्राण्युच्चावचानि च / सुसमृद्धं यथाशास्त्रं यज्ञे सर्वं बभूव ह

ਸੋਨੇ ਦੀ ਵੇਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉੱਚੇ-ਨੀਵੇਂ ਅਨੇਕ ਪਾਤਰ ਵੀ ਸਨ; ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਸੀ।

Verse 5

एवं प्रवर्त्तितं यज्ञमृत्विजः सर्व एव ते / क्रमात्समापयामासुर्यजमानपुरस्सराः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਯੱਗ ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਿਤਵਿਜ਼ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਮਾਪਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 6

समापयित्वा तं यज्ञं राजा विधिविदां वरः / यथावद्दक्षिणां चैव ऋत्विजां प्रददौ तदा

ਉਹ ਯੱਗ ਸਮਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜੇ ਨੇ ਤਦ ਰਿਤਵਿਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਯਥੋਚਿਤ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦਿੱਤੀ।

Verse 7

अथ ऋत्विक्सदस्यानां ब्राह्मणानां तथार्थिनाम् / तत्काङ्क्षितादभ्यधिकं प्रददौ वसु सर्वशः

ਫਿਰ ਰਿਤਵਿਜ਼ਾਂ, ਸਦੱਸਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਨ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।

Verse 8

एवं संतर्प्य विप्रादीन्दक्षिणाभिर्यथाक्रमम् / क्षमापयामास गुरून्सदस्यान्प्रणिपत्य च

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਖਿਣਾ ਦੇ ਕੇ ਵਿਪ੍ਰ ਆਦਿਕਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਸਭਾ ਦੇ ਸਦੱਸਾਂ ਨੂੰ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ ਖਿਮਾ ਮੰਗੀ।

Verse 9

ब्राह्मणाद्यैस्ततो वर्णैरृत्विग्भिश्च समन्वितः / वारकीयाकदंबैश्च सूतमागधवन्दिभिः

ਤਦ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਦਿ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਰਿਤਵਿਜਾਂ ਨਾਲ, ਵਾਰਕੀਯ ਟੋਲਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਸੂਤਾਂ, ਮਾਗਧਾਂ ਅਤੇ ਵੰਦੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 10

अन्वीयमानः सस्त्रीकः श्वेतच्छत्रविराजितः / दोधूयमानचमरो वालव्यजनराजितः

ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਅਨੁਸਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਚਿੱਟੇ ਛਤਰ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ, ਹਿਲਦੇ ਚਾਮਰਾਂ ਅਤੇ ਵਾਲ-ਵਿਆਜਨਾਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।

Verse 11

नानावादित्रनिर्घोषैर्बधिरीकृतदिङ्मुखः / स गत्वा सरयूतीरं यथाशाश्त्रं यथाविधि

ਅਨੇਕਾਂ ਵਾਜਿਆਂ ਦੇ ਘੋਸ਼ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਬਹਿਰੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਉਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਮੁਤਾਬਕ ਸਰਯੂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਗਿਆ।

Verse 12

चकारावभृथस्नानं मुदितः सहबन्धुभिः / एवं स्नात्वा सपत्नीकः सुहृद्भिर्ब्राह्मणैः सह

ਉਸ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧੀਆਂ ਸਮੇਤ ਅਵਭ੍ਰਥ-ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਮਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਰਿਹਾ।

Verse 13

वीणावेणुमृदङ्गादिनानावादित्रनिःस्वनैः / मङ्गल्यैर्वेदघोषैश्च सह विप्रजनेरितैः

ਵੀਣਾ, ਵੇਣੂ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਵਾਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਦ ਅਤੇ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਚਾਰਿਤ ਮੰਗਲਮਈ ਵੇਦ-ਘੋਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ।

Verse 14

संस्तूयमानः परितः सूतमागधबन्दिभिः / प्रविवेश पुरीं रम्यां हृष्टपुष्टजनायुतम्

ਸੂਤ, ਮਾਗਧ ਅਤੇ ਬੰਦੀ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚੌਫੇਰੇ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਜਨ-ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਭਰੀ ਸੁਹਾਵਣੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ।

Verse 15

श्वेतव्यजन सच्छत्रपताकाध्वजमालिनीम् / सिक्तसंमृष्टभूभागापणशोभासमन्विताम्

ਉਹ ਨਗਰੀ ਚਿੱਟੇ ਚਾਮਰਾਂ, ਸੁੰਦਰ ਛਤਰਾਂ, ਪਤਾਕਿਆਂ ਅਤੇ ਧਵਜਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕ ਕੇ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ।

Verse 16

कैलासाद्रिप्रकाशाभिरुज्ज्वलां सौधपङ्क्तिभिः / स तत्रागरुधूपोत्थगन्धामोदितदिङ्मुखम्

ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਵਰਗੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਮਹਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਨਗਰੀ ਉਜਲੀ ਸੀ; ਉੱਥੇ ਅਗਰੂ ਧੂਪ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 17

विकीर्यमाणः परितः पौरनारीजनैर्मुहुः / लाजवर्षेण सानन्दं वीक्षमाणश्च नागरैः

ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਚੌਫੇਰੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਲਾਜ (ਭੁੰਨੇ ਚੌਲ) ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ; ਅਤੇ ਨਗਰਵਾਸੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਸਨ।

Verse 18

उपदाभिरनेकाभिस्तत्रतत्र वणिग्जनैः / संभाव्यमानः शनकैर्जगम स्वपुरं प्रति

ਉਹ ਅਨੇਕ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ।

Verse 19

स प्रविश्य गृहं रम्यं सर्वमण्डलमण्डितम् / सम्यक्संभावयामास सुहृदो ब्राह्मणानपि

ਉਹ ਸਭ ਮੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੁੰਦਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਵੀ ਯਥੋਚਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 20

संसेव्यमानश्च तदा नानादेशेश्वरैर्नृपैः / सभायां राजशार्दूलो रेमे शक्र इवापरः

ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਉਹ ਰਾਜ-ਸ਼ਾਰਦੂਲ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਵਾਂਗ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 21

एवं सुहृद्भिः सहितः पूरयित्वा मनोरथम् / सगरः सह भार्याभ्यां रेमे नृपवरोत्तमः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿ ਕੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਨ੍ਰਿਪ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਗਰ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋਨਾਂ ਰਾਣੀਆਂ ਸਮੇਤ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ।

Verse 22

अंशुमन्तं ततः पौत्रं मुदा विनयशालिनम् / वसिष्ठानुमते राजा यौवराज्ये ऽभ्यषेचयत्

ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਨਮ੍ਰ ਪੌਤ੍ਰ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਦਾ ਯੁਵਰਾਜ ਪਦ ਉੱਤੇ ਅਭਿਸੇਕ ਕੀਤਾ।

Verse 23

पौरजानपदानां तु बन्धूनां सुहृदामपि / स प्रियो ऽभवदत्यर्थमुदारैश्च गुणैर्नृपः

ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਜਨਪਦ ਦੇ ਲੋਕਾਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੁਹਿਰਦਾਂ ਲਈ ਉਹ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਉਦਾਰ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 24

प्रजास्तमन्वरज्यन्त बालमप्यमितौजसम् / नवं च शुक्लपक्षादौशीतांशुमचिरोदितम्

ਅਪਾਰ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਜਾ ਨੇ ਇਉਂ ਹੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਅਪਣਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਚੰਦ ਜਲਦੀ ਉਗਦਾ ਹੈ।

Verse 25

स तेन सहितः श्रीमान्सुत्दृद्भिश्च नृपोत्तमः / भार्याभ्यामनुरूपाभ्यां रममाणो ऽवसच्चिरम्

ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਉੱਤਮ ਰਾਜਾ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਰਮਦਾ ਹੋਇਆ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵੱਸਿਆ।

Verse 26

युवैव राजशार्दूलः साक्षाद्धर्म इवापरः / पालयामास वसुधां सशैलवनकाननाम्

ਜਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਰਾਜ-ਸ਼ੇਰ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਧਰਮ ਦੇ ਦੂਜੇ ਰੂਪ ਵਰਗਾ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਅਰਣਿਆਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 27

एवं महानहिमदीधितिवंशमौलिरत्नाय यमानवपुरुत्तरकोसलेशः / पूर्णेन्दुवत्सकललोकमनो ऽभिरामः सार्द्ध प्रजाभिरखिलाभिरलं जहर्ष

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਮਾਨਵਪੁਰ ਦਾ ਉੱਤਰ ਕੋਸਲਾਧੀਸ਼, ਮਹਾ-ਨਹਿਮ-ਦੀਧਿਤੀ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਮੌਲਿ-ਰਤਨ, ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੀ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਜਾ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।