Adhyaya 5
हिरण्यकशिपुजन्म-तपः-वरप्रभावः (Birth, Austerity, and Boon-Power of Hiraṇyakaśipu)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਦੈਤ੍ਯ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਉਰਗ, ਰਾਖਸ਼ਸ, ਸਰਪ, ਭੂਤ, ਪਿਸ਼ਾਚ, ਵਸੂ, ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਵਨਸਪਤੀਆਂ ਆਦਿ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਨਿਧਾਨ ਅਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਕਥਾ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ। ਸੂਤ ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦਿਤੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਕੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨਾਲ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕਸ਼ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਮ-ਵਿਆਖਿਆ ਸਮੇਤ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੀ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ—ਦੀਰਘ ਉਪਵਾਸ ਅਤੇ ਉਲਟੀ ਅਵਸਥਾ—ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਅਸਾਧਾਰਣ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੰਕੇਤਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵੰਸ਼, ਯੱਗ-ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਤੇ ਤਪੋ-ਵਰ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕ-ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਡੋਲਣ ਦਾ ਪੁਰਾਣਿਕ ਕਾਰਣ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इति ब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यामभागे तृतीय उपोद्धातपादे जयाभिव्याहारो नाम चतुर्थो ऽध्यायः ऋषिरुवाच दैत्यानां दानवानां च गन्धर्वोरगरक्षसाम् / सर्पभूतापिशा चानां वसूनां पक्षिवीरुधाम्
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ, ਵਾਯੂ-ਪ੍ਰੋਕਤ ਮੱਧਿਆਮਭਾਗ ਦੇ ਤੀਜੇ ਉਪੋੱਧਾਤਪਾਦ ਵਿੱਚ ‘ਜਯਾਭਿਵ੍ਯਾਹਾਰ’ ਨਾਮ ਦਾ ਚੌਥਾ ਅਧਿਆਇ। ਰਿਸ਼ੀ ਬੋਲੇ—ਦੈਤ੍ਯ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਉਰਗ, ਰਾਖਸ਼ਸ, ਸਰਪ, ਭੂਤ, ਪਿਸ਼ਾਚ, ਵਸੂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਤੇ ਬੂਟਿਆਂ ਬਾਰੇ।
Verse 2
उत्पत्तिं निधनं चैव विस्तारात्कथयस्व नः / एवमुक्तस्तदा सूतः प्रत्युवाचर्षिसत्तमम्
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਨਾਸ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਸੂਤ ਨੇ ਤਦ ਰਿਸ਼ੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 3
सूत उवाच दितेः पुत्रद्वयं जज्ञे कन्या चैका महाबला / कश्यपस्यात्मजौ तौ तु सर्वेभ्यः पूर्वजौ स्मृतौ
ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਦਿਤੀ ਤੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹਾਬਲੀ ਧੀ ਵੀ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਮੰਨੇ ਗਏ।
Verse 4
सौत्ये ऽहन्यतिरा त्रस्य कश्यपस्याश्वमेधिकाः / हिरण्यकशिपुर्नाम प्रथितं पृथगासनम्
ਸੌਤ੍ਯ ਦੇ ਦਿਨ ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ; ਉਸ ਵੇਲੇ ‘ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ’ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੱਖਰਾ ਆਸਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
Verse 5
दित्या गर्भाद्विनिः सृत्य तत्रासीनः समन्ततः / हिरण्य कशिपुस्तस्मात् कर्मणा तेन स समृतः
ਦਿਤੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵੱਲ ਬੈਠ ਗਿਆ; ਉਸੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਉਹ ‘ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
Verse 6
ऋषय ऊचुः हिरण्यकशिपोर्जन्म नाम चैव महात्मनः / प्रभावं चैव दैत्यस्य विस्ताराद्ब्रूहि नः प्रभो
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ! ਮਹਾਤਮਾ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦਾ ਜਨਮ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਤੇ ਉਸ ਦੈਤ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।
Verse 7
सूत उवाच कश्यपस्याश्वमेधो ऽभूत्पुण्ये वै पुष्करे तदा / ऋषिभिदेंवताभिश्च गन्धर्वैरुपशोभितः
ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਕਸ਼੍ਯਪ ਦਾ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਹੋਇਆ; ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।
Verse 8
उत्सृष्टे स्वे च विधिना आख्यानादौ यथाविधि / आसनान्युपकॢप्तानि सौवर्णानि तु पञ्च वै
ਆਪਣੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਖਿਆਨ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸਭ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਪੰਜ ਸੁਵਰਨ ਆਸਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ।
Verse 9
कुलस्पदापि? त्रीण्यत्र कूर्चः फलकमेव च / मुख्यर्त्विजस्तु चत्वारस्तेषां तान्युपकल्पयन्
ਇੱਥੇ ਤਿੰਨ ਕੁਲ-ਸਥਾਨ, ਇੱਕ ਕੂರ್ಚ ਅਤੇ ਇੱਕ ਫਲਕ ਵੀ ਸੀ; ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਰਿਤਵਿਜਾਂ ਲਈ ਉਹ ਸਭ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
Verse 10
कॢप्त तत्रासनं चैकं होतुरर्थे हिरण्यम् / निषसाद सगर्भो ऽत्र तत्रासीनः शशंस च
ਉੱਥੇ ਹੋਤ੍ਰ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁਵਰਨ ਆਸਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ; ਸਗਰਭ ਉੱਥੇ ਬੈਠਿਆ ਅਤੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
Verse 11
आख्यानमानुपूर्व्येण महर्षिः कश्यपो यथा / तं दृष्ट्वा ऋषयस्तस्य नाम कुर्वन्ति वर्द्धितम्
ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਖਿਆਨ ਕਿਹਾ; ਉਹ ਵੇਖ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵਧਾ ਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 12
हिरण्यकशिपुस्तस्मात्कर्मणा तेन स स्मृतः / हिरण्यक्षो ऽनुजस्तस्य सिंहिका तस्य चानुजा
ਉਸ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਉਹ ‘ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ; ਉਸ ਦਾ ਅਨੁਜ ‘ਹਿਰਣ੍ਯਾਕ੍ਸ਼’ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅਨੁਜਾ ‘ਸਿੰਹਿਕਾ’ ਸੀ।
Verse 13
राहोः सा जननी देवी विप्र चित्तेः परिग्रहः / हिरण्यकशिपुर्दैत्यश्चचार परमं तपः
ਰਾਹੂ ਦੀ ਜਨਨੀ ਉਹ ਦੇਵੀ ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ; ਅਤੇ ਦੈਤ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਨੇ ਪਰਮ ਤਪ ਕੀਤਾ।
Verse 14
शतं वर्षसहस्राणां निराहारो ह्यधःशिराः / वरयामास ब्रह्माणं तुष्टं दैत्यो वरेण तु
ਉਹ ਦੈਤ ਇੱਕ ਲੱਖ ਵਰ੍ਹੇ ਨਿਰਾਹਾਰ, ਉਲਟਾ ਸਿਰ ਕਰਕੇ ਰਿਹਾ; ਫਿਰ ਵਰ ਲਈ ਪ੍ਰਸੰਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।
Verse 15
सर्वामरत्वमवधं सर्वभूतेभ्य एव हि / योगद्देवान् विनिर्जित्य सर्वदेवत्वमास्थितः
ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਵਧ੍ਯ ਐਸਾ ਸਰਵ-ਅਮਰਤਵ ਮੰਗਿਆ; ਅਤੇ ਯੋਗ-ਬਲ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਸਰਵਦੇਵਤਵ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।
Verse 16
कारये ऽहमिहैश्वर्यं बलवीर्यसमन्वितः / दानवास्त्वसुराश्चैव देवाश्च सह चारणैः
ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਬਲ ਤੇ ਵੀਰਤਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਐਸ਼ਵਰਯ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਾਂਗਾ; ਦਾਨਵ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਸਮੇਤ ਦੇਵ ਵੀ (ਵਸ਼ ਹੋਣਗੇ)।
Verse 17
भवन्तु वशगाः सर्वे मत्समीपानुभोजनाः / आर्द्रशुष्कैरवध्यश्च दिवा रात्रौ तथैव च / एवमुक्तस्तदा ब्रह्मानुजज्ञे सांतरं वरम्
ਸਾਰੇ ਮੇਰੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿ ਕੇ ਭੋਗ ਕਰਨ; ਭਿੱਜੇ ਜਾਂ ਸੁੱਕੇ ਨਾਲ, ਦਿਨ ਜਾਂ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੈਂ ਅਵਧ੍ਯ ਰਹਾਂ—ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸੀਮਿਤ ਵਰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।
Verse 18
ब्रह्मोवाच / महानयं वरस्तात वृतो दितिसुत त्वया / एही दानीं प्रतिज्ञानं भविष्यत्येवमेव तु
ਬ੍ਰਹਮਾ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਦਿਤੀ-ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਵਰ ਮੰਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਆ; ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਇਉਂ ਹੀ ਨਿਸਚਿਤ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇਗੀ।
Verse 19
दत्त्वा चाभिमतं तस्मै तत्रेवान्तरधादथ / सो ऽपि दैत्यस्तदा सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम्
ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਚਾਹਾ ਵਰ ਦੇ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਓਥੇ ਹੀ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਤਦ ਉਹ ਦੈਤ ਸਥਾਵਰ-ਜੰਗਮ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲੱਗਾ।
Verse 20
महिम्ना व्याप्य संतस्थे बहुमूर्त्तिरमित्रजित् / स एव तपति व्योम्नि चन्द्रसूर्यत्वमास्थितः
ਉਹ ਅਮਿਤ੍ਰਜਿਤ ਬਹੁ-ਰੂਪੀ ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪ ਕੇ ਟਿਕ ਗਿਆ। ਉਹੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੰਦ੍ਰ-ਸੂਰਜ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਤਪਣ ਲੱਗਾ।
Verse 21
स एव वायुर्भूत्वा च ववौ जगति सर्वदा / स गोपालो ऽविपालश्च कर्षकश्च स एव ह
ਉਹੀ ਹਵਾ ਬਣ ਕੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਵਗਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹੀ ਗੋਪਾਲ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਸ਼ੂਪਾਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹੀ ਕਿਸਾਨ ਵੀ ਹੈ।
Verse 22
स ज्ञाता सर्वलोकेषु मन्त्रव्याख्याकरस्तथा / नेता गोप्ता गोपयिता दीक्षितो याजकः स तु
ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਵੀ। ਉਹੀ ਨੇਤਾ, ਰੱਖਿਆਕ, ਗੁਪਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਦੀਖ਼ਿਤ ਅਤੇ ਯਾਜਕ ਹੈ।
Verse 23
तस्य देवाः सुराः सर्वे तदासन्सोमपायिनः / एवंप्रभावो दैत्यो ऽसावतो भूयो निबोधत
ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਸੁਰ ਸੋਮਪਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ। ਐਸਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਉਹ ਦੈਤ ਸੀ; ਹੁਣ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁਣੋ।
Verse 24
तस्मै सर्वे नमस्कारं कुर्वन्तीज्यः स एव च / हिरण्यकशिपोर्दैत्यैः श्लोको गीतः पुरा त्विह
ਸਾਰੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਉਹੀ ਪੂਜਣਯੋਗ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੇ ਦੈਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਗਾਇਆ ਸ਼ਲੋਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 25
हिरण्यकशिपू राजा यां यामाशां निरैक्षत / तस्यै तस्यै तदा देवा नमश्चक्रुर्महर्षिभिः
ਰਾਜਾ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਜਿਹੜੀ ਜਿਹੜੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਤੱਕਦਾ, ਉਸੇ ਉਸੇ ਪਾਸੇ ਦੇਵਤੇ ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ।
Verse 26
तस्यासीन्नरसिंहस्तु मृत्युर्विष्णुः पुरा किल / नरात्तु यस्माज्जन्मास्य नरमूर्त्तिश्च यत्प्रभुः
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੀ ਮੌਤ ਬਣ ਕੇ ਨਰਸਿੰਹ ਹੋਇਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਨਰ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਵੀ ਨਰ-ਰੂਪ ਸੀ।
Verse 27
तस्मात्स नरसिंहो वै गीयते वेदवादिभिः / सागरस्य च वेलायामुच्छ्रित स्तपसो विभुः
ਇਸ ਲਈ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਉਸ ਨਰਸਿੰਹ ਦਾ ਗਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਰਵ-ਵਿਭੂ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਉੱਚਾ ਹੋ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
Verse 28
शरीरं तस्य देवस्य ह्यासीद्देवमयं प्रभो / नाम्ना सुदर्शनं चैव विश्रुतश्च महाबलः
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਸ ਦੇਵਤੇ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਰੱਬੀ ਸੀ; ਉਹ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਸੀ।
Verse 29
ततः स बाहुयुद्धेन दैत्येन्द्रं तं महाबलम् / नखैर्बिभद संक्रुद्धो नार्द्राः शुष्का नखा इति
ਫਿਰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਸਨੇ ਹੱਥੋਪਾਈ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਉਸ ਮਹਾਨ ਬਲੀ ਦੈਂਤ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਹੁੰਆਂ ਨਾਲ ਪਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਨਹੁੰ ਨਾ ਗਿੱਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸੁੱਕੇ।
Verse 30
हिरण्याक्षसुताः पञ्च विक्रान्ताः सुमहाबलाः / शंबरः शकुनिश्चैव कालनाभस्तथैव च
ਹਿਰਣਯਾਕਸ਼ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਸਨ ਜੋ ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਸਨ: ਸ਼ੰਬਰ, ਸ਼ਕੁਨੀ ਅਤੇ ਕਾਲਨਾਭ।
Verse 31
महानाभः सुविक्रान्तो सुत संतापनस्तथा / हिरण्यक्षसुता ह्येते देवैरपि दुरासदाः
ਮਹਾਨਾਭ ਜੋ ਬਹੁਤ ਬਹਾਦਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੰਤਾਪਨ। ਹਿਰਣਯਾਕਸ਼ ਦੇ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਜਿੱਤ ਸਨ।
Verse 32
तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च दैतेयाः सगणाः स्मृताः / स शतानि सहस्राणि निहतास्तारकामये
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੋਤੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉਹ ਦੈਂਤ, ਜੋ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਤਾਰਕਾਮਯ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ।
Verse 33
हिरण्यकशिपोः पुत्राश्चत्वारः सुमहाबलाः / प्रह्लादः पूर्वजस्तेषामनुह्ना दस्तथापरः
ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੇ ਚਾਰ ਅਤਿ ਮਹਾਬਲੀ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਜੇਠਾ ਸੀ; ਫਿਰ ਅਨੁਹਲਾਦ ਅਤੇ ਦ ਆਦਿ ਹੋਰ ਸਨ।
Verse 34
संह्रादश्चैव ह्रादश्च ह्रादपुत्रौ निबोधत / सुंदो निसुन्दश्च तथा ह्रादपुतौ बभूवतुः
ਸੰਹ੍ਰਾਦ ਅਤੇ ਹ੍ਰਾਦ—ਇਹ ਜਾਣੋ ਕਿ ਹ੍ਰਾਦ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ; ਉਹ ਸੁੰਦ ਅਤੇ ਨਿਸੁੰਦ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ।
Verse 35
ब्रह्यघ्नौ तौ महावीरौ मूकस्तु ह्राददायकः / मारीचः सुन्दपुत्रस्तु ताडकायामजायत
ਉਹ ਦੋਵੇਂ (ਸੁੰਦ-ਨਿਸੁੰਦ) ਬ੍ਰਹਮਘਾਤੀ ਮਹਾਵੀਰ ਸਨ; ਹ੍ਰਾਦ ਦਾ ਦਾਇਕ ਮੂਕ ਸੀ। ਅਤੇ ਸੁੰਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰੀਚ ਤਾੜਕਾ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ।
Verse 36
दण्डके निहतः सो ऽथ राघवेण बलीयसा / मूको विनिहतश्चापि कैराते सव्यसाचिना
ਉਹ (ਮਾਰੀਚ) ਦੰਡਕ ਵਨ ਵਿੱਚ ਬਲਵਾਨ ਰਾਘਵ (ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ) ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਮੂਕ ਵੀ ਕੈਰਾਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਵ੍ਯਸਾਚੀ (ਅਰਜੁਨ) ਵੱਲੋਂ ਨਿਹਤ ਹੋਇਆ।
Verse 37
संह्रादस्य तु दैत्यस्य निवातकवचाः कुले / उत्पन्ना महता चैव तपसा भाविताः स्वयम्
ਉਸ ਦੈਤ੍ਯ ਸੰਹ੍ਰਾਦ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ‘ਨਿਵਾਤਕਵਚ’ ਨਾਮ ਦੇ (ਦੈਤ੍ਯ) ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਆਪ ਹੀ ਸੰਵਰੇ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਬਣੇ।
Verse 38
अरयो देवतानां ते जंभस्य शतदुन्दुभिः / तथा दक्षो सुरश्चण्डश्चत्वारो देत्यनायकाः
ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਸਨ—ਜੰਭ ਦਾ ਸ਼ਤਦੁੰਦੁਭਿ; ਅਤੇ ਦਕਸ਼ ਤੇ ਸੁਰਚੰਡ—ਇਹ ਚਾਰੇ ਦੈਤ੍ਯ-ਨਾਇਕ ਸਨ।
Verse 39
बाष्कलस्य सुता ह्येते काल नेमेः सुताञ्छृणु / ब्रह्मजित्क्रतुजिच्चैव देवान्तकनरान्तकौ
ਇਹ ਬਾਸ਼ਕਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ; ਹੁਣ ਕਾਲਨੇਮੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਣੋ—ਬ੍ਰਹਮਜਿਤ, ਕ੍ਰਤੁਜਿਤ, ਅਤੇ ਦੇਵਾਂਤਕ ਤੇ ਨਰਾਂਤਕ।
Verse 40
कालनेमिसुता ह्येते शभोस्तु शृणुत प्रजाः / राजाजश्चैव गोमश्च शंभोः पुत्रौ प्रकीर्त्तितौ
ਇਹ ਕਾਲਨੇਮੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ; ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਜਨੋ, ਹੁਣ ਸ਼ਭੋ ਦੇ (ਪੁੱਤਰ) ਸੁਣੋ—ਰਾਜਾਜ ਅਤੇ ਗੋਮ—ਸ਼ੰਭੋ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 41
विरोजनस्य पुत्रश्च बलिरेकः प्रतापवान् / बलेः पुत्रशतं जज्ञे राजानः सर्व एव ते
ਵਿਰੋਚਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਲੀ ਇਕ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਸੀ; ਬਲੀ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ—ਉਹ ਸਭ ਦੇ ਸਭ ਰਾਜੇ ਸਨ।
Verse 42
तेषां प्रधानाश्चत्वारो विक्रान्ताः सुमहाबलाः / सहस्रबाहुः श्रेष्ठो ऽभूद्बाणो राजा प्रतापवान्
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਸਨ—ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ; ਸਹਸ੍ਰਬਾਹੁ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਰਾਜਾ ਬਾਣ ਵੀ ਸੀ।
Verse 43
कुंभगर्त्तो दयो भोजः कुञ्चिरित्येवमा दयः / शकुनी पूतना चैव कन्ये द्वे तु बलेः स्मृते
ਕੁੰਭਗਰਤ, ਦਯ, ਭੋਜ ਅਤੇ ਕੁੰਚਿਰ—ਇਹ ‘ਦਯ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕਹੇ ਗਏ। ਸ਼ਕੁਨੀ ਤੇ ਪੂਤਨਾ ਵੀ; ਅਤੇ ਬਲੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 44
बलेः पुत्राश्च पौत्राश्च शतशो ऽथ सहस्रशः / बालेया नाम विख्याता गणा विक्रान्तपौरुषाः
ਬਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੌਤਰੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ, ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਨ। ਉਹ ‘ਬਾਲੇਯਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਮਹਾਂ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਗਣ ਸਨ।
Verse 45
बाणस्य चैन्द्रधन्वा तु लोहिन्यामुदपद्यत / दितिर्विहितपुत्रा वै तोषयामास कश्यपम्
ਬਾਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ‘ਐਂਦ੍ਰਧਨ੍ਵਾ’ ਲੋਹਿਨੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ। ਪੁੱਤਰ-ਲਾਭ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਦਿਤੀ ਨੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।
Verse 46
तां कश्यपः प्रसन्नात्मा सम्यगाराधितस्त्वथ / वरेण छन्दयामास सा च वव्रे वरं तत
ਤਦ ਸਮ੍ਯਕ ਆਰਾਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ-ਚਿੱਤ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲਈ ਕਿਹਾ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਤਦ ਇੱਕ ਵਰ ਚੁਣ ਲਿਆ।
Verse 47
अथ तस्यै वरं प्रादात्प्रार्थितो भगवान्पुनः / उक्ते वरे तु मा तुष्टा दितिस्तं समभाषत
ਫਿਰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਵਰ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਵੀ ਦਿਤੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਬੋਲ ਪਈ।
Verse 48
मारीचं कण्यपं देवी भर्त्तारं प्राञ्जलिस्तदा / हतपुत्रास्मि भगवन्नादित्यैस्तव सूनुभिः
ਤਦੋਂ ਦੇਵੀ ਦਿਤੀ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਮਰੀਚਿ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਬੋਲੀ— “ਭਗਵਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਆਦਿਤਿਆਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ-ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹਾਂ।”
Verse 49
शक्रहन्तारमिच्छमि पुत्रं दीर्घतपो ऽर्जितम् / साहं तपश्चरिष्यामि गर्भमाधातुमर्हसि
“ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਲੰਮੇ ਤਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਯੋਗ ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤਪ ਕਰਾਂਗੀ; ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਗਰਭ ਧਾਰਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿਓ।”
Verse 50
पुत्रमिन्द्रवधे युक्तं त्वं मै वै दातुमर्हसि / तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा मारीचः कश्यपस्तदा
“ਇੰਦਰ-ਵਧ ਲਈ ਯੋਗ ਪੁੱਤਰ ਮੈਨੂੰ ਦੇਣਾ ਤੁਹਾਡਾ ਕਰਤੱਵ ਹੈ”— ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ। ਉਸਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਤਦੋਂ ਮਰੀਚਿ ਕਸ਼੍ਯਪ…
Verse 51
प्रत्युवाच महातेजा दितिं परमदुः खितः / एवं भवतु गर्भे तु शुचिर्भव तपोधने
ਤਦੋਂ ਮਹਾਤੇਜੀ ਮਰੀਚਿ ਕਸ਼੍ਯਪ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਦਿਤੀ ਨੂੰ ਬੋਲੇ— “ਇਉਂ ਹੀ ਹੋਵੇ; ਪਰ ਹੇ ਤਪ-ਧਨ, ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹੀਂ।”
Verse 52
जनयिष्यसि पुत्रं त्वं शक्रहन्तारमाहवे / पूर्णं वर्षसहस्रं तु शुचिर्यदि भविष्यसि
“ਜੇ ਤੂੰ ਪੂਰੇ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹੀਂ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇਂਗੀ।”
Verse 53
पुत्रं त्रिलोकप्रवरं मन्मथं जनयिष्यसि / एवमुक्त्वा महातेजास्तथा समभावत्तदा
ਤੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਮਨਮਥ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਵੇਂਗੀ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀ ਤਦ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 54
तामालभ्य स्वभवनं जगाम भगवानृषिः / गते भर्त्तरि सा देवी दितिः परमहर्षिता
ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਪਤੀ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਦੇਵੀ ਦਿਤੀ ਪਰਮ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ।
Verse 55
कुशप्लवनमासाद्य तपस्तेपे सुदारुणम् / शक्रस्तु समुपश्रुत्य संवादं तं तयोः प्रभुः
ਕੁਸ਼ਪਲਵਨ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਉਧਰ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਸੁਣ ਲਈ।
Verse 56
कुशप्लवनमागम्य दितिं वाक्यमभाषत / शुश्रूषां ते करिष्यामि मानुज्ञां दातुमर्हसि
ਕੁਸ਼ਪਲਵਨ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦਿਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂਗਾ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦੇ।
Verse 57
समिधश्चाहरिष्यामि पुष्पाणि च फलानि च / यथा त्वं मन्यसे वत्स सुश्रूषाभिरतो भव
ਮੈਂ ਸਮਿਧਾ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲ ਵੀ ਲਿਆਵਾਂਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਤੈਨੂੰ ਠੀਕ ਲੱਗੇ, ਹੇ ਵਤਸਾ, ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹੁ।
Verse 58
सर्वकर्मसु निष्णात आत्मनो हितमाचर / वरं श्रुत्वा तु त द्वाक्यं मातुः शक्रः प्रहर्षितः
ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹਿਤ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰ। ਮਾਤਾ ਦੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।
Verse 59
शुश्रूषाभिरतो भूत्वा कलुषेणान्तरात्मना / शुश्रूषते तु तां शक्रः सर्वकालमनुव्रतः
ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਅੰਦਰੋਂ ਮਲਿਨ ਮਨ ਰੱਖਦਿਆਂ ਵੀ, ਸ਼ਕ੍ਰ ਸਦਾ ਅਨੁਵਰਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 60
फलपुष्पाण्युपादाय समिधश्च दृढव्रतः / गात्रसंवाहनं काले श्रमापनयने तथा
ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵ੍ਰਤ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਫਲ-ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਸਮਿਧਾ ਲਿਆਉਂਦਾ; ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਅੰਗ-ਮਲਿਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਦਾ।
Verse 61
शक्रः सर्वेषु कालेषु दितिं परिचचार ह / किञ्चिच्छिष्टे व्रते देवी तुष्टा शक्रमुवाच ह
ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਦਿਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਤਾਂ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੂੰ ਬੋਲੀ।
Verse 62
प्रतीताहं ते सुरश्रेष्ठ दशवर्षाणि पुत्रक / अवशिष्ठानि भद्रं ते भ्रातरं द्रक्ष्यसे ततः
ਹੇ ਸੁਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁੱਤਰ! ਦਸ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ; ਜਦੋਂ ਬਾਕੀ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੂੰ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖੇਂਗਾ।
Verse 63
तमहं त्वत्कृते पुत्र सह धास्ये जयैषिणम् / त्रैलोक्यविजयं पुत्र भोक्ष्यसे सह तेन वै
ਹੇ ਪੁੱਤਰ! ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸ ਜਿੱਤ-ਇੱਛੁਕ ਨੂੰ ਨਾਲ ਧਾਰਾਂਗੀ; ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤ੍ਰੈਲੋਕ-ਵਿਜੈ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗੇਂਗਾ।
Verse 64
नाहं पुत्राभिजानामि मद्भक्तिगतमानसम् / एवमुक्त्वा दितिः शक्रं मध्यं प्राप्ते दिवाकरे
ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਮਨ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਪੁੱਤਰ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦੀ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਦਿਤੀ ਨੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੂੰ (ਇਉਂ) ਆਖਿਆ।
Verse 65
निद्रयापहृता दवी शिरः कृत्वा तु जानुनि / केशान्कृत्वा तु पादस्थान्सा सुष्वाप च देवता
ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਘੇਰੀ ਹੋਈ ਉਹ ਦੇਵੀ, ਸਿਰ ਨੂੰ ਘੁੱਟਣਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਅਤੇ ਕੇਸ ਪੈਰਾਂ ਵੱਲ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਦੇਵਤਾ-ਸਰੂਪਾ ਸੁੱਤ ਗਈ।
Verse 66
अधस्ताद्यत्तु नाभेर्वै सर्वं तदशुचि स्मृतम् / ततस्तामशुचिं ज्ञात्वा सोंतरं तदमन्यत
ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਅਸ਼ੁੱਧ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਅੰਦਰ ਦਾ (ਉਪਾਅ) ਇਉਂ ਸੋਚਿਆ।
Verse 67
दृष्ट्वा तु कारणं सर्वं तस्य बुद्धिरजायत / गर्भं निहन्तु वै देव्या स हि दोषो ऽत्र दृश्यते
ਸਾਰਾ ਕਾਰਨ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਜਾਗੀ—‘ਦੇਵੀ ਦੇ ਗਰਭ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿਆਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਇਹੀ ਦੋਸ਼ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।’
Verse 68
ततो विवेश दित्या वै ह्युपस्थेनोदरं वृषा / प्रविश्य चापि तं दृष्ट्वा गभमिन्द्रो महौजसम्
ਤਦ ਇੰਦਰ ਨੇ ਦਿਤੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਉਸਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਗਰਭ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
Verse 69
भीतस्तं सप्तधा गभ बिभेद रिपुमात्मनः / म गर्भो भिद्यमानस्तु वज्रणशतपर्वणा
ਡਰਦੇ ਹੋਏ ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਰੂਪੀ ਉਸ ਗਰਭ ਨੂੰ ਸੱਤ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਸੌ ਗੰਢਾਂ ਵਾਲੇ ਵਜਰ ਨਾਲ ਉਹ ਗਰਭ ਚੀਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
Verse 70
रुरोद सुस्वरं भीमं वेपमानः पुनः पुनः / मारोद मारोद इति गर्भं शक्रो ऽभ्यभाषत
ਉਹ ਗਰਭ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਣ ਲੱਗਾ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਗਰਭ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਮਾ ਰੋਦ' (ਨਾ ਰੋ), 'ਮਾ ਰੋਦ'।
Verse 71
तं गर्भं सप्तधा कृत्वा ह्येकैकं सप्तधा पुनः / कुलिशेन बिभेदेन्द्रस्ततो दितिरबुध्यता
ਉਸ ਗਰਭ ਦੇ ਸੱਤ ਹਿੱਸੇ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਹਰ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸੱਤ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਵਜਰ ਨਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਤਦ ਦਿਤੀ ਜਾਗ ਪਈ।
Verse 72
न हन्तव्यो न हन्तव्य इत्येवं दितिरब्रवीत् / निष्पपात ततो वज्री मातुर्वचनगौरवात्
'ਨਾ ਮਾਰੋ, ਨਾ ਮਾਰੋ', ਦਿਤੀ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਕਿਹਾ। ਤਦ ਮਾਤਾ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਜਰਧਾਰੀ (ਇੰਦਰ) ਬਾਹਰ ਆ ਗਏ।
Verse 73
प्राञ्जलिर्वज्रसहितो दितिं शक्रो ऽभ्यभाषत / अशुचिर्देवि सुप्तासि पादयोर्गतमूर्द्धजा
ਵਜ੍ਰ ਧਾਰ ਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਦਿਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ— “ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਅਸ਼ੁਚਿ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਸੁੱਤੀ ਪਈ ਹੈਂ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਕੇਸ ਪੈਰਾਂ ਵੱਲ ਡਿੱਗੇ ਹਨ।”
Verse 74
तदं तरमनुप्राप्य गर्भं हेतारमाहवे / भिन्नवानहमेतं ते बहुधा क्षन्तुमर्हसि
ਉਸ ਵੇਲੇ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਮੈਂ ਜੰਗ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣੇ ਤੇਰੇ ਗਰਭ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ; ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈਂ।
Verse 75
तस्मिंस्तु विफले गर्भे दितिः परमदुःखिता / सहस्राक्षं दुराधर्षं वाक्यं सानुनयाब्रवीत्
ਜਦੋਂ ਉਹ ਗਰਭ ਵਿਫਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਦਿਤੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਈ; ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਅਜੈ ਸਹਸ੍ਰਾਖ਼ ਨੂੰ ਬੜੀ ਬੇਨਤੀ ਨਾਲ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।
Verse 76
ममापराधाद्गर्भो ऽयं यदि ते विफलीकृतः / नापराधो ऽस्ति देवेश तव पुत्र महाबल
ਜੇ ਮੇਰੇ ਅਪਰਾਧ ਕਰਕੇ ਤੇਰਾ ਇਹ ਗਰਭ ਵਿਫਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਮਹਾਬਲੀ ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ।
Verse 77
शत्रोर्वधे न दोषो ऽस्ति भेतव्यं न च ते विभो / प्रियं तु कृतमिच्छामि श्रेयो गर्भस्य मे कुतः
ਸ਼ਤਰੂ ਦੇ ਵਧ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਵਿਭੋ, ਤੈਨੂੰ ਡਰਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੇਰਾ ਕੀਤਾ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਲੱਗੇ— ਮੇਰੇ ਗਰਭ ਦਾ ਭਲਾ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ?
Verse 78
भवन्तु मम पुत्राणां सप्त स्थानानि वै दिवि / वातस्कन्धानिमान्सप्त चरन्तु मम पुत्रकाः
ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸੱਤ ਥਾਂਵਾਂ ਹੋਣ। ਇਹ ਸੱਤ ਵਾਯੁ-ਸਕੰਧ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਚਰਦੇ ਰਹਿਣ।
Verse 79
मरुतस्ते तु विख्याता गतास्ते सप्तसप्तकाः / पृथिव्यां प्रथमस्कन्धो द्वितीयश्चापि भास्करे
ਉਹ ਮਰੁਤ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ; ਉਹ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਲੇ ਗਏ। ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਕੰਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਭਾਸਕਰ (ਸੂਰਜ) ਵਿੱਚ।
Verse 80
सोमे तृतीयो विज्ञेयश्चतुर्थो ज्योतिषां गणे / ग्रहेषु पञ्चमस्चैव षष्ठः सप्तर्षिमण्डले
ਤੀਜਾ ਸੋਮ (ਚੰਦ੍ਰਮਾ) ਵਿੱਚ ਜਾਣੋ, ਚੌਥਾ ਜੋਤਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਗਣ ਵਿੱਚ। ਪੰਜਵਾਂ ਗ੍ਰਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਛੇਵਾਂ ਸਪਤਸ਼ੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਹੈ।
Verse 81
ध्रुवे तु सप्तमश्चैव वातस्कन्धाश्चसप्त ये / तानेते विचरन्त्वद्य कालेकाले ममात्मजाः
ਸੱਤਵਾਂ ਧ੍ਰੁਵ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਹ ਸੱਤ ਵਾਯੁ-ਸਕੰਧ—ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਅੱਜ ਤੋਂ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਣ।
Verse 82
वातस्कन्धाधिपा भूत्वा चरन्तु मम पुत्रकाः / पृथिव्यां प्रथमस्कन्ध आ मेघेब्यो य आवहः
ਵਾਯੁ-ਸਕੰਧਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਬਣ ਕੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਚਰਣ। ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਕੰਧ ਹੈ, ਜੋ ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ (ਜਲ ਆਦਿ) ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
Verse 83
चरन्तु मम पुत्रास्ते सप्त ये प्रथमे गणे / द्वितीयश्चापि मेघेभ्य आसूर्यात्प्रवहस्ततः
ਮੇਰੇ ਉਹ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਗਣ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਚਰਨ; ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਗਣ ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਤੱਕ ‘ਪ੍ਰਵਹ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 84
वातस्कन्धो हि विज्ञेयो द्वितीयश्चरतां गणः / सूर्यादूर्ध्वमधः सोमादुद्वहो ऽथ स वै स्मृतः
ਦੂਜਾ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲਾ ਗਣ ‘ਵਾਤਸਕੰਧ’ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ; ਇਹ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਸੋਮ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ‘ਉਦਵਹ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 85
वातस्कन्धस्तृतीयश्च पुत्राणां चरता गणः / सोमादूर्द्ध्वमधर्क्षेभ्यश्चतुर्थ संवहस्तु सः
ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਤੀਜਾ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲਾ ਗਣ ਵੀ ‘ਵਾਤਸਕੰਧ’ ਹੈ; ਇਹ ਸੋਮ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਚੌਥਾ ‘ਸੰਵਹ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 86
चतुर्थो मम पुत्राणां गणस्तु चरतां विभो / ऋक्षेभ्यश्च तथैवोर्द्ध्वमा ग्रहाद्विवहस्तु यः
ਹੇ ਵਿਭੋ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਚੌਥਾ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲਾ ਗਣ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਤੱਕ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ) ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉਹੀ ‘ਵਿਵਹ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 87
वातस्कन्धः पञ्चमस्तु पुत्राणां चरतां गणः / ग्रहेभ्य ऊर्द्ध्वमार्षिभ्यः षष्ठो ह्यनुवहश्च यः
ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲਾ ਗਣ ‘ਵਾਤਸਕੰਧ’ ਹੈ; ਗ੍ਰਹਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ (ਸਪਤ੍ਰਿਸ਼ੀ ਮੰਡਲ) ਤੱਕ ਵਾਲਾ ਛੇਵਾਂ ‘ਅਨੁਵਹ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 88
वातस्कन्धस्तत्र मम पुराणां चरता गणः / ऋषिभ्य ऊर्द्ध्वमाध्रौवं सप्तमो यः प्रकीर्त्तितः
ਉੱਥੇ ਮੇਰੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ‘ਵਾਤਸਕੰਧ’ ਨਾਮ ਦਾ ਗਣ ਹੈ; ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਧ੍ਰੁਵਲੋਕ ਤੱਕ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸੱਤਵਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 89
वातस्कन्धः परिवहस्तत्र तिष्ठन्तु मे सुताः / एतान्सर्वाश्चरन्त्वन्ते कालेकाले ममात्मजाः
ਵਾਤਸਕੰਧ ਉੱਥੇ ਵਹਿੰਦਾ ਰਹੇ; ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਉੱਥੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ। ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਆਤਮਜ ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ।
Verse 90
त्वत्कृतेन च नाम्ना वै भवतु मरुतस्त्विमे / ततस्तेषां तु नामानि मत्पुत्राणां शतक्रतो
ਤੇਰੇ ਦਿੱਤੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ‘ਮਰੁਤ’ ਕਹਲਾਉਣ; ਫਿਰ, ਹੇ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ (ਸੁਣ)।
Verse 91
तद्विधैः कर्मभिश्चैव समवेहि पृथक्पृथक् / शक्रज्योतिस्तथा सत्यः सत्यज्योतिस्तथापरः
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਣੋ: ਸ਼ਕ੍ਰਜ੍ਯੋਤੀ, ਤਥਾ ਸਤ੍ਯ, ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸਤ੍ਯਜ੍ਯੋਤੀ।
Verse 92
चित्रज्योतिश्च ज्योतिष्मान् सुतपश्चैत्य एव च / प्रथमो ऽयं गणः प्रोक्तो द्वितीयं तु निबोधत
ਚਿਤ੍ਰਜ੍ਯੋਤੀ, ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼ਮਾਨ, ਸੁਤਪ ਅਤੇ ਚੈਤ੍ਯ—ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਗਣ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣੋ।
Verse 93
ऋतजित्सत्यजिश्चैव सुषेणः सेनजित्तथा / सुतमित्रो ह्यमित्रश्च सुरमित्रस्तथापरः
ਰਿਤਜਿਤ, ਸਤ੍ਯਜਿਤ, ਸੁਸ਼ੇਣ ਅਤੇ ਸੇਨਜਿਤ; ਤਥਾ ਸੁਤਮਿਤ੍ਰ, ਅਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸੁਰਮਿਤ੍ਰ—ਇਹ ਵੀ (ਗਣ) ਹਨ।
Verse 94
गण एष द्वितीयस्तु तृतीयं च निबोधत / धातुश्च धनदश्चैव ह्युग्रो भीमस्तथैव च
ਇਹ ਦੂਜਾ ਗਣ ਹੈ; ਹੁਣ ਤੀਜੇ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣੋ—ਧਾਤੂ, ਧਨਦ, ਉਗ੍ਰ ਅਤੇ ਭੀਮ।
Verse 95
वरुणश्च तृतीयं च मया प्रोक्तं निबोधत / अभियुक्ताक्षिकश्चैव साह्वायश्च गणः स्मृतः
ਤੀਜਾ (ਗਣ) ਵਰੁਣ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਕਿਹਾ, ਤਿਵੇਂ ਜਾਣੋ; ਅਤੇ ਅਭਿਯੁਕਤਾਕ੍ਸ਼ਿਕ ਤੇ ਸਾਹ੍ਵਾਯ—ਗਣ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 96
ईदृक् चैव तथान्यादृक् समरिद्द्रुमवृचक्षकाः / मितश्च समितश्चैव पञ्चमश्च तथा गणः
ਈਦ੍ਰਿਕ ਅਤੇ ਅਨ੍ਯਾਦ੍ਰਿਕ, ਸਮਰਿਦ੍ਦ੍ਰੁਮਵ੍ਰੁਚਕ੍ਸ਼ਕ; ਅਤੇ ਮਿਤ ਤੇ ਸਮਿਤ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਵਾਂ ਗਣ ਹੈ।
Verse 97
ईदृक् च पुरुषश्चैव नान्यादृक् समचेतनः / संमितः समवृत्तिश्च प्रतिहर्ता च षड् गणाः
ਈਦ੍ਰਿਕ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼, ਅਤੇ ਅਨ੍ਯਾਦ੍ਰਿਕ ਤੇ ਸਮਚੇਤਨ; ਸੰਮਿਤ, ਸਮਵ੍ਰਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਹਰਤਾ—ਇਹ ਛੇ ਗਣ ਹਨ।
Verse 98
यज्ञैश्चित्वास्तुवन्सर्वे तथान्ये मानुषा विशः / दैत्यदेवाः समाख्याताः सप्तैते सप्तसप्तकाः
ਯੱਗਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਸਭ ਨੇ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖੀ ਟੋਲਿਆਂ ਨੇ ਵੀ। ਇਹ ‘ਦੈਤ੍ਯਦੇਵ’ ਕਹੇ ਗਏ; ਇਹ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਦੇ ਸੱਤ ਸਮੂਹ ਹਨ।
Verse 99
एते ह्येकोनपञ्चाशन्मरुतो नामतः स्मृताः / प्रसंख्यातास्तदा ताभ्यां दित्या शक्रेण चैव वै
ਇਹ ਨਾਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨੰਜਾਹ ਮਰੁਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਦ ਦਿਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ।
Verse 100
कृत्वा चैतानि नामानि दितिरिन्द्रमुवाच ह / वातस्कन्धांश्चरन्त्वेते भ्रतरो मम पुत्रकाः
ਇਹ ਨਾਮ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਕੇ ਦਿਤੀ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ—ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਭਰਾ, ਹਵਾ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਚਰਨ।
Verse 101
विचरन्तु च भद्रं ते देवैः सह ममात्मजाः / तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा महस्राक्षः पुरन्दरः
ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਲਿਆਣ ਨਾਲ ਵਿਚਰਨ। ਉਸ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸਹਸ੍ਰਾਖ਼ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) …
Verse 102
उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा मातर्भवतु तत्तथा / सर्व मेतद्यथोक्तं ते भविष्यति न संशयः
ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮਾਤਾ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਤੁਸੀਂ ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 103
एवंभूता महात्मानः कुमारा लोकसंमताः / देवैः सह भविष्यन्ति यज्ञभाजस्तवात्म जाः
ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਮਹਾਤਮਾ ਕੁਮਾਰ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਰਹਿਣਗੇ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਆਤਮਜ ਹੋ ਕੇ ਯਜਨ-ਭਾਗ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਬਣਣਗੇ।
Verse 104
तस्मात्ते मरुतो देवाः सर्वे चेन्द्रानुजा वराः / विज्ञेयाश्चामराः सर्वे दितिपुत्रास्तरस्विनः
ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਰੁਤ ਦੇਵ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਅਨੁਜ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨ; ਉਹ ਸਭ ਅਮਰ, ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਹਨ—ਇਹ ਜਾਣੋ।
Verse 105
एवं तौ निश्चयं कृत्वा मातापुत्रौ तपोवने / जग्मतुस्त्रिदिवं त्दृष्टौ शक्रमाभूद्गतज्वरः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ-ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਰਕੇ ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦਾ ਜ਼ਵਰ ਉਤਰ ਗਿਆ।
Verse 106
मरुतां च शुभं जन्म शृणुयाद्यः पठेच्च वा / वादे विजयमाप्नोति लब्धात्मा च भवत्युत
ਜੋ ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਜਨਮ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਸਿਧੀ ਵੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
The Kaśyapa–Diti line within the broader progenitor network: Hiraṇyakaśipu and Hiraṇyākṣa are presented as key daitya nodes, alongside Siṃhikā (linked to Rāhu through maternity) and the marital connection to Vipracitti.
A tapas → Brahmā-prasāda → vara (boon) sequence: prolonged, severe austerity is narrated as the legitimating cause for exceptional boons, which then enable the daitya’s supremacy over devas and beings.
It anchors genealogy to a ritual-historical coordinate: the births and naming-etiologies are situated during Kaśyapa’s Aśvamedha at Puṣkara, turning the yajña into a contextual tag that organizes persons, events, and authority.