Adhyaya 43
Bhārgava-Stuti and Kṛṣṇa’s Vara (Devotional Hymn and Boon to the Bhargava)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਵਸਿਸ਼ਠ ਭੂਪਤੀ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ਾਤਮਕ ਦਰਬਾਰੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਗਵ/ਜਾਮਦਗਨ੍ਯ ਰਾਮ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਤੱਤ ਨੂੰ ਨਿਰਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਵਤ, ਅਦ੍ਵੈ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਦ੍ਵੈਤ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਤੀਤ, ਨਿਰਗੁਣ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸਗੁਣਾਤਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਸੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਗੁਣ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਕਾਲ–ਸੰਖਿਆ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਜਗਤ ਦਾ ਕਾਰਣ (ਸਕਲਭਵਨਿਦਾਨ) ਵਜੋਂ ਵਰਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਕਤੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ—ਰਾਧਾ ਨੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ–ਸਥਿਤੀ–ਲਯ ਵਿੱਚ ਭਕਤੀ ਦੀ ਧੁਰੀ ਮੰਨ ਕੇ ਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਸੱਚਿਦਾਨੰਦ, ਰਾਧਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ-ਲੀਲਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਤੁਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੋਮਾਂਚ ਅਤੇ ਤੱਤਵ-ਬੋਧ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਾਰਗਵ ਨੂੰ ‘ਸਿੱਧ’ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਕੇ ਪੂਰਵ ਵਰਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਕਾਰਜ ਦੱਸਦਾ ਹੈ—ਦੁਖੀਆਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ, ਯੋਗ-ਸਾਧਨਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂ-ਨਿਗ੍ਰਹ/ਸੰਯਮ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते द्विचत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः // ४२// वसिष्ठ उवाच एवं सुस्निग्धचित्तेषु तेषु तिष्ठत्सु भूपते / भवान्युत्संगतो रामः समुत्थाय कृताजलिः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ… ਬਿਆਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਭ ਸਨੇਹ ਭਰੇ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਖੜੇ ਸਨ, ਤਦ ਭਵਾਨੀ ਦੀ ਗੋਦ ਤੋਂ ਰਾਮ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 2
तुष्टाव प्रयतो भूत्वा निर्विशेष विशेषवत् / अद्वयं द्वैतमापन्नं निर्गुणं सगुणात्मकम्
ਉਸ ਨੇ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ—ਜੋ ਨਿਰਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਹੈ; ਜੋ ਅਦ੍ਵੈਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਦ੍ਵੈਤ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਨਿਰਗੁਣ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸਗੁਣ ਸਰੂਪ ਹੈ।
Verse 3
राम उवाच प्रकृतिविकृतिजातं विश्वमेतद्विधातुं मम कियदनुभातं वैभवं तत्प्रमातुम् / अविदिततनुनामाभीष्टवस्त्वेकधामाभवदथ भव भामा पातु मां पूर्णकामा
ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਵਿਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਵਿਧਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਵੈਭਵ ਕਿੰਨਾ ਹੈ, ਇਹ ਕੌਣ ਮਾਪ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੂਪ-ਨਾਮ ਅਗੋਚਰ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਛਿਤ ਵਸਤੂ ਦਾ ਇਕੋ ਧਾਮ ਹਨ—ਉਹ ਪੂਰਨਕਾਮਾ ਭਾਮਾ (ਦੇਵੀ) ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।
Verse 4
प्रकटितगुणाभानं कालसंख्याविधानं सकलभवनिदानं कीर्त्यते यत्प्रधानम् / तदिह निखिलतातः संबभूवोक्षपातः कृतकृतकनिपातः पातु मामद्य मातः
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਲ ਤੇ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਭਵਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ—ਉਸੇ ਨੂੰ ‘ਪ੍ਰਧਾਨ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਾਤਾ! ਉਹੀ ਇੱਥੇ ਸਭ ਦਾ ਮੂਲ ਬਣ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਉਹ ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।
Verse 5
दनुजकुलविनाशीलेखपाताविनाशी प्रथमकुलविकाशी सर्वविद्याप्रकाशी / प्रसभरचितकाशी भक्तदत्ताखिलाशीरवतु विजितपाशी मांसदा षण्मुखाशी
ਦਨੁਜ ਕੁਲ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਲਿਖਤ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲੀ; ਆਦਿ ਕੁਲ ਨੂੰ ਖਿੜਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਸਭ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ। ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਾਸ਼ੀ ਰਚਣ ਵਾਲੀ, ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਣ ਵਾਲੀ—ਪਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ, ਛਣਮੁਖੀ, ਮਾਂਸਦਾ (ਦੇਵੀ) ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।
Verse 6
हरनिकट निवासी कृष्णसेवाविलासी प्रणतजनविभासी गोपकन्याप्रहासी / हरकृतबहुमानो गोपिकेशैकतानो विदितबहुविधानो जायतां कीर्तिहा नौ
ਜੋ ਹਰਿ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰਮਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਰਨਾਗਤ ਜਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਗੋਪ-ਕਨਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਹਾਸ-ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਰਿ ਨੇ ਬਹੁਤ ਮਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਗੋਪਿਕੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਕਤਾਨ ਹੈ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ—ਉਹ ਕੀਰਤਿਹਾ ਸਾਡੇ ਲਈ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋਵੇ।
Verse 7
प्रभुनियतमाना यो नुन्नभक्तान्तरायो त्दृतदुरितनिकायो ज्ञानदातापरायोः / सकलगुणगरिष्ठो राधिकाङ्केनिविष्टो मम कृतमपराधं क्षन्तुमर्हत्वगाधम्
ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਏ ਦੂਰ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ (ਹਰ ਕੇ) ਲਿਆ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹੈ। ਜੋ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਧਿਕਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਜਮਾਨ ਹੈ—ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੀਤੇ ਗਹਿਰੇ ਅਪਰਾਧ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੋਵੇ।
Verse 8
या राधा जगदुद्भवस्थितिलयेष्वाराध्यते वा जनैः शब्दं बोधयतीशवक्त्रंविगलत्प्रेमामृतास्वादनम् / रासेशी रसिकेश्वरी रमणत्दृन्निष्ठानिजानन्दिनी नेत्री सा परिपातु मामवनतं राधेति य कीर्त्यते
ਜੋ ਰਾਧਾ ਜਗਤ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ-ਸਥਿਤੀ-ਲਯ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਰਾਧੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਵਹਿੰਦੇ ਪ੍ਰੇਮਾਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਆਸਵਾਦ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ ਰਾਹੀਂ ਬੋਧ ਕਰਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਰਾਸ ਦੀ ਅਧੀਸ਼ਵਰੀ, ਰਸਿਕਾਂ ਦੀ ਈਸ਼ਵਰੀ, ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠ, ਆਪਣੇ ਆਨੰਦ ਦੀ ਨੇਤ੍ਰੀ ਹੈ—‘ਰਾਧਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕੀਰਤਿਤ ਉਹ ਦੇਵੀ, ਸ਼ਰਨਾਗਤ ਮੈਨੂੰ ਰੱਖੇ।
Verse 9
यस्या गर्भसमुद्भवो ह्यतिविराड्यस्यांशभूतो विराट् यन्नाभ्यंबुरुहोद्भवेन विधिनैकान्तोपदिष्टेन वै सृष्टं सर्वमिदं चराचरमयं विश्वं च यद्रोमसु ब्रह्माण्डानि विभान्ति तस्य जननी शश्वत्प्रसन्नास्तु सा
ਜਿਸ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਅਤਿਵਿਰਾਟ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਵਿਰਾਟ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੀ ਨਾਭੀ-ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਵਿਧਾਤਾ ਨੇ ਇਕਾਂਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਪਾ ਕੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਚਰਾਚਰ ਵਿਸ਼ਵ ਰਚਿਆ। ਜਿਸ ਦੇ ਰੋਮ-ਰੋਮ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਚਮਕਦੇ ਹਨ—ਉਸ ਪਰਮ ਦੇ ਜਨਨੀ ਉਹ ਦੇਵੀ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹੇ।
Verse 10
पायाद्यः स चराचरस्य जगतो व्यापी विभुः सच्चिदानन्दाब्धिः प्रकटस्थितो विलसति प्रेमान्धया राधया / कृष्णः पूर्णतमो ममोपरि दयाक्लिन्नान्तरः स्तात्सदा येनाहं सुकृती भवामि च भवाम्यानन्दलीनान्तरः
ਜੋ ਚਰਾਚਰ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਵਿਭੂ, ਸੱਚਿਦਾਨੰਦ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹੀ ਰਾਧਾ ਨਾਲ ਲੀਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਪੂਰਨਤਮ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਦ੍ਰਵਿਤ ਅੰਤਰ ਵਾਲਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਸুক੍ਰਤੀ ਬਣਾਂ ਅਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਵਾਂ।
Verse 11
वसिष्ठ उवाच स्तुत्वैवं जामदग्न्यस्तु विरराम ह तत्परम् / विज्ञाताखिलतत्त्वार्थो हृष्टरोमा कृतार्थवत्
ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ্তুਤੀ ਕਰਕੇ ਜਾਮਦਗਨ੍ਯ (ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ) ਪਰਮ ਤਤਪਰਤਾ ਨਾਲ ਰੁਕ ਗਿਆ। ਸਭ ਤੱਤਵਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਜਾਣ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਰੋਮ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਵਰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 12
अथोवाच प्रसन्नात्मा कृष्णः कमललोचनः / भार्गवं प्रणतं भक्त्या कृपापात्रं पुरस्थितम्
ਤਦੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਆਤਮਾ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ, ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਭਾਰਗਵ (ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ)—ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਪਾਤਰ—ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ।
Verse 13
कृष्म उवाच सिद्धो ऽसि भार्गवेन्द्र त्वं प्रसादान्मम संप्रतम् / अद्य प्रभृति वत्सास्मिंल्लोके श्रेष्ठतमो भव
ਕ੍ਰਿਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਭਾਰਗਵੇਂਦ੍ਰ! ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੂੰ ਹੁਣ ਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ। ਅੱਜ ਤੋਂ, ਵਤਸ, ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋ।
Verse 14
तुभ्यं वरो मया दत्तः पुरा विष्णुपदाश्रमे / तत्सर्वं क्रमतो भाव्यं समा बह्वीस्त्वया विभो
ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਸ਼ਨੁਪਦ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜੋ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੇ ਵਿਭੋ, ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ ਹਨ।
Verse 15
दया विधेया दीनेषु श्रेय उत्तममिच्छता / योगश्च सादनीयो वै शत्रूणां निग्रहस्तथा
ਜੋ ਉੱਚਤਮ ਕਲਿਆਣ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਨਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਯੋਗ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਦਾ ਨਿਗ੍ਰਹ ਵੀ।
Verse 16
त्वत्समो नास्ति लोके ऽस्मिंस्तेजसा च बलेन च / ज्ञानेन यशसा वापि सर्वश्रेष्ठतमो भवान्
ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤੇਜ ਅਤੇ ਬਲ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਯਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈਂ।
Verse 17
अथ स्वगृहमासाद्य पित्रोः शुश्रूषणं कुरु / तपश्चर यथाकालं तेन सिद्धिः करस्थिता
ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ। ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਤਪ ਕਰ; ਇਸ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰਹੇਗੀ।
Verse 18
राधोत्संगात्समुत्थाप्य गणेशं राधिकेश्वरः / आलिङ्ग्य गाढं रासेण मैत्रीं तस्य चकार ह
ਰਾਧਾ ਦੀ ਗੋਦ ਤੋਂ ਗਣੇਸ਼ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ ਰਾਧਿਕੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਰਾਸ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਘੱਟਾ ਆਲਿੰਗਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਰ ਲਈ।
Verse 19
अथोभावपि संप्रीतौ तदा रामगणेश्वरौ / कृष्णाज्ञया महाभागौ बभूवतुररिन्दम
ਤਦੋਂ ਰਾਮ ਅਤੇ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਦਮਨ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਭਾਗ ਵਾਲੇ ਬਣੇ।
Verse 20
एतस्मिन्नन्तरे देवी राधा कृष्णप्रिया सती / उभाभ्यां च वरं प्रादात्प्रसन्नास्या मुदान्विता
ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਿਆ ਸਤੀ ਦੇਵੀ ਰਾਧਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮੁਖ ਨਾਲ ਆਨੰਦਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਲੱਗੀ।
Verse 21
राधोवाच / सर्वस्य जगतो वन्द्यौ दुराधर्षौं प्रियावहौ / मद्भक्तौ च विशेषेण भवन्तौ भवतां सुतौ
ਰਾਧਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਵੱਲੋਂ ਵੰਦਨੀਯ, ਅਜਿੱਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤਿ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੋ; ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਭਗਤ ਹੋ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋ।
Verse 22
भवतोर्नाम चौच्चार्य यत्कार्यं यः समारभेत् / सिद्धिं प्रयातु ततसर्वं मत्प्रसादाद्धि तस्य तु
ਜੋ ਕੋਈ ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉਚਾਰ ਕੇ ਜੋ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।
Verse 23
अथोवाच जगन्माता भवानी भववल्लभा / वत्स राम प्रसन्नाहं तुभ्यं कं प्रददे वरम् / तं प्रब्रूहि महाभाग भयं त्यक्त्वा सुदूरतः / राम उवाच जन्मान्त रसहस्रेषु येषुयेषु व्रजाम्यहम्
ਤਦ ਜਗਤ-ਮਾਤਾ ਭਵਾਨੀ, ਭਵ ਦੀ ਪ੍ਰਿਆ, ਬੋਲੀ— “ਵਤਸ ਰਾਮ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਤੈਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਵਰ ਦਿਆਂ? ਮਹਾਭਾਗ, ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਛੱਡ ਕੇ ਦੱਸ।” ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ— “ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਯੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ…”
Verse 24
कृष्णयोर्भवयोर्भक्तो भविष्यामीति देहि मे / अभेदेन च पश्यामि कृष्णौ चापि भवौ तथा
“ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵਰ ਦਿਓ ਕਿ ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਭਗਤ ਬਣਾਂ; ਅਤੇ ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਭਵ ਨੂੰ ਅਭੇਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੇਖਾਂ।”
Verse 25
पार्वत्युवाच एवमस्तु महाभाग भक्तो ऽसि भवकृष्णयोः / चिरञ्जीवी भवाशु त्वं प्रसादान्मम सुव्रत
ਪਾਰਵਤੀ ਬੋਲੀ— “ਤਥਾਸਤੁ, ਮਹਾਭਾਗ; ਤੂੰ ਭਵ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਭਗਤ ਹੈਂ। ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਹੋਵੇਂ।”
Verse 26
अथोवाच धराधीशः प्रसन्नस्तमुमापतिः / प्रणतं भार्गवेन्द्रं तु वरार्हं जगदीश्वरः
ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਮਾਪਤੀ, ਜਗਦੀਸ਼ਵਰ ਧਰਾਧੀਸ਼, ਵਰ ਦੇ ਯੋਗ ਨਮ੍ਰ ਭਾਰਗਵੇਂਦਰ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।
Verse 27
शिव उवाच रामभक्तो ऽसि मे वत्स यस्ते दत्तो वरो मया / स भविष्यति कार्त्स्येन सत्यमुक्तं न चान्यथा
ਸ਼ਿਵ ਬੋਲੇ— “ਵਤਸ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਰਾਮ-ਭਗਤ ਹੈਂ; ਜੋ ਵਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਲ ਦੇਵੇਗਾ। ਇਹ ਸੱਚਾ ਬਚਨ ਹੈ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ।”
Verse 28
अद्यप्रभृति लोके ऽस्मिन् भवतो बलवत्तरः / न को ऽपि भवताद्वत्स तेजस्वी च भवत्परः
ਅੱਜ ਤੋਂ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਬਲਵਾਨ ਹੋ; ਹੇ ਵਤਸ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਾ ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
Verse 29
वसिष्ठ उवाच अथ कृष्णो ऽप्यनुज्ञाप्य शिवं च नगनन्दिनीम् / गोलोकं प्रययौ युक्तः श्रीदाम्ना चापि राधया
ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਤਦੋਂ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਨਗਨੰਦਿਨੀ (ਪਾਰਵਤੀ) ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਸ਼੍ਰੀਦਾਮਾ ਅਤੇ ਰਾਧਾ ਦੇ ਨਾਲ ਗੋਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ।
Verse 30
अथ रामो ऽपि धर्मात्मा भवानीं च भवं तथा / संपूज्य चाभिवाद्याथ प्रदक्षिणमुपा क्रमीत्
ਫਿਰ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ ਨੇ ਭਵਾਨੀ ਅਤੇ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਵੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
Verse 31
गणेशं कार्त्तिकेयं च नत्वापृच्छ्य च भूपते / अकृतव्रणसंयुक्तो निश्चक्राम गृहान्तरात्
ਹੇ ਭੂਪਤੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਗਣੇਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਵਿਦਾ ਲਈ; ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ।
Verse 32
निष्क्रम्यमाणो रामस्तु नन्दीश्वरमुखैर्गणैः / नमस्कृतो ययौ राजन्स्वगृहं परया मुदा
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਆਦਿ ਗਣਾਂ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਉਹ ਪਰਮ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਗਿਆ।
Frequently Asked Questions
It teaches a nirguṇa–saguṇa reconciliation: the supreme is nondual (advaya) yet can appear as relational duality (dvaita) for devotion, allowing philosophical absoluteness and personal bhakti (especially Rādhā-Kṛṣṇa devotion) to coexist without contradiction.
The stuti references universal causality (the source of all worlds), guṇa-manifestation, and the structuring of reality through kāla and saṅkhyā (time and number), alongside imagery of Virāṭ and lotus-born creation (Brahmā) and the plurality of brahmāṇḍas.
Kṛṣṇa emphasizes compassion toward the distressed (dayā), disciplined cultivation of yoga, and controlled opposition to hostile forces (śatru-nigraha), presenting liberation-oriented insight as inseparable from ethical and social responsibility.