Adhyaya 37
Anushanga PadaAdhyaya 3733 Verses

Adhyaya 37

Agastyopadeśa: Viṣṇupada-stava-sādhanā and Paraśurāma’s Darśana of Hari

ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਵਰਣਨ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਸ਼ਿਕਾਰ-ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਸੁਣੀ ਇਕ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ ਦੱਸ ਕੇ ਕੁੰਭਸੰਭਵ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਅਗਸਤ੍ਯ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਗਸਤ੍ਯ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਦੂਰ ਇਕ ਅਤਿ ਦੁਲੱਭ ‘ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਮਹਾਸਥਾਨ’ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ (ਵਿਸ਼ਣੂਪਦ) ਹਨ; ਬਲੀ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਪਗ-ਵਿਸ਼ੇਪ ਸਮੇਂ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਦ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਉੱਥੇ ਹੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪ੍ਰਾਕਟ੍ਯ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਗਸਤ੍ਯ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ‘ਦਿਵ੍ਯ ਸਤਵ’ ਦਾ ਨਿਯਮਬੱਧ ਜਪ, ਆਚਾਰ-ਆਹਾਰ ਸੰਯਮ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਖੀ ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਨਿਗ੍ਰਹ ਕਵਚ-ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਆਸ਼ਰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸ ਪਦ-ਤੀਰਥ ਤੇ ਵੱਸ ਕੇ ਲਗਾਤਾਰ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚਤੁਰਵ੍ਯੂਹਾਧਿਪ, ਕਿਰਿਟ-ਕੁੰਡਲ-ਕੌਸਤੁਭ-ਪੀਤਾਂਬਰਧਾਰੀ ਮਨੋਹਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਮਦਗਨ੍ਯ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਉੱਠ ਕੇ ਸਾਸ਼ਟਾਂਗ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਨੂੰ ਸ਼ਰਣਾਗਤੀ-ਸਤਵ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਸਤੋਤਰ-ਸਾਧਨਾ ਰਾਹੀਂ ਭਗਵਦ੍ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते षट्त्रिंशत्तमो ऽध्यायः // ३६// वसिष्ठ उवाच दृष्ट्वा परशुरामस्तु तदाश्चर्यं महाद्भुतम् / जगाद सर्ववृत्तान्तं मृगयोस्तु यथाश्रुतम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਵਾਯੁ-ਪ੍ਰੋਕਤ ਮੱਧਭਾਗ ਦੇ ਤੀਜੇ ਉਪੋੱਧਾਤਪਾਦ, ਭਾਰਗਵਚਰਿਤ ਦਾ ਛੱਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨੇ ਉਹ ਮਹਾ ਅਦਭੁਤ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਿਰਣ-ਜੋੜੇ ਬਾਰੇ ਜਿਵੇਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਤਿਵੇਂ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ।

Verse 2

तच्छ्रुत्वा भगवान्साक्षादगस्त्यः कुंभसंभवः / मोदमान उवाचेदं भार्गवं पुरतः स्थितम्

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕੁੰਭ-ਸੰਭਵ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਭਗਵਾਨ ਅਗਸਤ੍ਯ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਭਾਰਗਵ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 3

अगस्त्य उवाच शृणु राम महाभाग कार्याकार्विशारद / हितं वदामि यत्ते ऽद्य तत्कुरुष्व समाहितः

ਅਗਸਤ੍ਯ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ ਰਾਮ, ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਅਕਾਰਜ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਸੁਣ; ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਹਿਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਕਰ।

Verse 4

इतो विदूरे सुमहत्स्थानं विष्णोः सुदुर्लभम् / पदानि यत्र दृश्यन्ते न्यस्तानि सुमाहात्मना

ਇਥੋਂ ਦੂਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਇਕ ਬਹੁਤ ਮਹਾਨ ਤੇ ਦੁਰਲਭ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਚਰਨ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।

Verse 5

यत्र गङ्गा समुद्भूता वामस्य महात्मनः / पदाग्रात्क्रमतो लोकांस्तद्बलेस्तु विनिग्रहे

ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਖੱਬੇ ਚਰਨ ਦੇ ਅਗਲੇ ਭਾਗ ਤੋਂ ਗੰਗਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਲੀ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਪ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 6

तत्र गत्वा स्तवं चेदं मासमैकमनन्यधीः / पठस्व नियमेनैव नियतो नियताशनः

ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ, ਮਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਾ ਭਟਕਣ ਦੇਂਦਿਆਂ, ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਇਸ ਸਤਵ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰ; ਸੰਯਮੀ ਰਹਿ ਅਤੇ ਨਿਯਤ ਆਹਾਰ ਕਰ।

Verse 7

यत्त्वया कवचं पूर्वमभ्यस्तं सिद्धिमिच्छता / शत्रूणां निग्रहार्थाय तच्च ते सिद्धिदं भवेत्

ਹੇ ਸਾਧਕ! ਤੂੰ ਸਿੱਧੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਕਵਚ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਦੇ ਨਿਗ੍ਰਹ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।

Verse 8

वसिष्ठ उवाच एव मुक्तो ह्यगस्त्येन रामः शत्रुनिबर्हणः / नमस्कृत्य मुनीं शान्तं निर्जगामाश्रमाद्बहिः

ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਸਤ੍ਯ ਵੱਲੋਂ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸ਼ਤਰੂ-ਨਾਸਕ ਰਾਮ ਸ਼ਾਂਤ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ।

Verse 9

पुनस्तेनैव मार्गेण संप्राप्तस्तत्र सत्वरम् / यत्रोत्तरात्पदन्यासान्निर्गता स्वर्णदी नृप

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ! ਉਹ ਫਿਰ ਉਸੇ ਰਾਹੀਂ ਜਲਦੀ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪੈਰ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਸਵਰਨਦੀ ਨਦੀ ਨਿਕਲੀ ਸੀ।

Verse 10

तत्र वासं प्रकल्प्यासावकृतव्रणसंयुतः / समभ्यस्यत्स्तवं दिव्यं कृष्मप्रेमामृताभिधम्

ਉੱਥੇ ਵਾਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਕੇ, ਜਖ਼ਮਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸ ਨੇ ‘ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਪ੍ਰੇਮਾਮ੍ਰਿਤ’ ਨਾਮਕ ਦਿਵ੍ਯ ਸਤਵ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ।

Verse 11

नित्यं व्रजपतेस्तस्य स्तोत्रं तुष्टो ऽभवद्धरिः / जगाम दर्शनं तस्य जामदग्न्यस्य भूपते

ਹੇ ਭੂਪਤੇ! ਵ੍ਰਜਪਤੀ ਦੇ ਉਸ ਨਿੱਤ ਸਤੋਤਰ ਨਾਲ ਹਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਜਾਮਦਗਨ੍ਯ (ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ) ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਣ ਆਇਆ।

Verse 12

चतुर्व्यूहाधिपः साक्षात्कृष्णः कमललोचनः / किरीटंनार्कवर्णेन कुण्डलाभ्यां च राजितः

ਚਤੁਰਵਿਊਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ; ਸੂਰਜ-ਵਰਨ ਮਕੁਟ ਅਤੇ ਜੋੜੇ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸਨ।

Verse 13

कौस्तुभोद्भासितोरस्कः पीतवासा धनप्रभः / मुरलीवादनपरः साक्षान्मोहनरूपधृक्

ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਵਕਸ਼ਸਥਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ; ਪੀਤਾਂਬਰ ਧਾਰ ਕੇ ਧਨ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲਾ; ਮੁਰਲੀ ਵਜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਮੋਹਨ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ।

Verse 14

तं दृष्ट्वा सहसोत्थाय जामदग्न्यो मुदान्वितः / प्रणम्य दण्डवद्भमौ तुष्टाव प्रयतो विभुम्

ਉਹਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਜਾਮਦਗਨ੍ਯ (ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ) ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਵਿਭੂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 15

परशुराम् उवाच नमो नमः कारणविग्रहाय प्रपन्नपालाय सुरार्त्तिहारिणे / ब्रह्मेशविष्ण्विद्रमुखस्तुताय नतो ऽस्मि नित्यं परमेश्वराय

ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਕਾਰਣ-ਸਰੂਪ ਦੇਹਧਾਰੀ, ਸ਼ਰਨਾਗਤਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੀੜ ਹਰਣ ਵਾਲੇ; ਬ੍ਰਹਮਾ, ਈਸ਼, ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮੋ ਨਮਹ—ਮੈਂ ਨਿੱਤ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 16

यं वेदवादैर्विविधप्रकारैर्निर्णेतुमीशानमुखा न शक्नुयुः / तं त्वामनिर्देश्यमचं पुराममनन्तमीडे भव मे दयापरः

ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਦ-ਵਚਨਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਈਸ਼ਾਨ ਆਦਿ ਨਿਰਣੇ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ; ਉਸ ਅਵਰਨਨੀਯ, ਅਜ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਅਨੰਤ ਤੈਨੂੰ ਮੈਂ ਸਤੁਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਹੋ।

Verse 17

यस्त्वेक ईशो निजवाञ्च्छितप्रदो धत्ते तनूर्लोकविहार रक्षणे / नाना विधा देवमनुष्यतिर्यग्यादः सु भूमेर्भरवारणाय

ਜੋ ਇਕੋ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੋਕ-ਲੀਲਾ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਨੇਕ ਦੇਹ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਦੇਵ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਤਿਰਯਕ ਆਦਿ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 18

तं त्वामहं भक्तजनानुरक्तं विरक्तमत्यन्तमपीन्दिरादिषु / स्वयं समक्षंव्यभिचारदुष्टचित्तास्वपि प्रेमनिबद्धमानसम्

ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਇੰਦਿਰਾ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਆਦਿ ਵਿਚ ਵੀ ਅਤਿ ਵਿਰਕਤ; ਅਤੇ ਆਪ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਵਿਭਿਚਾਰ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਚਿੱਤ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੀ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਮਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ।

Verse 19

यं वै प्रसन्ना असुराः सुरा नराः सकिन्नरास्तिर्यकेयोनयो ऽपि हि / गताः स्वरूपं निखलं विहाय ते देहस्त्र्यपत्यार्थममत्वमीश्वर

ਹੇ ਈਸ਼ਵਰ! ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇਂ, ਅਸੁਰ, ਸੁਰ, ਮਨੁੱਖ, ਕਿੰਨਰ ਅਤੇ ਤਿਰਯਕ ਯੋਨੀ ਵਾਲੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਸਵਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਦੇਹ, ਇਸਤਰੀ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਲਈ ‘ਮਮਤਾ’ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 20

तं देवदेवं भजतामभीप्सितप्रदं निरीहं गुणवर्जितं च / अचिन्त्यमव्यक्तमघौघनाशनं प्राप्तो ऽरणं प्रेमनिधानमादरात्

ਉਸ ਦੇਵਦੇਵ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸ਼ਰਨ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ—ਜੋ ਭਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਿਰਈਹ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਜੋ ਅਚਿੰਤ੍ਯ, ਅਵ੍ਯਕਤ, ਪਾਪ-ਸਮੂਹ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਨਿਧਾਨ ਹੈ।

Verse 21

तपन्ति तापैर्विविधैः स्वदेहमन्ये तु यज्ञैर्विविधैर्यजन्ति / स्वप्ने ऽपि ते रूपमलौकिकंविभो पश्यन्ति नैवार्थनिबद्धवासनाः

ਕੁਝ ਲੋਕ ਅਨੇਕ ਤਪਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਅਨੇਕ ਯੱਗਾਂ ਨਾਲ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਵਿਭੋ! ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਧਨ-ਅਰਥ ਨਾਲ ਬੱਝੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੇਰਾ ਅਲੌਕਿਕ ਰੂਪ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।

Verse 22

ये वै त्वदीयं चरणं भवश्रमान्निर्विण्मचित्ता विधिवत्स्मरन्ति / नमन्ति भक्त्याथ समर्चयन्ति वै परस्परं संसदि वर्णयन्ति

ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਉਬ ਕੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 23

तेनैकजन्मोद्भवपङ्कभेदनप्रसक्तचित्ता भवतोंऽघ्रिपद्मे / तरन्ति चान्यानपि तारयन्ति हि भवौषधं नाम सुधा तवेश

ਇਸ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਹੀ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉੱਠੇ ਪਾਪ-ਕੀਚੜ ਨੂੰ ਚੀਰਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਤੇਰੇ ਚਰਨ-ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਰਮ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਆਪ ਤਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਾਰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਈਸ਼, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਹੀ ਭਵ-ਰੋਗ ਦੀ ਦਵਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ।

Verse 24

अहं प्रभो कामनिबद्धचित्तो भवन्तमार्यं विविधप्रयत्नैः / आराधयं नाथ भवानभिज्ञः किं ते ह विज्ञाप्यमिहास्ति लोके

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰਾ ਚਿੱਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਕਈ ਜਤਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ, ਹੇ ਆਰਯ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਯਥਾਵਿਧੀ ਆਰਾਧਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਹੇ ਨਾਥ, ਤੂੰ ਸਰਵਜ੍ਞ ਹੈਂ—ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਅਰਜ਼ ਕਰਾਂ?

Verse 25

वसिष्ठ उवाच इत्येवं जामदग्न्यं तु स्तुवन्तं प्रणतं पुरः / उवाचागाधया वाचा मोहयन्निव मायया

ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਝੁਕੇ ਜਾਮਦਗਨ੍ਯ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਅਥਾਹ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।

Verse 26

कृष्ण उवाच हन्त राम महाभाग सिद्धं ते कार्यमुत्तमम् / कवचस्य स्तवस्यापि प्रभावादवधारय

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ ਰਾਮ, ਤੇਰਾ ਉੱਤਮ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਵਚ-ਸਤਵ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰ।

Verse 27

हत्वा तं कार्त्तवीर्यं हि राजानं दृप्तमानसम् / साधयित्वा पितुर्वैरं कुरु निःक्षत्रियां महीम्

ਘਮੰਡੀ ਮਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਕਾਰੱਤਵੀਰਯ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਵੈਰ ਦਾ ਬਦਲਾ ਪੂਰਾ ਕਰ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖੱਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰ ਦੇ।

Verse 28

मम चक्रावतारो हि कार्त्तवीर्यो धरातले / कृतकार्यो द्विजश्रेष्ट तं समापय मानद

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਾਰੱਤਵੀਰਯ ਮੇਰਾ ਚੱਕਰ-ਅਵਤਾਰ ਹੈ; ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ—ਹੇ ਮਾਨਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਾਪਤ ਕਰ।

Verse 29

अद्य प्रभृति लोके ऽस्मिन्नंशावेशेन मे भवान् / चरिष्यति यथा कालं कर्त्ता हर्त्ता स्वयं प्रभुः

ਅੱਜ ਤੋਂ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਅੰਸ਼-ਆਵੇਸ਼ ਨਾਲ, ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪ ਪ੍ਰਭੂ ਵਾਂਗ ਕਰਤਾ ਤੇ ਹਰਤਾ ਹੋ ਕੇ ਵਿਚਰੇਂਗਾ।

Verse 30

चतुर्विशे युगे वत्स त्रेतायां रघुवंशजः / रामो नाम भविष्यामि चतुर्व्यूहः सनातनः

ਹੇ ਵਤਸ, ਚੌਵੀਹਵੇਂ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਰਘੁਵੰਸ਼ਜ ‘ਰਾਮ’ ਨਾਮ ਨਾਲ, ਸਨਾਤਨ ਚਤੁਰ-ਵਿਊਹ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਆਵਾਂਗਾ।

Verse 31

कौसल्यानन्दजनको राज्ञो दशरथादहम् / तदा कौशिकयज्ञं तु साधयित्वा सलक्ष्मणः

ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਾਂਗਾ; ਤਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਕੌਸ਼ਿਕ ਦੇ ਯੱਗ ਨੂੰ ਸਫਲ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 32

गमिष्यामि महाभाग जनकस्य पुर महत् / तत्रेशचापं निर्भज्य परिणीय विदेहजाम्

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਮੈਂ ਜਨਕ ਦੇ ਮਹਾਨ ਨਗਰ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਉੱਥੇ ਸ਼ਿਵ ਧਨੁਸ਼ ਤੋੜ ਕੇ ਵਿਦੇਹ-ਕੰਨਿਆ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 33

तदा यास्यन्नयोध्यां ते हरिष्ये तेज उन्मदम् / वसिष्ठ उवाच कृष्ण एवं समदिश्य जामदग्न्यं तपोनिधिम् / पश्यतोंऽतर्दधे तत्र रामस्य मुमहात्मनः

ਤਦੋਂ ਜਦ ਤੂੰ ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਂਗਾ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਉਨਮੱਤ ਤੇਜ ਹਰਨ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ। ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਪੋਨਿਧੀ ਜਾਮਦਗਨ੍ਯ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਮ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਓਥੇ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Frequently Asked Questions

Agastya prescribes going to the rare Viṣṇu-site marked by divine footprints and performing a month-long, rule-bound recitation of a divine stava with controlled conduct and diet, presented as siddhi-producing and complementary to Paraśurāma’s earlier kavaca practice.

It maps a cosmological event onto a physical locus: Viṣṇu’s Trivikrama stride (used to subdue Bali) leaves footprints that become a tīrtha, and Gaṅgā is said to arise there—turning mythic time into navigable devotional space.

The epithet frames the appearing deity as the supreme organizer of the fourfold emanational theology (vyūha) associated with Vaiṣṇava metaphysics; the darśana functions as the narrative proof-of-result (phala) for disciplined stotra-sādhanā and surrender.