Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 36
Prajāpati-vaṃśānukīrtana — Genealogical Enumeration of Progenitors
Dharma’s Line and the Sādhyas
Devanagari script
अहोरात्रविभागश्च नक्षत्राणि समाश्रितः / मुहुर्त्ताः सर्वनक्षत्रा अहोरात्रभिदस्तथा
Transliteration
ahorātravibhāgaśca nakṣatrāṇi samāśritaḥ / muhurttāḥ sarvanakṣatrā ahorātrabhidastathā
Translation
ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦੀ ਵੰਡ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ; ਸਭ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹੂਰਤ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਹੋਰਾਤ ਦੇ ਭੇਦ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
Word by Word
अहोरात्रविभागःdivision of day and night
अहोरात्रविभागः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअहोरात्र-विभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—अहोरात्रस्य विभागः (षष्ठी-तत्पुरुष)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
नक्षत्राणिthe constellations
नक्षत्राणि:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootनक्षत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन
समाश्रितःis dependent on / has resorted to
समाश्रितः:
Karta (कर्ता/Predicate adjective of subject)
TypeVerb
Rootसम्-आ-श्रि (धातु)
Formकृदन्त—क्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थः ‘समाश्रितः’ = having resorted to/depending on
मुहूर्त्ताःmuhūrtas (time-units)
मुहूर्त्ताः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमुहूर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
सर्वनक्षत्राःpertaining to all constellations
सर्वनक्षत्राः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व-नक्षत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—सर्वाणि नक्षत्राणि येषां ते/सर्वनक्षत्राः (कर्मधारय, ‘all-constellation(-related)’)
अहोरात्रभिदःdividers of day and night
अहोरात्रभिदः:
Karta (कर्ता/Predicate noun)
TypeNoun
Rootअहोरात्र-भिद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—अहोरात्रस्य भिदः/भेदकाः (षष्ठी-तत्पुरुष); ‘भिद्’ = splitter/divider
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकार/समुच्चयार्थ (adverb: ‘thus/likewise’)