Adhyaya 28

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादेर्ऽजुनोपाख्याने सप्तविंशतितमो ऽध्यायः // २७// वसिष्ठ उवाच स्वपन्तमेत्य राजानं सूतमागधवन्दिनः / प्रवोधयितुमव्यग्रा जगुरुच्चैर्निशात्यये

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਵਾਯੁ-ਪ੍ਰੋਕਤ ਮੱਧਭਾਗ ਦੇ ਤੀਜੇ ਉਪੋੱਧਾਤਪਾਦ, ਅਰਜੁਨੋਪਾਖਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਤਾਈਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸੂਤ, ਮਾਗਧ ਅਤੇ ਵੰਦੀਜਨ ਸੁੱਤੇ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਬਿਨਾ ਘਬਰਾਹਟ ਉੱਚੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ।

Verse 2

वीणावेणुरवोन्मिश्रकलतालततानुगम् / समस्तश्रुतिसुश्राव्यप्रशस्तमधुरस्वरम्

ਵੀਣਾ ਤੇ ਵੇਣੂ ਦੇ ਨਾਦ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਲ-ਤਾਲ ਦੀ ਲੈ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ; ਸਭ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸੁਸ਼੍ਰਾਵ੍ਯ, ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਨੀਯ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਸੁਰਾਂ ਵਾਲਾ।

Verse 3

स्निग्धकण्ठाः सुविस्पष्टमूर्च्छनाग्रामसूचितम् / जगुर्गेयं मनोहारि तारमन्द्रलयान्वितम्

ਮਿੱਠੇ ਕੰਠ ਵਾਲੇ ਉਹ ਗਾਇਕ ਮੂਰਛਨਾ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਫ਼ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਮਨਮੋਹਕ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ; ਉਹ ਤਾਰ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਦੋਵੇਂ ਲੈਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ।

Verse 4

ऊचुश्च तं महात्मानं राजानं सूतमागधाः / स्वपन्तं विविधा वाचो बुबोधयिषवः शनेः

ਤਦ ਸੂਤ ਅਤੇ ਮਾਗਧਾਂ ਨੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਆਖਿਆ।

Verse 5

पस्यायमस्तमभ्येति राजेन्द्रेन्दुः पराजितः / विवर्द्धमानया नूनं तव वक्त्रांबुजश्रिया

ਵੇਖੋ, ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਜਿਵੇਂ ਹਾਰ ਕੇ ਅਸਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੇਰੇ ਮੁਖ-ਕਮਲ ਦੀ ਵਧਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਕਰਕੇ।

Verse 6

द्रष्टुं त्वदान नांभोजं समुत्सुक इवाधुना / तमांसि भिन्दन्नादित्यः संप्राप्तो ह्युदयं विभो

ਹੁਣ ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਮੁਖ-ਕਮਲ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ, ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਚੀਰਦਾ ਸੂਰਜ, ਹੇ ਵਿਭੋ, ਉਦਯ ਨੂੰ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ।

Verse 7

राजन्नखिलशीतांशुवंशमौलिशिखामणे / निद्रया लं महाबुद्धे प्रतिवुध्यस्व सांप्रतम्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਾਰੇ ਚੰਦਰਵੰਸ਼ ਦੇ ਮੌਲੀ-ਸ਼ਿਖਾਮਣੀ, ਮਹਾਬੁੱਧੀ! ਨੀਂਦ ਬਸ—ਹੁਣ ਜਾਗੋ।

Verse 8

इति तेषां वचः शृण्वन्नबुध्यत महीपतिः / क्षीराब्दौ शेषशयनाद्यथापङ्कजलोचनः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਰਾਜਾ ਨਾ ਜਾਗਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਖੀਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਸ਼-ਸ਼ਯਿਆ ਉੱਤੇ ਸ਼ਯਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਨਾ ਜਾਗੇ।

Verse 9

विनिद्राक्षः समुत्थाय कर्म नैत्यकमादरात् / चकारावहितः सम्यग्जयादिकमशेषतः

ਨੀਂਦ-ਰਹਿਤ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉੱਠ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਕਰਮ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਜੈ ਆਦਿਕ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ।

Verse 10

देवतामभिवन्द्येष्टां गां दिव्यस्रग्गन्धभूषणः / कृत्वा दूर्वाञ्जनादर्शमङ्गल्यालम्बनानि च

ਇਸ਼ਟ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਲਾ, ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਗਹਿਣੇ ਧਾਰੇ। ਦੂਬ, ਅੰਜਨ, ਦਰਪਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੰਗਲ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੀ ਲਏ।

Verse 11

दत्त्वा दानानि चार्थिभ्यो नत्वा गोब्रह्मणानपि / निष्क्रम्य च पुरात्तस्मादुपतस्थे च भास्करम्

ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਗਾਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਨਗਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 12

तावदभ्याययुः सर्वं मन्त्रिसामन्तनायकाः / रचिताञ्जलयो राजन्नेमुश्च नृपसत्तमम्

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਮੰਤਰੀ, ਸਾਮੰਤ ਅਤੇ ਸੈਨਾਨਾਇਕ ਸਭ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨ੍ਰਿਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 13

ततः स तैः परिवृतः समुपेत्य तपोनिधिम् / ननाम पादयोस्तस्य किरीटेनार्कवर्चसा

ਫਿਰ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤਪੋਨਿਧੀ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੂਰਜੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਤਾਜ ਸਮੇਤ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 14

आशीर्भिरभिनन्द्याथ राजानं मुनिपुङ्गवः / प्रश्रयावनतं साम्ना तमुवाचास्यतामिति

ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਅਭਿਨੰਦਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਝੁਕੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿੱਠੀ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ— “ਆਸਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ।”

Verse 15

तमासीनं नरपतिं महार्षिः प्रीतमानसः / उवाच रजनी व्युष्टा सुखेन तव किं नृप

ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠੇ ਉਸ ਨਰਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ— “ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ; ਹੇ ਰਾਜਾ, ਕੀ ਤੂੰ ਸੁਖੀ ਹੈਂ?”

Verse 16

अस्माकमेव राजेन्द्र वने वन्येन जीवताम् / शक्यं मृगसधर्माणां येन केनापि वर्त्तितुम्

ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਆਹਾਰ ਨਾਲ ਜੀਊਂਦੇ ਹਾਂ; ਮ੍ਰਿਗ-ਸੁਭਾਉ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਭਾਉ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੈ।

Verse 17

अरण्ये नागराणां तु स्थितिरत्यन्तदुःसहा / अनभ्यस्तं हि राजेन्द्र ननु सर्वं हि दुष्करम्

ਪਰ ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖਸਹ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੀ ਆਦਤ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੀ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 18

वनवासपरिक्लेशं भवान्यत्सानुगो ऽसकृत् / आप्तस्तु भवतो नूनं सा गौरवसमुन्नतिः

ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਅਨੁਚਰਾਂ ਸਮੇਤ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵਨਵਾਸ ਦਾ ਕਲੇਸ਼ ਸਹਿਆ ਹੈ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਗੌਰਵ ਦੀ ਮਹਾਨ ਉੱਚਾਈ ਹੈ।

Verse 19

इत्युक्तस्तेन मुनिना स राजा प्रीतिपूर्वकम् / प्रहसन्निव तं भूयो वचनं प्रत्यभाषत

ਉਸ ਮੁਨੀ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰੀਤਿ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਹੱਸਦਾ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਨ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗਾ।

Verse 20

ब्रह्मन्किमनया ह्युक्त्या दृष्टस्ते यादृशो महान् / अस्माभिमहिमा येन विस्मितं सकलं जगत्

ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ! ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਕੀ? ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਮਹਾਨ ਵੇਖਿਆ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਹੈਰਾਨ ਹੈ।

Verse 21

भवत्प्रभावसंजातविभवाहतचेतसः / इतो न गन्तुमिच्छन्ति सैनिका मे महामुने

ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੇ! ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਵੈਭਵ ਨਾਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਉਹ ਸੈਨਿਕ ਇੱਥੋਂ ਜਾਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ।

Verse 22

त्वादृशानां जगन्तीह प्रभावैस्तपसां विभो / ध्रियन्ते सर्वदा नूनमचिन्त्यं ब्रह्मवर्चसम्

ਹੇ ਵਿਭੋ! ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਜਗਤ ਸਦਾ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਅਚਿੰਤ ਬ੍ਰਹਮ ਤੇਜ ਧਾਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 23

नैव चित्रं तव विभो शक्रोति तपसा भवान् / ध्रुवं कर्त्तुं हि लोकानामवस्थात्रितयं क्रमात्

ਹੇ ਵਿਭੋ! ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਚੰਭਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਧ੍ਰੁਵ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ।

Verse 24

सुदृष्टा ते तपःसिद्धिर्महती लोकपूजिता / गमिष्यामि पुरीं ब्रह्मन्ननुजानातु मां भवान्

ਤੁਹਾਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਭ, ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਨਗਰ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।

Verse 25

वसिष्ठ उवाच इत्युक्तस्तेनस मुनिः कार्त्तवीर्येण सादरम् / संभावयित्वा नितरां तथेति प्रत्यभाषत

ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਕਾਰੱਤਵੀਰਯ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਮੁਨੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ‘ਤਥੇ’ ਕਹਿ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 26

मुनिना समनुज्ञातो विनिष्क्रम्य तदाश्रमात् / सैन्यैः परिवृतः सर्वैः संप्रतस्थे पुरीं प्रति

ਮੁਨੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਨਗਰ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 27

स गच्छंश्चिन्तयामास मनसा पथि पार्थिवः / अहो ऽस्य तपसः सिद्धिर्लोक विस्मयदायिनी

ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਚਲਦਿਆਂ ਉਹ ਰਾਜਾ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ—ਅਹੋ! ਇਸ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 28

यया लब्धेदृशी धेनुः सर्वकामदुहां वरा / किं मे सकलराज्येन योगर्द्ध्या वाप्यनल्पया

ਜਿਸ ਨਾਲ ਐਸੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਧੇਨੂ ਮਿਲੀ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਨਾਲ ਕੀ ਲੋੜ? ਜਾਂ ਅਪਾਰ ਯੋਗ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਵੀ ਕੀ?

Verse 29

गोरत्नभूता यदियं धेनुर्मुनिवरे स्थिता / अनयोत्पादिता नूनं संपत्स्वर्गसदामपि

ਹੇ ਮੁਨੀਵਰ! ਜੇ ਇਹ ਧੇਨੂ ਗੋ-ਰਤਨ ਸਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇਸ ਤੋਂ ਸਵਰਗਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਸੰਪੱਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 30

ऋद्धमैन्द्रमपि व्यक्तं पदं त्रैलोक्यपूजितम् / अस्या धेनोरहं मन्ये कलां नार्हति षोडशीम्

ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਤ ਇੰਦਰ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਪਦ ਵੀ, ਮੇਰੇ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਧੇਨੂ ਦੀ ਸੋਲਵੀਂ ਕਲਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 31

इत्येवं चिन्तयानं तं पश्चादभ्येत्य पार्थिवम् / चन्द्रगुप्तो ऽब्रवीन्मन्त्री कृताञ्जलि पुटस्तदा

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਪਿੱਛੋਂ ਆ ਕੇ, ਮੰਤਰੀ ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਨੇ ਤਦੋਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਿਹਾ।

Verse 32

किमर्थं राजशार्दूल पुरीं प्रतिगमिष्यसि / रक्षितेन च राज्येन पुर्या वा किं फलं तव

ਹੇ ਰਾਜਸ਼ਾਰਦੂਲ! ਤੂੰ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਨਗਰ ਵੱਲ ਮੁੜ ਜਾਵੇਂਗਾ? ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਰਾਜ ਅਤੇ ਨਗਰ ਤੋਂ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਫਲ ਮਿਲੇਗਾ?

Verse 33

गोरत्नभूता नृपतेर्यावर्धेनुर्न चालये / वर्त्तते नार्द्धमपि ते राज्यं शून्यं तव प्रभो

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਜਦ ਤੱਕ ਨ੍ਰਿਪਤੀ ਦੀ ਇਹ ਗੋ-ਰਤਨ ਸਰੂਪ ਧੇਨੂ ਨਹੀਂ ਚਲਦੀ, ਤਦ ਤੱਕ ਤੇਰਾ ਰਾਜ ਅੱਧਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ; ਉਹ ਤਾਂ ਖਾਲੀ ਜਿਹਾ ਹੈ।

Verse 34

अन्यच्च दृष्टमाश्चर्यं मया राजञ्छृणुष्व तत् / भवनानि मनोज्ञानि मनोज्ञाश्च तथा स्त्रियः

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖਿਆ ਹੋਰ ਇਕ ਅਚੰਭਾ ਸੁਣੋ—ਉੱਥੇ ਮਨਮੋਹਕ ਮਹਲ ਸਨ ਅਤੇ ਓਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਮਨਮੋਹਕ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੀ ਸਨ।

Verse 35

प्रासादा विविधाकारा धनं चादृष्टसंक्षयम् / धेनो तस्यां क्षणेनैव विलीनं पश्यतो मम

ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਮਹਲ ਸਨ ਅਤੇ ਐਸਾ ਧਨ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਘਾਟਾ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਪਰ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 36

तत्तपोवनमेवासीदिदानीं राजसत्तम / एवंप्रभावा सा यस्य तस्य किं दुर्लं भवेत्

ਹੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੁਣ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ ਉਹੀ ਉਹ ਤਪੋਵਨ ਸੀ; ਜਿਸਦੀ ਐਨੀ ਮਹਿਮਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਕੀ ਕੁਝ ਦੁਲੱਭ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

Verse 37

तस्माद्रत्नार्हसत्त्वेन स्वीकर्त्तव्या हि गौस्त्वया / यदि ते ऽनुमतं कृत्यमाख्येयमनुजीविभिः

ਇਸ ਲਈ ਰਤਨ ਦੇ ਯੋਗ ਮਹੱਤਵ ਵਾਲੀ ਇਸ ਗਾਂ ਨੂੰ ਤੈਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਤੇਰੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸੇਵਕ ਅੱਗੇ ਦਾ ਕਰਤੱਬ ਦੱਸਣ।

Verse 38

राजोवाच / एवमेवाहमप्येनां न जानामीत्यसांप्रतम् / ब्रह्मस्वं नापहर्तव्यमिति मे शङ्कते मनः

ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ—ਮੈਂ ਵੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ‘ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਧਨ ਨਹੀਂ ਹੜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ’ ਇਹ ਸ਼ੰਕਾ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ।

Verse 39

एवं ब्रुवन्तं राजानमिदमाह पुरोहितः / गर्गो मतिमतां श्रेष्ठो गर्हयन्निव भूपते

ਰਾਜਾ ਇਉਂ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਤਦ ਪੁਰੋਹਿਤ ਗਰਗ—ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਹੇ ਭੂਪਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਡਾਂਟਦਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਬੋਲਿਆ।

Verse 40

ब्रह्मस्वं नापहर्त्तव्यमापद्यपि कथञ्चन / ब्रह्मस्वसदृशं लोके दुर्जरं नेह विद्यते

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਧਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਕਦੇ ਨਾ ਹੜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਹਮਸਵ ਵਰਗਾ ਦੁर्जੇਯ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।

Verse 41

विषं हन्त्युपयोक्तारं लक्ष्यभूतं तु हैहय / कुलं समूलं दहति ब्रह्मस्वारणिपावकः

ਜ਼ਹਿਰ ਉਸੇ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਹੈਹਯ, ਜੋ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣੇ; ਪਰ ਬ੍ਰਹਮਸਵ ਦੀ ਅਰਣੀ-ਅੱਗ ਕੁਲ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹ ਸਮੇਤ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 42

अनिवार्यमिदं लोके ब्रह्मस्वन्दुर्जरं विषम् / पुत्रपौत्रान्तफलदं विपाककटु पार्थिव

ਹੇ ਪਾਰਥਿਵ, ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਸਵ ਰੂਪ ਇਹ ਦੁर्जਰ ਜ਼ਹਿਰ ਅਟੱਲ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਪੁੱਤਰ-ਪੋਤਿਆਂ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪਕਾਈ ਬਹੁਤ ਕੌੜੀ ਹੈ।

Verse 43

एश्वर्यमूढं हि मनः प्रभूममसदात्मनाम् / किन्नामासन्न कुरुते नेत्रास द्विप्रलोभितम्

ਅਸਦ ਆਤਮਾ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਮਨ ਹਕੂਮਤ ਤੇ ਐਸ਼ਵਰਯ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਕੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਬੈਠਦਾ, ਜਦ ਅੱਖਾਂ ਅਸੱਤ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਧਨ ਦੇ ਲੋਭ ਨਾਲ ਫਸ ਜਾਣ!

Verse 44

वेदान्यस्त्वामृते को ऽन्यो विना दानान्नृपोत्तम / आदानं चिन्तयानो हि बाह्मणेष्वभिवाञ्छति

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ! ਵੇਦ ਅਤੇ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਉਦਾਰ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੈ? ਜੋ ਦਾਨ ਛੱਡ ਕੇ ਕੇਵਲ ਲੈਣ ਦੀ ਸੋਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲੋਭ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 45

ईदृशस्त्वं महाबाहो कर्म सज्जननिन्दितम् / मा कृथास्तद्धि लोकेषु यशोहानिकरं तव

ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ! ਤੂੰ ਐਸਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸੱਜਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿੰਦਿਤ ਕਰਮ ਨਾ ਕਰ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਯਸ਼ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 46

वंशे महति जातस्त्वं वदान्यानां प्रहीभुजाम् / यशांशि कर्मणानेन संप्रतं माव्यनीवशः

ਤੂੰ ਦਾਨੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹੈਂ; ਇਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੁਣੇ ਹੀ ਆਪਣੀ ਯਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਨਾ ਕਰ।

Verse 47

अहो ऽनुजीविनः किञ्चिद्भर्तारं व्यसनार्णवे / तत्प्रसादसमुन्नद्धा मज्जयं त्यनयोन्मुखाः

ਅਹੋ! ਨੌਕਰ-ਚਾਕਰ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੀ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੱਤੇ ਹੋ ਕੇ, ਅਨਿਆਇ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਹੀ ਡੁਬੋ ਦੇਂਦੇ ਹਨ।

Verse 48

श्रिया विकुर्वन्पुरुषकृत्यचिन्त्ये विचेतनः / तन्मतानुप्रवृत्तिश्च राजा सद्यो विषीदति

ਧਨ-ਐਸ਼ਵਰ ਨਾਲ ਵਿਗੜ ਕੇ, ਮਨੁੱਖੀ ਕਰਤੱਬ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਵਿਵੇਕੀ ਰਾਜਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਇ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਵਿਸਾਦ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 49

अज्ञातमुनयो मन्त्री राजानमनयांबुधौ / आत्मना सह दुर्बुद्धिर्लोहनौरिव मज्जयेत्

ਅਗਿਆਨੀ ਮੁਨੀ ਵਰਗਾ ਮੰਤਰੀ ਜੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨੀਤੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੁਸ਼ਬੁੱਧੀ ਲੋਹੇ ਦੀ ਨੌਕਾ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੀ ਡੁਬੋ ਦੇਵੇਗੀ।

Verse 50

तस्मात्त्वं राजशार्दूल मूढस्य नयवर्त्मनि / मतमस्य सुदुर्बुद्धेर्नानुवर्त्तितुमर्हसि

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਸ਼ਾਰਦੂਲ! ਉਸ ਮੂਰਖ ਦੇ ਨੀਤੀ-ਮਾਰਗ ਤੇ ਨਾ ਤੁਰ; ਉਸ ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਮਤ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਨਾ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ੋਭਦਾ ਨਹੀਂ।

Verse 51

एवं हि वदतस्तस्य स्वामिश्रेयस्करं वचः / आक्षिप्य मन्त्री राजानमिदं भूयो ह्यभाषत

ਉਹ ਇਉਂ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਮਾਲਕ ਦੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਬਚਨ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਟੋਕਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਹ ਕਿਹਾ।

Verse 52

ब्राह्मणो ऽयं स्वजातीयहितमेव समीक्षते / महान्ति राजकार्याणि द्विजैर्वेत्तुं न शक्यते

ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਜਾਤੀ-ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਹੀ ਹਿਤ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਰਾਜਕਾਜ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕੰਮ ਦਵਿਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਾਣੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ।

Verse 53

राज्ञैव राजकार्याणि वेद्यानि स्वमनीषया / विना वै भोजनादाने कार्यं विप्रो न विन्दति

ਰਾਜਕਾਜ ਰਾਜੇ ਨੇ ਹੀ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਜਾਣਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਭੋਜਨ ਤੇ ਦਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਿਪ੍ਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਕੰਮ ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 54

ब्राह्मणो नावमन्तव्यो वन्दनीयश्च नित्यशः / प्रतिसंग्राहयणीयश्च नाधिकं साधितं क्वचित्

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਕਦੇ ਅਪਮਾਨ ਨਾ ਕਰ; ਉਹ ਸਦਾ ਵੰਦਨਯੋਗ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਯੋਗ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਾਧਨ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ।

Verse 55

तस्मात्स्वीकृत्य तां धेनुं प्रयाहि स्वपुरं नृप / नोचेद्राज्यं परित्यज्य गच्छस्वतपसे वनम्

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਉਹ ਧੇਨੂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਰਾਜ ਛੱਡ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾ।

Verse 56

क्षमावत्त्वं ब्राह्मणानां दण्डः क्षत्रस्य पार्थिव / प्रसह्य हरणे वापि नाधर्मस्ते भविष्यति

ਹੇ ਪਾਰਥਿਵ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਗੁਣ ਖ਼ਿਮਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰੀ ਦਾ ਧਰਮ ਦੰਡ ਹੈ। ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਲੈਣ ਨਾਲ ਵੀ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਅਧਰਮ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ।

Verse 57

प्रसह्य हरणे दोषं यदि संपश्यसे नृप / दत्त्वा मूल्यं गवाश्वाद्यमृषेर्थेनुः प्रगृह्यताम्

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਜੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਗਾਂ-ਘੋੜੇ ਆਦਿ ਦਾ ਮੁੱਲ ਦੇ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਧੇਨੂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ।

Verse 58

स्वीकर्तव्या हि सा धेनुस्त्वया त्वं रत्नभागयतः / तपोधनानां हि कुतो रत्नसंग्रहणादरः

ਉਹ ਧੇਨੂ ਤੈਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੈਂ। ਤਪੋਧਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਰਤਨ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਚਾਉ?

Verse 59

तपोधन बलः शान्तः प्रीतिमान्स नृप त्वयि / तस्मात्ते सर्वथा धेनुं याचितः संप्रदास्यति

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ! ਉਹ ਤਪੋਧਨ, ਬਲਵਾਨ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੀਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਮੰਗੇਂ ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹ ਧੇਨੂ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵੇਗਾ।

Verse 60

अथ वा गोहिरण्यद्यं यदन्यदभिवाञ्छितम् / संगृह्य वित्तं विपुलं धेनुं तां प्रतिदास्यति

ਜਾਂ ਫਿਰ ਗਾਂ, ਸੋਨਾ ਆਦਿ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੀਦਾ ਹੋਵੇ, ਵੱਡਾ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਉਸ ਧੇਨੂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵੇਗਾ।

Verse 61

अनुपेक्ष्यं महद्रत्नं राज्ञा वै भूतिमिच्छता / इति मे वर्त्तते बुद्धिः कथं वा मन्यते भवान्

ਐਸ਼ਵਰਯ ਚਾਹੁੰਦੇ ਰਾਜੇ ਲਈ ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਤਨ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ—ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਇਹੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਸੋਚਦੇ ਹੋ?

Verse 62

राजोवाच / गत्वा त्वमेव तं विप्रं प्रसाद्य च विशेषतः / दत्त्वा चाभीप्सितं तस्मै तां गामानय मन्त्रिक

ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ—ਹੇ ਮੰਤ੍ਰਿਕ! ਤੂੰ ਆਪ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਵਿਪ੍ਰ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ; ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਚਾਹੀ ਭੇਟ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਗਾਂ ਲੈ ਆ।

Verse 63

वसिष्ठ उवाच एवमुक्तस्ततोराज्ञा स मन्त्री विधिचोदितः / निवृत्य प्रययौ शीघ्रं जमदग्नेरथाश्रमम्

ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਰਾਜੇ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਹ ਮੰਤਰੀ ਵਿਧੀ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਣ ਨਾਲ ਮੁੜਿਆ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਜਮਦਗਨੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 64

गते तु नृपतौ तस्मिन्नकृतव्रणसंयुतः / समिदानयनार्थाय रामो ऽपि प्रययौ वनम्

ਉਹ ਨ੍ਰਿਪਤੀ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਵ੍ਰਤ-ਨਿਸ਼ਠ ਰਾਮ ਵੀ ਸਮਿਧਾ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਿਆ।

Verse 65

ततः स मन्त्री सबलः समासाद्य तदाश्रमम् / प्रणम्य मुनिशार्दूलमिदं वचनमब्रवीत्

ਫਿਰ ਉਹ ਮੰਤਰੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।

Verse 66

चन्द्रगुप्त उवाच ब्रह्मन्नृपतिनाज्ञप्तं राजा तु भुवि रत्नभाक् / रत्नभूता च धेनुः सा भुवि दोग्ध्रीष्वनुत्तमा

ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਨ੍ਰਿਪਤੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਧੇਨੂ ਰਤਨ-ਸਰੂਪ, ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁੱਤਮ ਹੈ।

Verse 67

तस्माद्रत्नंसुवर्णं वा मूल्यमुक्त्वा यथोचितम् / आदाय गोरत्नभूतां धेनुं मे दातुमर्हसि

ਇਸ ਲਈ ਯੋਗ ਮੁੱਲ ਵਜੋਂ ਰਤਨ ਜਾਂ ਸੋਨਾ ਲੈ ਕੇ, ਗੋ-ਰਤਨ ਸਰੂਪ ਉਸ ਧੇਨੂ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੇਣਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਚਿਤ ਹੈ।

Verse 68

जमदग्निरुवाच होमधेनुरियं मह्यं न दातव्या हि कस्यचित् / राजा वदान्यः स कथं ब्रह्मस्वमभिवाञ्छति

ਜਮਦਗਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਇਹ ਹੋਮ-ਧੇਨੂ ਮੇਰੀ ਹੈ; ਇਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਰਾਜਾ ਦਾਨੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦਾ ਹੈ?

Verse 69

मन्त्र्युवाच रत्नभाक्त्वंन नृपतिर्द्धेनुं ते प्रतिकाङ्क्षति / गवायुतेन तस्मात्त्वं तस्मै तां दातुमर्हसि

ਮੰਤਰੀ ਬੋਲਿਆ—ਤੂੰ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੈਂ; ਰਾਜਾ ਤੇਰੀ ਧੇਨੂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਗਵਾਯੁਤ (ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ) ਦੇ ਮੁੱਲ ਤੇ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਧੇਨੂ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈਂ।

Verse 70

जमदग्निरुवाच क्रयविक्रययोर्नाहं कर्त्ता जातु कथञ्चन / हविर्धानीं च वै तस्मान्नोत्सहे दातुमञ्जसा

ਜਮਦਗਨੀ ਬੋਲੇ—ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਖਰੀਦ-ਫ਼ਰੋਖ਼ਤ ਦਾ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹਵਿਰਧਾਨੀ (ਯੱਗ ਧੇਨੂ) ਸੌਖੇ ਨਾਲ ਦੇਣ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

Verse 71

मन्त्र्युवाच राज्यार्धेनाथ वा ब्रह्मन्सकलेनापि भूभृतः / देहि धेनुमिमामेकां तत्ते श्रेयो भविष्यति

ਮੰਤਰੀ ਬੋਲਿਆ—ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਰਾਜ ਦੇ ਅੱਧੇ ਦੇ ਬਦਲੇ ਜਾਂ ਪੂਰੇ ਰਾਜ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵੀ, ਇਹ ਇਕ ਧੇਨੂ ਦੇ ਦੇ; ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸ਼੍ਰੇਯਸਕਰ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 72

जमदग्निरुवाच जीवन्नाहं तु दास्यामि वासवस्यापि दुर्मते / गुरुणा याचितं किं ते वचसा नृपतेः पुनः

ਜਮਦਗਨੀ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਦੁੁਰਮਤਿ! ਮੈਂ ਜੀਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਵਾਸਵ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਗੁਰੂ ਨੇ ਜੋ ਮੰਗਿਆ ਹੈ ਉਸ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ, ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਕੀ ਲੈਣਾ-ਦੇਣਾ?

Verse 73

मन्त्र्युवाच त्वमेव स्वेच्छया राज्ञे देहि धेनुं सुहृत्तया / यथा बलेन नीतायां तस्यां त्वं किं करिष्यसि

ਮੰਤਰੀ ਬੋਲਿਆ—ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਮਿੱਤਰ-ਭਾਵ ਨਾਲ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਧੇਨੂ ਦੇ ਦੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਜੇ ਉਹ ਬਲ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਈ ਗਈ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਕੀ ਕਰ ਲਵੇਂਗਾ?

Verse 74

जमदग्निरुवाच दाता द्विजानां नृपतिः स यद्यप्याहरिष्यति / विप्रो ऽहं किं करिष्यामि स्वेच्छावितरणं विना

ਜਮਦਗਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਦਵਿਜਾਂ ਦਾ ਦਾਤਾ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਹੈ; ਉਹ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਦੇ ਦੇਵੇ। ਪਰ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਾਂ; ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਦਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?

Verse 75

वसिष्ठ उवाच इत्येवमुक्तः संक्रुद्धः स मन्त्री पापचेतनः / प्रसह्य नेतुमारेभे मुनेस्तस्य पयस्विनीम्

ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਪਾਪ-ਚੇਤਨ ਉਹ ਮੰਤਰੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਉਸ ਮੁਨੀ ਦੀ ਦੁੱਧਾਰੂ ਗਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।