Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 42
रामस्य हिमवद्गमनम्
Rama’s Journey to Himavat
Devanagari script
प्रतापविषमैराजन्ह्रास्यमानं सरिच्छतैः / सारोवरैश्च विपुलैः कुमुदोत्पलमण्डितैः
Transliteration
pratāpaviṣamairājanhrāsyamānaṃ saricchataiḥ / sārovaraiśca vipulaiḥ kumudotpalamaṇḍitaiḥ
Translation
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਦੇਸ ਪ੍ਰਤਾਪ ਦੀ ਵਿਸ਼ਮਤਾ ਕਰਕੇ ਕਠਿਨ ਸੀ, ਦਰਿਆਈ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਘਟਦਾ ਜਾਪਦਾ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੋਵਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ, ਜੋ ਕੁਮੁਦ ਤੇ ਉਤਪਲ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਮੰਡਿਤ ਸਨ।
Word by Word
pratāpa-viṣamaiḥby rugged (places) due to heat/glare
pratāpa-viṣamaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootpratāpa (प्रातिपदिक) + viṣama (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Tṛtīyā (3rd/तृतीया), Bahuvacana; samāsa: pratāpena viṣamāni (instrumental-determinative)
rājanO king
rājan:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Sambodhana (Vocative/सम्बोधन), Ekavacana
hrāsyamānambeing diminished/lessened
hrāsyamānam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Roothrāsya (कृदन्त, √hras/ह्रस् धातु)
FormVartamāna-kāla-kṛdanta (present passive participle/शानच्), Napuṃsakaliṅga, Dvitīyā (2nd/द्वितीया), Ekavacana; √hras (ह्रस्) + ya (passive) → hrāsyamāna
sarit-chataiḥby (areas) covered with rivers/streams
sarit-chataiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootsarit (प्रातिपदिक) + chata (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Tṛtīyā (3rd/तृतीया), Bahuvacana; samāsa: saritaḥ chadanti iti / saridbhiḥ chataiḥ (river-covered/river-shaded)
sārovaraiḥby lakes/ponds
sārovaraiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootsārovara (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsakaliṅga, Tṛtīyā (3rd/तृतीया), Bahuvacana
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormSamuccaya-nipāta (conjunction/समुच्चय)
vipulaiḥvast, extensive
vipulaiḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvipula (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsakaliṅga, Tṛtīyā (3rd/तृतीया), Bahuvacana; sārovaraiḥ iti viśeṣaṇam
kumuda-utpala-maṇḍitaiḥadorned with white lotuses and blue lotuses
kumuda-utpala-maṇḍitaiḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkumuda (प्रातिपदिक) + utpala (प्रातिपदिक) + maṇḍita (कृदन्त, √maṇḍ/मण्ड् धातु)
FormNapuṃsakaliṅga, Tṛtīyā (3rd/तृतीया), Bahuvacana; bhūta-kṛdanta (past passive participle/क्त), maṇḍita = adorned; samāsa: kumudaiś ca utpalaiś ca maṇḍitaiḥ (adorned with kumuda and utpala lotuses)