Adhyaya 13

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीये उपोद्धातपादे श्राद्धकल्पे द्वादशो ऽध्यायः // १२// बृहस्पतिरुवाच सकृदभ्यर्चिताः प्रीता भवन्ति पितरो ऽव्ययाः / योगात्मानो महात्मानो विपाप्मानो महौजसः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਵਾਯੁ-ਪ੍ਰੋਕਤ ਮੱਧਭਾਗ ਦੇ ਤੀਜੇ ਉਪੋੱਧਾਤਪਾਦ ਦੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹਕਲਪ ਵਿੱਚ ਬਾਰ੍ਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇੱਕ ਵਾਰ ਵੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜੇ ਜਾਣ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪਿਤਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਯੋਗਾਤਮਾ, ਮਹਾਤਮਾ, ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਹਨ।

Verse 2

प्रेत्य च स्वर्गलोकाय कामैश्च बहुलं भुवि / येषु वाप्यनुगृह्णन्ति मोक्षप्राप्तिः क्रमेण तु

ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਵਰਗਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਉਹ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਮੋਖ਼ਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 3

तानि वक्ष्याम्यहं सौम्य सरांसि सरितस्तथा / तीर्थानि चैव पुण्यानि देशांश्छैलांस्तथाश्रमान्

ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ! ਮੈਂ ਉਹ ਸਰੋਵਰ, ਨਦੀਆਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ, ਦੇਸ਼, ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 4

पुण्यो हि त्रिषु लोकेषु सदैवामरकण्टकः / पर्वतप्रवरः पुण्यः सिद्धयारणसेवितः

ਅਮਰਕੰਟਕ ਸਦਾ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਇਹ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪੁੰਨ-ਸਰੂਪ, ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਤੇ ਅਰਣ੍ਯਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਹੈ।

Verse 5

यत्र वर्षसहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च / तपः सुदुश्चरं तेपे भगवानङ्गिराः पुरा

ਜਿੱਥੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਭਗਵਾਨ ਅੰਗਿਰਾ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ, ਪ੍ਰਯੁਤਾਂ ਅਤੇ ਅਰਬੁਦਾਂ ਤੱਕ ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਕਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ।

Verse 6

यत्र मृत्योर्गतिर्न्नास्ति तथैवासुररक्षसाम् / न भयं नैव चालक्ष्मीर्यावद्भूमिर्द्धरिष्यति

ਜਿੱਥੇ ਮੌਤ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਵੀ ਗਤੀ ਨਹੀਂ; ਜਦ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਟਿਕੀ ਰਹੇਗੀ, ਉੱਥੇ ਨਾ ਡਰ ਹੈ ਨਾ ਅਲਕਸ਼ਮੀ।

Verse 7

तपसा तेजसा तस्य भ्रजते स नगोत्तमः / शृङ्गे माल्यवतो नित्यं वह्निः संवर्त्तको यथा

ਉਸ ਦੇ ਤਪ ਅਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਹਾੜ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਮਾਲ੍ਯਵਾਨ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਸੰਵਰਤਕ ਅੱਗ ਸਦਾ ਧਧਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 8

मृदवस्तु सुगन्धाश्च हेमाभाः प्रियदर्शनाः / शान्ताःकुशा इति ख्याताः परिदक्षिणनर्मदाम्

ਉਹ ਪਦਾਰਥ ਕੋਮਲ ਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਛਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਹਨ। ਉਹ ‘ਸ਼ਾਂਤ ਕੁਸ਼’ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਰਮਦਾ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 9

दृष्टवान्स्वर्गसोपानं भगवानङ्गिराः पुरा / अग्निहोत्रे महातेजाः प्रस्तारार्थं कुशोत्तमान्

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਭਗਵਾਨ ਅੰਗਿਰਾ ਨੇ ਸਵਰਗ ਦਾ ਸੋਪਾਨ ਵੇਖਿਆ। ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਉਸ ਨੇ ਅਗਨੀਹੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਤਾਰ ਲਈ ਉੱਤਮ ਕੁਸ਼ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੇ।

Verse 10

तेषु दर्भेषु यः पिण्डान्मरकण्टटकपर्वते / दद्यात्सकृदपि प्राज्ञस्तस्य वक्ष्यामि यत्फलम्

ਉਹਨਾਂ ਦਰਭਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਰਕਣਟਟਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਪਿੰਡਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ।

Verse 11

तद्भवत्यक्षयं श्राद्धं पितॄणां प्रीतिवर्धनम् / अन्तर्द्धानं च गच्छन्ति क्षेत्रमासाद्य तत्सदा

ਉਹ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਅਖੰਡ (ਅਕਸ਼ਯ) ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਦਾ ਅੰਤರ್ಧਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 12

तत्र ज्वालासरः पुण्यं दृश्यते चापि पर्वसु / सशल्यानां च सत्त्वानां विशल्यकरणी नदी

ਉੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ‘ਜ੍ਵਾਲਾਸਰ’ ਵੀ ਪਰਬਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਹ ਨਦੀ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਦੇ ਸ਼ਲ੍ਯ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਲ੍ਯ-ਰਹਿਤ ਕਰ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।

Verse 13

प्राग्दक्षिणायतावर्त्ता वापी सा सुनगोत्तमे / कलिङ्गदेशपश्चार्द्धे शृङ्गे माल्यवतो विभोः

ਉਹ ਵਾਪੀ ਪੂਰਬ-ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੁੜਦੀ ਹੋਈ ਸੁਨਗੋੱਤਮ ਥਾਂ ਤੇ ਹੈ; ਕਲਿੰਗ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਅਰਧ ਵਿੱਚ, ਵਿਭੂ ਮਾਲ੍ਯਵਤ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 14

सिद्धिक्षेत्रमृषिश्रेष्ठा यदुक्तं परमं भुवि / संमतं देवदैत्यानां श्लोकं चाप्युशना जगौ

ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ-ਖੇਤਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਬਾਰੇ ਉਸ਼ਨਾ ਨੇ ਵੀ ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰਿਆ।

Verse 15

धन्यास्ते पुरुषा लोके ये प्राप्यामरकण्टकम् / पितॄन्संतर्पयिष्यन्तिश्राद्धे पितृपरायणाः

ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਧੰਨ ਹਨ ਜੋ ਅਮਰਕੰਟਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਪਿਤ੍ਰ-ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨਗੇ।

Verse 16

अल्पेन तपसा सिद्धिं गमिष्यन्ति न संशयः / सकृदेवार्चितास्तत्र स्वर्गमामरकण्टके

ਥੋੜ੍ਹੇ ਤਪ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਅਮਰਕੰਟਕ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਦੇਵ-ਅਰਚਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 17

महेन्द्रःपर्वतः पुण्यो रम्यः शक्रनिषेवितः / तत्रारुह्य भवेत्पूतः श्राद्धं चैव महाफलम्

ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਪਰਬਤ ਪਵਿੱਤਰ, ਸੁਹਾਵਣਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਚੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਕੀਤਾ ਸ਼ਰਾਧ ਮਹਾਨ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 18

वैलाटशिखरे युक्त्वा दिव्यं चक्षुः प्रवर्तते / अधृष्यश्चैव भूतानां देववच्चरते महीम्

ਵੈਲਾਟ-ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਜੇਯ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ।

Verse 19

सप्तगोदावरे चैव गोकर्णे च तपोवने / अश्वमेधफलं स्नात्वा तत्र दत्त्वा भवेत्ततः

ਸਪਤਗੋਦਾਵਰੀ ਅਤੇ ਗੋਕਰਣ ਦੇ ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਤਮ ਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 20

धूतपापस्थलं प्राप्य पूतः स्नात्वा भवेन्नरः / रुद्रस्तत्र तपस्तेपे देवदेवो महेश्वरः

ਧੂਤਪਾਪ-ਸਥਾਨ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਤਪ ਕੀਤਾ ਸੀ।

Verse 21

गोकर्णे निहितं देवैर् नास्तिकानां निदर्शनम् / अब्राह्मणस्य सावित्रीं पठतस्तु प्रणश्यति

ਗੋਕਰਣ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਨਾਸਤਿਕਾਂ ਲਈ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਅਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ (ਗਾਇਤ੍ਰੀ) ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 22

देवर्षिभवने शृङ्गे सिद्धचारणसेविते / आरुह्यतं निय मवांस्ततो याति त्रिविष्टपम्

ਸਿੱਧ-ਚਾਰਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਾਲੇ ਉਸ ਸ਼੍ਰਿੰਗ ਉੱਤੇ, ਨਿਯਤ ਮਨ ਨਾਲ ਜੋ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਥੋਂ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ (ਸਵਰਗ) ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 23

दिव्यैश्चन्दनवृक्षैश्च पादपैरुपशोभितम् / आपश्चन्दनसंयुक्ताः स्पन्देति सततं ततः

ਉਹ ਥਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਚੰਦਨ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੌਦਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਦਾ ਜਲ ਚੰਦਨ-ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸਦਾ ਲਹਿਰਾਂ ਮਾਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 24

नदी प्रवर्तते ताभ्यस्ताम्रपर्णीति नामतः / या चन्दनमहाखण्डाद्दक्षिणं याति सागरम्

ਉੱਥੋਂ ‘ਤਾਮ੍ਰਪਰਨੀ’ ਨਾਮ ਦੀ ਨਦੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਦਨ ਦੇ ਮਹਾਂ ਖੰਡ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਾ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 25

नद्यास्तस्याश्च ताम्रायास्तूह्यमाना महोदधौ / शङ्खा भवन्ति शुक्त्यश्च जायते यासु मौक्तिकम्

ਉਸ ਤਾਮ੍ਰਪਰਨੀ ਨਦੀ ਦੇ ਮਹਾਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਸਿੱਪੀਆਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 26

उदकानयनं कृत्वा शङ्खमौक्तिकसंयुतम् / आधिभिर्व्याधिभिश्चैव मुक्ता यान्त्यमरावतीम्

ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਹ ਜਲ ਲਿਆਉਣ ਨਾਲ, ਜੋ ਮਨ-ਕਲੇਸ਼ ਤੇ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਮਰਾਵਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 27

चन्दनेभ्यः प्रसूतानां शङ्खानां मौक्तिकस्य वा / पापकर्त्तॄनपि पितॄंस्तारयन्ति यथाश्रुति

ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਚੰਦਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸ਼ੰਖ ਜਾਂ ਮੋਤੀਆਂ ਦਾ ਪੁੰਨ ਐਸਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 28

चन्द्रतीर्थे कुमार्यां च कावेरीप्रभवे क्षये / श्रीपर्वतस्य तीर्थेषु वैकृते च तथा गिरौ

ਚੰਦਰਤੀਰਥ ਵਿੱਚ, ਕੁਮਾਰਿਆṁ (ਕਨਿਆਕੁਮਾਰੀ) ਵਿੱਚ, ਕਾਵੇਰੀ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ-ਸਥਾਨ ਦੇ ਸੰਗਮ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਪਰਵਤ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਵੈਕ੍ਰਿਤ ਨਾਮਕ ਗਿਰਿ-ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਵੀ।

Verse 29

एकस्था यत्र दृश्यन्ते वृक्षाह्यौशीरपर्वते / पलाशाः खदिरा बिल्वाः प्लक्षाश्वत्थविकङ्कताः

ਔਸ਼ੀਰ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਜਿੱਥੇ ਇਕੋ ਥਾਂ ਪਲਾਸ਼, ਖਦਿਰ, ਬਿਲਵ, ਪਲਕਸ਼, ਅਸ਼ਵੱਥ ਅਤੇ ਵਿਕੰਕਤ ਦੇ ਰੁੱਖ ਇਕੱਠੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।

Verse 30

एवं द्विमण्डलाविद्धं विज्ञेयं द्विजसत्तमाः / अस्मिंस्त्यक्त्वा जनोंऽगाति क्षिप्रं यात्यमरावतीम्

ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜੋ! ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਦ੍ਵਿਮੰਡਲਾਵਿੱਧ’ ਜਾਣੋ; ਇੱਥੇ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਛੇਤੀ ਹੀ ਅਮਰਾਵਤੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।

Verse 31

श्रीपर्वतस्य तीर्थे तु वैकृते च तथा गिरौ / कर्माणि तु प्रयुक्ता नि सिद्ध्यन्ति प्रभवाप्यये

ਸ਼੍ਰੀਪਰਵਤ ਦੇ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਵੈਕ੍ਰਿਤ ਗਿਰਿ ਉੱਤੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮ, ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਲਯ—ਦੋਹਾਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 32

दुष्प्रयुक्ता हि पितृषु सुप्रयोगा भवन्त्युत / पितॄणां दुहिता पुण्या नर्मदा सरितां वरा

ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸੁਪ੍ਰਯੋਗ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੁੰਨਵਤੀ ਧੀ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।

Verse 33

यत्र श्राद्धानि दत्तांनि ह्यक्षयाणि भवन्त्युत / माठरस्य वने पुण्ये सिद्धचारणसेविते

ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਦਾਨ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅਖੰਡ (ਅਕਸ਼ਯ) ਫਲ ਦੇਂਦੇ ਹਨ—ਮਾਠਰ ਦੇ ਉਸ ਪੁੰਨ ਵਣ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸਿੱਧਾਂ ਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਹੈ।

Verse 34

अन्तर्द्धानेन गच्छन्ति युक्त्वा तस्मिन्महा गिरौ / विन्ध्ये चैव गिरौ पुण्ये धर्माधर्मनिदर्शनीम्

ਉਹ ਉਸ ਮਹਾਂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਟਿਕ ਕੇ ਅੰਤರ್ಧਾਨ ਹੋ ਕੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਵਿਂਧ੍ਯ ਪਹਾੜ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 35

धारां पापा न पश्यन्ति धारां पश्यन्ति साधवः / तत्र तद्दृश्यते पापं केषां चित्पापकर्मणाम्

ਪਾਪੀ ਉਸ ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਪਰ ਸਾਧੂ ਜਨ ਉਸ ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਪਾਪਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪਾਪ ਹੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।

Verse 36

कैलासे या मतङ्गस्य वापी पापनिषूदनी / स्नात्वा तस्या दिवं यान्ति कामचारा विहङ्गमाः

ਕੈਲਾਸ ਵਿੱਚ ਮਤੰਗ ਦੀ ਜੋ ਪਾਪ-ਨਾਸ਼ਕ ਵਾਪੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨਮੌਜੀ ਵਿਹੰਗ (ਪੰਛੀ) ਵੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 37

शौर्पारके तथा तीर्थे पर्वते पालमञ्जरे / पाण्डुकूपे समुद्रान्ते पिण्डारकतटे तथा

ਸ਼ੌਰਪਾਰਕ ਦੇ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ, ਪਾਲਮੰਜਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ; ਸਮੁੰਦਰ-ਕਿਨਾਰੇ ਪਾਂਡੂਕੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਰਕ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਵੀ।

Verse 38

विमले च विपापे च संकल्पं प्राप्य चाक्षयम् / श्रीवृक्षे चित्रकूटे च जंबूमार्गे च नित्यशः

ਵਿਮਲ ਤੇ ਨਿਸ਼ਪਾਪ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਖੰਡ ਸੰਕਲਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸ਼੍ਰੀਵ੍ਰਿਖ਼, ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਅਤੇ ਜੰਬੂਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿੱਤ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।

Verse 39

असितस्य गिरौ पुण्ये योगाचार्यस्य धीमतः / तत्रापि श्राद्धमानन्त्यमसितायां च नित्यशः

ਧੀਮਾਨ ਯੋਗਾਚਾਰ੍ਯ ਅਸਿਤ ਦੇ ਪੁੰਨ ਗਿਰਿ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਅਸਿਤਾ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਨਿੱਤ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦਾ ਅਨੰਤ ਫਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 40

पुष्करेष्वक्षयं श्राद्धं तपश्चैव महाफलमा / महोदधौ प्रभासे च तद्वदेव विनिर्दिशेत्

ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਅਖੰਡ ਹੈ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਮਹਾਂ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਮਹਾਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 41

देविकायां वृषो नाम कूपः सिद्धनिषेवितः / समुत्पतन्ति तस्यापो गवां शब्देन नित्यशः

ਦੇਵਿਕਾ ਵਿੱਚ ‘ਵ੍ਰਿਸ਼’ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਕੂਆਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਜਨ ਸੇਵਦੇ ਹਨ; ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਨਿੱਤ ਉੱਛਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 42

योगेश्वरैः सदा जुष्टः सर्वपापबहिष्कृतः / दद्याच्छ्राद्धं तु यस्तस्मिंस्तस्य वक्ष्यामि यत्फलम्

ਉਹ ਥਾਂ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਦਾ ਸੇਵਿਤ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਜੋ ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਅਰਪੇ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ।

Verse 43

अक्षयं सर्वकामीयं श्राद्धं प्रीणाति वै पितॄन् / जातवेदः शिला तत्र साक्षादग्नेः सनातनात्

ਇਹ ਸਰਵਕਾਮਨਾ-ਦਾਤਾ ਅਖਯ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਦੀ ‘ਜਾਤਵੇਦ’ ਸ਼ਿਲਾ ਸਨਾਤਨ ਅਗਨੀ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਰੂਪ ਹੈ।

Verse 44

श्राद्धानि चाग्निकार्यं च तत्र कुर्यात्सदा क्षयम् / यस्त्वग्निं प्रविशेत्तत्र नाकपृष्ठे स मोदते

ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਅਤੇ ਅਗਨੀ-ਕਾਰਜ ਸਦਾ ਅਖਯ ਫਲ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਉੱਥੇ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।

Verse 45

अग्निशान्तः पुनर्जातस्तत्र दत्तं ततो ऽक्षयम् / दशाश्वमेधिके तीर्थे तीर्थे पञ्चाश्वमेधिके

ਅਗਨੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਪੁਨਰਜਨਮ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉੱਥੇ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਅਖਯ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤੀਰਥ ‘ਦਸ਼-ਅਸ਼ਵਮੇਧਿਕ’ ਅਤੇ ‘ਪੰਜਾਸ਼ਵਮੇਧਿਕ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 46

यथोद्दिष्टफलं तेषां क्रतूनां नात्र संशयः / ख्यातं हयशिरो नाम तीर्थं सद्यो वरप्रदम्

ਉਹਨਾਂ ਕਰਤੂਆਂ ਦਾ ਫਲ ਜਿਵੇਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਇੱਥੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ‘ਹਯਸ਼ਿਰੋ’ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 47

श्राद्धं तत्र सदाक्षय्यं दाता स्वर्गे च मोदते / श्राद्धं सुंदनिसुंदे च देयं पापनिषू दनम्

ਉੱਥੇ ਕੀਤਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਸਦਾ ਅਖਯ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਾਤਾ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੁੰਦ-ਨਿਸੁੰਦ ਦੇ ਸਥਾਨ/ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 48

श्राद्धं तत्राक्षयं प्रोक्तं जपहोमतपांसि च / जतुङ्गे शुभे तीर्थे तर्पयेत्सततं पितॄन्

ਉੱਥੇ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸ਼ਰਾਧ ਅਖੰਡ (ਅਕਸ਼ਯ) ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਜਪ, ਹੋਮ ਅਤੇ ਤਪ ਵੀ। ਜਤੁੰਗ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 49

दृश्यते पर्वसु च्छाया यत्र नित्यं दिवौकसाम् / पृथिव्यामक्षयं दत्तं विरजा यत्र पादपः

ਜਿੱਥੇ ਪਰਬਾਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਲੋਕ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਛਾਂ ਨਿੱਤ ਦਿਸਦੀ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਅਕਸ਼ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ‘ਵਿਰਜਾ’ ਨਾਮ ਦਾ ਰੁੱਖ ਹੈ।

Verse 50

योगेश्वरैः सदा जुष्टः सर्वपापबहिष्कृतः / दद्याच्छ्राद्धं तु यस्तस्मिंस्तस्य वक्ष्यामि यत्फलम्

ਉਹ ਸਥਾਨ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਦਾ ਸੇਵਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੋ ਉੱਥੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰੇ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ।

Verse 51

अर्चितास्तेन वै साक्षाद्भवन्ति पितरः सदा / अस्मिंल्लोके वशी च स्यात्प्रेत्य स्वर्गे मही यते

ਉਸ ਦੇ ਕਰਕੇ ਪਿਤਰ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਸਦਾ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 52

प्रायशो मद्रवा पुण्या शिवो नाम ह्रदस्तथा / तत्र व्याससरः पुण्यं दिव्यो ब्रह्मह्रदस्तथा

ਉੱਥੇ ਅਕਸਰ ‘ਮਦ੍ਰਵਾ’ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੰਨ-ਸਥਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਸ਼ਿਵ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਹ੍ਰਦ ਵੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪੁਨੀਤ ‘ਵਿਆਸ-ਸਰੋਵਰ’ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ‘ਬ੍ਰਹਮ-ਹ੍ਰਦ’ ਵੀ ਹਨ।

Verse 53

ऊर्ज्जन्तः पर्वतः पुण्यो यत्र योगेश्वरालयः / अत्रैव चाश्रमः पुण्यो वसिष्ठस्य महात्मनः

ਊਰੱਜੰਤ ਨਾਮ ਦਾ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਦਿਵ੍ਯ ਧਾਮ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਮਹਾਤਮਾ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵੀ ਹੈ।

Verse 54

ऋग्यजुः सामशिरसः कपोताः पुष्पसाह्वयाः / आख्यान पञ्चमा वेदाः सृष्टा ह्येते स्वयंभुवा

ਰਿਗ, ਯਜੁਹ ਅਤੇ ਸਾਮ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਰੋਭਾਗ ਤੋਂ ‘ਕਪੋਤ’ ਅਤੇ ‘ਪੁਸ਼ਪ’ ਨਾਮ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ; ਅਤੇ ਆਖਿਆਨ ਨੂੰ ਪੰਜਵਾਂ ਵੇਦ ਮੰਨ ਕੇ ਇਹ ਸਭ ਸ੍ਵਯੰਭੂ ਨੇ ਰਚਿਆ।

Verse 55

गत्वैतान्मुच्यते पापद्द्विजो वह्निं समाश्रयन् / श्राद्धं चानन्त्यमेतेषु जपहोमतपांसि च

ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਦ੍ਵਿਜ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦਾ ਫਲ ਅਨੰਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਪ, ਹੋਮ ਤੇ ਤਪ ਵੀ ਸਫਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 56

पुण्डरीके महातीर्थे पुण्डरीकसमं फलम् / ब्रह्मतीर्थे महाप्राज्ञ सर्वयज्ञसमं फलम्

ਪੁੰਡਰੀਕ ਮਹਾਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਪੁੰਡਰੀਕ ਵਰਗਾ ਹੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ্ঞ! ਬ੍ਰਹਮਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 57

सिंधुसागरसंभेदे तथा पञ्चनदे क्षयम् / विरजायां तथा पुण्यं मद्रवायां च पर्वते

ਸਿੰਧੂ ਅਤੇ ਸਾਗਰ ਦੇ ਸੰਗਮ-ਸਥਾਨ ਤੇ, ਅਤੇ ਪੰਚਨਦ ਵਿੱਚ (ਸਨਾਨ ਨਾਲ) ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਰਜਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਪੁੰਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਦ੍ਰਵਾ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੀ।

Verse 58

देयं सप्तनदे श्राद्धं मानसे वा विशेषतः / महाकूटे ह्यनन्ते च गिरौ त्रिककुदे तथा

ਸਪਤਨਦ ਵਿੱਚ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮਾਨਸ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਰਾਧ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਮਹਾਕੂਟ, ਅਨੰਤ ਤੇ ਤ੍ਰਿਕਕੁਦ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੀ।

Verse 59

संध्यायां च महानद्यां दृश्यते महादद्भुतम् / अश्रद्दधानं नाभ्येति सा चाभ्येति धृतव्रतम्

ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਮਹਾਨਦੀ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵੱਡਾ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਅਸ਼ਰੱਧਾਲੂ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਪਰ ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ ਕੋਲ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 60

संश्रयित्वैकमेकेन सायाह्नं प्रति नित्यशः / तस्मिन्देयं सदा श्राद्धं पितॄणामक्षयार्थिनाम्

ਇੱਕ-ਇੱਕ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਨਿੱਤ ਸ਼ਾਮ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਅਖੰਡ ਫਲ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਸਦਾ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 61

कृतात्मा वाकृतात्मा च यत्र विज्ञायते नरः / स्वर्गमार्गप्रदं नाम तीर्थं सद्यो वरप्रदम्

ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਕ੍ਰਿਤਾਤਮਾ ਜਾਂ ਅਕ੍ਰਿਤਾਤਮਾ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਰਥ ‘ਸਵਰਗਮਾਰਗਪ੍ਰਦ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 62

चीराण्युत्सृज्य यस्मिंस्तु दिवं सप्तर्षयो गाताः / अद्यापि तानि दृश्यन्ते चीराण्यंभोगतानि तु

ਜਿਸ ਥਾਂ ਸਪਤ੍ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਗਮਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਚੀਰ ਅੱਜ ਵੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਏ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 63

स्नात्वा स्वर्गमवाप्नोति तस्मिंस्तीर्थेत्तमे नरः / ख्यातमायतनं तत्र नन्दिनः सिद्धसेवितम्

ਉਸ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਿੱਧਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਨੰਦੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧਾਮ ਹੈ।

Verse 64

नन्दीश्वरस्य सा मूर्त्तिर्निराचारैर्नदृश्यते / दृश्यन्ते काञ्चना युपास्त्वर्चिषो भास्करोदये

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਦੀ ਉਹ ਮੂਰਤੀ ਆਚਾਰਹੀਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦੀ। ਪਰ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਯੂਪ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਜੋਤ ਦਿੱਸਦੀ ਹੈ।

Verse 65

कृत्वा प्रदक्षिणं तांस्तु गच्छन्त्यानन्दिता दिवम् / सर्वतश्च कुरुक्षेत्रं सुतीर्थं तु विशेषतः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦੱਖਿਣਾ ਕਰਕੇ ਭਗਤ ਆਨੰਦਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਰਾ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਹੀ ਸੁਤੀਰਥ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ।

Verse 66

पुण्यं सनत्कुमारस्य योगेशस्य महात्मनः / कीर्त्यते च तिलान्दत्त्वा पितृभ्योवै सदाक्षयम्

ਮਹਾਤਮਾ ਯੋਗੇਸ਼ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਦਾ ਇਹ ਪੁੰਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਿਲ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਦਾ ਅਖੰਡ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 67

उक्तमेवाक्षयं श्राद्धं धर्मराजनिषेवितम् / श्राद्धं दत्तममावास्यां विधिना च यथाक्रमम्

ਅਖੰਡ (ਅਕਸ਼ਯ) ਸ਼ਰਾਧ ਉਹੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਧਰਮਰਾਜ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਹੈ—ਅਮਾਵਸ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸ਼ਰਾਧ।

Verse 68

पुंसः सन्निहितायां तु कुरूक्षेत्रे विशेषतः / अर्चयित्वा पितॄंस्तत्र स पुत्रस्त्वनृणो भवेत्

ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਕੇ ਜੋ ਉੱਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤ੍ਰ-਋ਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 69

सरस्वत्यां विनशने प्लक्षप्रश्रवणे तथा / व्यासतीर्थे दृषद्वत्यां त्रिप्लक्षे च विशेषतः

ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਵਿਨਸ਼ਨ, ਪਲਕਸ਼-ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਵਣ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਦਵਤੀ ਦੇ ਵਿਆਸ-ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪਲਕਸ਼—ਇਹ ਤੀਰਥ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 70

देयमोङ्कारपवने श्राद्धमक्षयमिच्छता / शक्रावतारे गङ्गायां मैनाके च नगोत्तमे

ਜੋ ਅਖੰਡ ਫਲ ਵਾਲਾ ਸ਼ਰਾਧ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਓੰਕਾਰਪਵਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਧ ਅਰਪੇ; ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਸ਼ਕ੍ਰਾਵਤਾਰ ਤੀਰਥ ਤੇ ਉੱਤਮ ਮੈਨਾਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੀ।

Verse 71

यमुनाप्रभवे चैव सर्वपापैः प्रमुच्यते / अत्युष्णाश्चातिशीताश्च आपस्तस्मिन्निदर्शनम्

ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਉਦਗਮ ਸਥਾਨ ਤੇ (ਸਨਾਨ ਆਦਿ ਨਾਲ) ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਦਾ ਜਲ ਕਦੇ ਬਹੁਤ ਗਰਮ, ਕਦੇ ਬਹੁਤ ਠੰਢਾ—ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।

Verse 72

यमस्य भगिनी पुष्या मार्त्तण्डदुहिता शुभा / तत्राक्षयं सदा श्राद्धं पितृभिः पूर्वकीर्त्तितम्

ਯਮ ਦੀ ਭੈਣ, ਸ਼ੁਭ ਮਾਰਤੰਡ ਦੀ ਧੀ ਪੁਸ਼ਿਆ—ਉੱਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਰਾਧ ਸਦਾ ਅਖੰਡ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 73

ब्रह्मतुण्डह्रदे स्नात्वा सद्दयो भवति ब्राह्मणः / तस्मिंस्तु श्राद्धमानन्त्यं जपहोमतपांसि च

ਬ੍ਰਹਮਤੁੰਡ ਹ੍ਰਦ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੁਰੰਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸ਼ਰਾਧ ਅਨੰਤ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਪ, ਹੋਮ ਤੇ ਤਪ ਵੀ ਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 74

स्थाणुभूतो ऽचरत्तत्र वसिष्टो वै महातपाः / अद्यापि तत्र दृश्यन्ते पादपा मणिबर्हणाः

ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਉੱਥੇ ਥੰਮ੍ਹ ਵਾਂਗ ਅਚਲ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਿਆ। ਅੱਜ ਵੀ ਉੱਥੇ ਮਣੀ ਵਰਗੇ ਬਰ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।

Verse 75

तुला तु दृश्यते तत्र धर्मान्धर्मनिधर्शिनी / यथा वै तोलितं विप्रैस्तीर्थानां फलमुत्तमम्

ਉੱਥੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਵਾਲੀ ਤਰਾਜੂ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤੋਲਿਆਂ ਜਾਣ ਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਉੱਤਮ ਫਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 76

पितॄणां दुहिता योगा गन्धकालीति विश्रुता / चतुर्थो ब्रह्मणस्त्वंशः पराशरकुलोद्भवः

ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਧੀ ‘ਯੋਗਾ’ ਗੰਧਕਾਲੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਪਰਾਸ਼ਰ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਚੌਥਾ ਅੰਸ਼ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 77

व्यसिष्यति चतुर्द्धा वै वेदं धीमान्महामुनिः / महायोगं महात्मानं या व्यासं जनयिष्यति

ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਹਾਮੁਨੀ ਵੇਦ ਨੂੰ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇਗਾ। ਮਹਾਯੋਗੀ ਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ।

Verse 78

अच्छोदकं नामसरस्तत्राच्छोदासमुद्भवः / मत्स्ययोनौ पुनर्जाता नियोगात्कारणेन तु

ਉੱਥੇ ‘ਅੱਛੋਦਕ’ ਨਾਮ ਦਾ ਸਰੋਵਰ ਹੈ; ਉੱਥੋਂ ਹੀ ਅੱਛੋਦਾ ਦਾ ਉਤਪੱਤਿ ਹੋਈ। ਨਿਯੋਗ ਦੇ ਕਾਰਣ ਉਹ ਮੱਛੀ-ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਜਨਮੀ।

Verse 79

तस्यास्त्वाद्याश्रमे पुण्ये पुण्यकृद्भिर्निषेविते / दत्तं सकृदपि श्राद्धमक्षयं समुदाहृतम्

ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਪੁੰਨਕਰਮੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਸ਼ਰਾਧ ‘ਅਕਸ਼ਯ’ ਫਲ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 80

नद्यां योगसमाधानं दत्तं युगपदुद्भवेत् / कुबेरतुङ्गे पापघ्नं व्यासतीर्थेतथैव च

ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗ-ਸਮਾਧਾਨ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਤੁਰੰਤ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਬੇਰਤੁੰਗ ਅਤੇ ਵਿਆਸਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਪਾਪ-ਨਾਸ਼ਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 81

पुण्यायां ब्रह्मणो वेद्यां श्राद्धमानन्त्यमिष्यते / सिद्धैस्तु सेविता नित्यं दृश्यते तु कृतात्मभिः

ਪੁੰਨਮਈ ਬ੍ਰਹਮ-ਵੇਦੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸ਼ਰਾਧ ਅਨੰਤ ਫਲ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿੱਧ ਜਨ ਉਸ ਦੀ ਨਿੱਤ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਾਤਮਾ ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 82

अनिवर्तनं तु नन्दायां वेद्याः प्रागुत्तरदिशि / सिद्धिक्षेत्रं सुरैर्जुष्टं यत्प्राप्य न निवर्त्तते

ਵੇਦੀ ਦੀ ਈਸ਼ਾਨ (ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ) ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨੰਦਾ ਵਿੱਚ ‘ਅਨਿਵਰਤਨ’ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿੱਧੀ-ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਸੇਵਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਫਿਰ ਵਾਪਸੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

Verse 83

महालये पदं न्यस्तं महादेवेन धीमता / भूतानामनुकंपार्थं नास्तिकानां निदर्शनम्

ਮਹਾਲਯ ਵਿੱਚ ਧੀਮਾਨ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਦਚਿੰਨ੍ਹ ਰੱਖਿਆ—ਭੂਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਲਈ ਅਤੇ ਨਾਸਤਿਕਾਂ ਲਈ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵਜੋਂ।

Verse 84

विरजे त्वक्षयं श्राद्धं पूर्वमेव महालये / नन्दायां विरजे चैव तथैव च महालये

ਵਿਰਜਾ ਅਤੇ ਮਹਾਲਯ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਅਕਸ਼ਯ ਸ਼ਰਾਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਨੰਦਾ ਵਿੱਚ, ਵਿਰਜਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਲਯ ਵਿੱਚ ਵੀ।

Verse 85

आत्मानं तारयन्तीह दशपूर्वान्दशापरान् / काकह्रदे जातिस्मर्यं सुवर्णममितौजसम्

ਇੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਸ ਪੂਰਵਜਾਂ ਤੇ ਦਸ ਉਤਰਜਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਕਾਕਹ੍ਰਦ ਵਿੱਚ ਜਨਮ-ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ, ਅਪਾਰ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 86

कौमारं च सरः पुण्यं नागभोगाभिरक्षितम् / कुमारतीर्थे स्नात्वा तु त्रिदिवं याति मानवः

ਕੌਮਾਰ ਨਾਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਫਣਾਂ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਕੁਮਾਰਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਤ੍ਰਿਦਿਵ (ਸੁਰਗ) ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 87

देवालये तपस्तस्वा एकपादेन दुश्चरम् / निराहारो युगं दिव्यमुमातुङ्गो स्थितो ज्वलन्

ਦੇਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਦੁਸ਼ਕਰ ਤਪ ਕੀਤਾ; ਨਿਰਾਹਾਰ ਰਹਿ ਕੇ ਦਿਵ੍ਯ ਯੁਗ ਤੱਕ ਉਮਾਤੁੰਗ (ਉਮਾ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ) ਜ੍ਵਲੰਤ ਹੋ ਕੇ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਰਿਹਾ।

Verse 88

उमातुङ्गे भृगोस्तुङ्गे ब्रह्मतुङ्गे महालये / तत्र श्राद्धानि देयानि नित्यमक्षयमिच्छता

ਉਮਾਤੁੰਗ, ਭ੍ਰਿਗੋਤੁੰਗ, ਬ੍ਰਹਮਤੁੰਗ ਅਤੇ ਮਹਾਲਯ ਵਿੱਚ ਜੋ ਨਿੱਤ ਅਖ਼ਯ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਓਥੇ ਸਦਾ ਸ਼ਰਾਧ ਦੇਵੇ।

Verse 89

अक्षयं तु सदा श्राद्धं शालग्रामे समन्ततः / दुष्कृतं दृश्यते तत्र प्रत्यक्षमकृतात्मनाम्

ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਕੀਤਾ ਸ਼ਰਾਧ ਸਦਾ ਅਖ਼ਯ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਅਸੰਯਮੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।

Verse 90

प्रत्यदेशो ह्यशिष्टानां शिष्टानां च विशेषतः / तत्र देवह्रदः पुण्यो ब्रह्मणो नागराट् शुचिः

ਉਹ ਥਾਂ ਅਸ਼ਿਸ਼ਟਾਂ ਲਈ ਦੰਡ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਗਲਕਾਰੀ; ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੰਨ ‘ਦੇਵਹ੍ਰਦ’ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ‘ਨਾਗਰਾਟ’ ਹੈ।

Verse 91

पिण्डं गृह्णति हि सतां न गृह्णात्यसतां सदा / अतिप्रदीप्तैर्भुजगैर्भोक्तुमन्नं न शक्यते

ਸੱਜਣਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਉੱਥੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਸੱਜਣਾਂ ਦਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਬਹੁਤ ਤਪਦੇ ਸੱਪਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਨ ਖਾਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।

Verse 92

प्रत्यक्षं दृश्यते धर्मस्तीर्थयोर्नतयोर्द्वयोः / कारवत्यां च शाण्डिल्यां गुहायां वामनस्य च

‘ਨਤ’ ਨਾਮ ਦੇ ਦੋ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਕਾਰਵਤੀ, ਸ਼ਾਂਡਿਲਿਆ ਤੇ ਵਾਮਨ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵੀ।

Verse 93

गत्वा चैतानि पूतःस्याच्छ्रदद्धमक्षयमेव च / जपो होमस्तपो ध्यानं यत्किञ्चित्सुकृतं भवेत्

ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਖੰਡ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਪ, ਹੋਮ, ਤਪ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਕਰਮ ਹੋਵੇ—ਸਭ ਪੁੰਨਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 94

ब्रह्मचर्यं च यौ धत्ते गुरुभक्तिं शतं समाः / एवमाद्यास्सरिच्छ्रेष्ठा यत्स्नानादघमोक्षणम् / कुमारधारा तत्रैव दृष्टा पापं प्रणश्यति

ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਗੁਰੂ-ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਆਦਿ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਕੁਮਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 95

ध्यानासनं तु तत्रैव व्यासस्याद्यापि दृश्यते / शैलः कान्तिपुराभ्याशे प्रागुदीच्यां दिशि स्थितः

ਉੱਥੇ ਹੀ ਵਿਆਸ ਜੀ ਦਾ ਧਿਆਨ-ਆਸਨ ਅੱਜ ਵੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ। ਕਾਂਤੀਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਹਾੜ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 96

पुण्य पुष्करिणी तत्र किरातगणरक्षिता / यस्यां स्नात्वा सकृद्विप्रः कामानाप्नोति शाश्वतान्

ਉੱਥੇ ਕਿਰਾਤ ਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਇੱਕ ਪੁੰਨ ਪੁਸ਼ਕਰਣੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਦੀਵੀ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 97

अदृश्यः सर्वभूतानां देववच्चरते महीम्

ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਰਹਿ ਕੇ ਦੇਵਤਾ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ।

Verse 98

काश्यपस्य महातीर्थं कालसर्पिरिति श्रुतम् / तत्र श्राद्धानि देयानि नित्यमक्षयमिच्छता

ਕਾਸ਼੍ਯਪ ਦਾ ਮਹਾਤੀਰਥ ‘ਕਾਲਸਰਪੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਜੋ ਨਿੱਤ ਅਖੰਡ (ਅਕਸ਼ਯ) ਫਲ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਓਥੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇਵੇ।

Verse 99

देवदारुवने वापि धारायास्तु निदर्शनम् / निर्धूतानि तु पापानि दृश्यन्ते सुकृतात्मनाम्

ਦੇਵਦਾਰੂ-ਵਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਧਾਰਾ ਦਾ ਇਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ—ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਓਥੇ ਧੁਲ ਕੇ ਦੂਰ ਹੋਏ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।

Verse 100

भागीरथ्यां प्रयागे तु नित्यमक्षयमुच्यते / कालञ्जरे दशार्णायां नैमिषे कुरुजाङ्गले

ਭਾਗੀਰਥੀ ਦੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਅਕਸ਼ਯ ਫਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਕਾਲੰਜਰ, ਦਸ਼ਾਰਣਾ, ਨੈਮਿਸ਼ ਤੇ ਕੁਰੂਜਾਂਗਲ ਵਿੱਚ ਵੀ।

Verse 101

वाराणस्यां नगर्यां च देयं श्राद्धं प्रयत्नतः / तत्र योगेश्वरो नित्यं तस्यां दत्तमथाक्षयम्

ਵਾਰਾਣਸੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਓਥੇ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ ਸਦਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਓਥੇ ਦਿੱਤਾ ਅਕਸ਼ਯ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 102

गत्वा चैतानि पूर्तः स्याच्छ्राद्धमक्षय्यमेव च / जबो होमस्तथा ध्यानं यत्किञ्चित्सुकृतं भवेत्

ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰਤ-ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵੀ ਅਕਸ਼ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਪ, ਹੋਮ, ਧਿਆਨ—ਜੋ ਵੀ ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਕਰਮ ਹੋਵੇ, ਸਭ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ।

Verse 103

लौहित्ये वैतरण्यां चस्वर्गवेद्यां तथैव च / सा तु देवी समुद्रान्ते दृश्यते चैव नामभिः

ਲੌਹਿਤ੍ਯ, ਵੈਤਰਨੀ ਅਤੇ ਸਵਰਗਵੇਦੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹੀ ਦੇਵੀ ਸਮੁੰਦਰ-ਕਿਨਾਰੇ ਅਨੇਕ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 104

गयायां धर्मवृष्ठे तु सरसि ब्रह्मणस्तथा / गयां गृध्रवटे चैव श्राद्धं दत्तं महाफलम्

ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਧਰਮਵ੍ਰਿਸ਼ਟ ਸਰੋਵਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਗਯਾ ਦੇ ਗ੍ਰਿਧ੍ਰਵਟ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਸ਼ਰਾਧ ਮਹਾਨ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 105

हिमं च पतते तत्र समन्तात्पञ्चयो जनम् / भरतस्याश्रमे पुण्ये ऽरण्यं पुण्यतमं स्मृतम्

ਉੱਥੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਪੰਜ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਹਿਮ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਭਰਤ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਦਾ ਉਹ ਜੰਗਲ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁੰਨਮਈ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 106

मतङ्गस्य वनं तत्र दृश्यते सर्वमानुषैः / स्थापितं धर्मसर्वस्वं लोकस्यास्य निदर्शनम्

ਉੱਥੇ ਮਤੰਗ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਵਨ ਸਭ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਇਸ ਲੋਕ ਲਈ ਧਰਮ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸਾਰ ਦਾ ਸਥਾਪਿਤ ਨਮੂਨਾ ਹੈ।

Verse 107

यद्दण्डकवनं पुण्यं पुण्यकृद्भिर्निषेवितम् / यस्मिन्प्राहुर्विशल्येति तीर्थं सद्यो निदर्शनम्

ਜੋ ਪੁੰਨ ਦੰਡਕਵਨ ਪੁੰਨਕਰਮੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ‘ਵਿਸ਼ਲਿਆ’ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਦਾ ਤੁਰੰਤ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 108

तुलामानैस्तथा चापि शास्त्रैश्च विविधैस्तथा / उन्मच्चन्ति तथा लग्न ये वै पापकृतो जनाः

ਤੁਲਾ-ਮਾਨ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਪਾਪਕਰਮੀ ਲੋਕ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਉਨਮੱਤ ਵਾਂਗ ਵਰਤਦੇ ਹਨ।

Verse 109

तृतीयायां तथा पादे निराधायां तु मण्डले / महाह्रदे च कौशिक्यां दत्तं श्राद्धं महाफलम्

ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਤਿਥੀ ਦੇ ਪਾਦ ਵਿੱਚ, ਨਿਰਾਧਾ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ, ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਦੇ ਮਹਾਹ੍ਰਦ ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਸ਼ਰਾਧ ਮਹਾ-ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 110

मुण्डपृष्टे पदं न्यस्तं महादेवेन धीमता / बहुदेवयुगांस्तप्त्वा तपस्तीव्रं सुदश्चरम्

ਮੁੰਡਪ੍ਰਿਸ਼ਠ ਉੱਤੇ ਧੀਮਾਨ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਪੈਰ ਰੱਖਿਆ; ਅਨੇਕ ਦੇਵ-ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਉਸ ਨੇ ਤੀਖਾ, ਬਹੁਤ ਦੁਸ਼ਕਰ ਤਪ ਕੀਤਾ।

Verse 111

अल्पेनाप्यत्र कालेन नरो धर्मपरायणः / पाप्मानमुत्सृजत्याशु जीर्णां त्वचमिवोरगः

ਇੱਥੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਧਰਮਪਰਾਇਣ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਪੁਰਾਣੀ ਖਾਲ ਉਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 112

सिद्धानां प्रीतिजननं पपानां च भयङ्करम् / लेलिहानैर्महाघोरै रक्ष्यते सुमहोरगैः

ਇਹ ਸਿੱਧਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੀਤੀਜਨਕ ਅਤੇ ਪਾਪੀਆਂ ਲਈ ਭਿਆਨਕ ਹੈ; ਜੀਭ ਲਪਲਪਾਉਂਦੇ ਮਹਾਘੋਰ ਮਹੋਰਗ ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 113

नाम्ना कनकनन्दीति तीर्थं जगति विश्रुतम् / उदीच्यां मुण्डपृष्टस्य ब्रह्मर्षिगणसेवितम्

‘ਕਨਕਨੰਦੀ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇਹ ਤੀਰਥ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੰਡਪ੍ਰਿਸ਼ਠ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਹੈ।

Verse 114

तत्र स्नात्वा दिवंयान्ति स्वशरीरेण मानवाः / दत्तं वापि सदा श्राद्धमक्षय्यं समुदाहृतम्

ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸ਼ਰਾਧ ਵੀ ਸਦਾ ਅਖੰਡ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 115

ऋणैस्त्रिभिस्ततः स्नात्वा निष्क्रीणाति नरस्तनुम् / मानसे सरसि स्नात्वा श्राद्धंनिर्वर्त्तयेत्ततः

ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਰਿਣਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਦੇਹ ਦਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਮਾਨਸ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰੇ।

Verse 116

तीरे तु सरसस्तस्य देवस्या यतनं महत् / आरुह्य तु जपंस्तत्र सिद्धो याति दिवं ततः

ਉਸ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਮਹਾਨ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਜੋ ਜਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿੱਧ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੋਂ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 117

उत्तरं मानसं गत्वासिद्धिं प्राप्नोत्यनुत्तमाम् / स्नात्वा तस्मिन्सरश्रेष्ठे दृश्यते महादद्भुतम्

ਉੱਤਰ ਮਾਨਸ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਅਨੁੱਤਮ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਰੋਵਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਅਦਭੁਤ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 118

दिवश्च्युता महाभागा ह्यन्तरिक्षे विराजते / गङ्गा त्रिपथगा देवी विष्णुपादाच्च्युता सती

ਸੁਰਗ ਤੋਂ ਉਤਰੀ ਮਹਾਭਾਗਾ ਗੰਗਾ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਤ੍ਰਿਪਥਗਾ ਦੇਵੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸਤੀ ਹੈ।

Verse 119

आकाशे दृश्यते तत्र तोरणं सूर्यसन्निभम् / जांबूनदमयं पुण्यं स्वगद्वारमिवायतम्

ਉੱਥੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਇੱਕ ਤੋਰਣ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਜਾਂਬੂਨਦ ਸੋਨੇ ਦਾ ਬਣਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੁਰਗ-ਦੁਆਰ ਹੋਵੇ।

Verse 120

ततः प्रवर्त्तते भूयः सर्वसागरमण्डिका / पावनी सर्वभूतानां धर्मज्ञानां विशेषतः

ਫਿਰ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਹਿ ਕੇ ਸਭ ਸਾਗਰਾਂ ਦਾ ਮੰਡਲ ਜਿਹਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਨੂੰ।

Verse 121

चन्द्रभागा च सिद्धुश्च शुभे मानससंभवे / सागरं पश्चिमं यातो दिव्यः सिंधुनदो वरः

ਸ਼ੁਭ ਮਾਨਸ ਸਰੋਵਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਅਤੇ ਸਿੱਧੂ—ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਿੰਧੂ ਨਦੀ ਪੱਛਮੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 122

पर्वतो हिमवान्नाम नानाधातुविभूषितः / आयतो वै सहस्राणि योजनानां बहुनि तु

ਹਿਮਵਾਨ ਨਾਮ ਦਾ ਪਹਾੜ ਅਨੇਕ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਬਹੁਤ ਸਹਸ੍ਰ ਯੋਜਨਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੈ।

Verse 123

सिद्धचारणसंकीर्णा देवर्षिगणसेविता / तत्र पुष्करिणी रम्या सुषुम्णा नाम नामतः

ਉੱਥੇ ਸਿੱਧਾਂ ਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਪੁਸ਼ਕਰਣੀ ਹੈ; ਨਾਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਸੁਸ਼ੁਮਣਾ’ ਹੈ।

Verse 124

दशवर्षसहस्राणि तस्यां स्नातस्तु जीवति / श्राद्धं भवति चानन्तं तत्र दत्तं महोदयम्

ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਜੀਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸ਼ਰਾਧ ਅਨੰਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ-ਉਦਯ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 125

तारयेच्च सदा श्राद्धे दशपूर्वान्दशापरान् / सर्वत्र हिमवान्पुण्यो गङ्गा पुण्या समन्ततः

ਸ਼ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਦਾ ਦਸ ਪੂਰਵਜਾਂ ਅਤੇ ਦਸ ਉਤਰਜਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਹਿਮਵਾਨ ਹਰ ਥਾਂ ਪੁੰਨਮਈ ਹੈ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।

Verse 126

समुद्रगाः समुद्राश्च सर्वे पुण्याः समन्ततः / एवमादिषु चान्येषु श्राद्धं निर्वर्तयेद्बुधः

ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ—ਸਾਰੇ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਪੁੰਨਮਈ ਹਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰੇ।

Verse 127

पुतो भवति वै स्नात्वा हुत्वा दत्त्वा तथैव च / शेलसानुषु शृङ्गेषु कन्दरेषु गुहासु च

ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਹੋਮ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਢਲਾਣਾਂ, ਚੋਟੀਆਂ, ਖੱਡਾਂ ਅਤੇ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ।

Verse 128

उपह्वरनितंबेषु तथा प्रस्रवणेषु च / पुलिनेष्वापगानां च तथैव प्रभवेषु च

ਉਪਹਵਰ-ਨਿਤੰਬਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਝਰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ; ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਪੁਲਿਨਾਂ ਤੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ-ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ।

Verse 129

महोदधौ गवां गोष्टे संगमेषु वनेषु च / सुसंमृष्टोपलिप्तेषु त्दृद्येषु सुरभिष्वथ

ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ, ਸੰਗਮਾਂ ਤੇ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ; ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੇਪੇ-ਮਸਲੇ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ।

Verse 130

गोमयेनोपलिप्तेषु विविक्तेषु गृहेषु च / कुर्याच्छ्राद्धमथैतेषु नित्यमेव यथाविधि

ਗੋਬਰ ਨਾਲ ਲੇਪੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇਕਾਂਤ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿੱਤ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 131

प्राग्दक्षिणां दिशं गत्वा सर्वकामचिकीर्षया / एवमेतेषु सर्वेषु श्राद्धं कुर्यादतन्द्रितः

ਪੂਰਬ-ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਜਾ ਕੇ, ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਸੁਸਤੀਆਂ ਛੱਡ ਕੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ।

Verse 132

एतेष्वेव तु मेधावी ब्राह्मीं सिद्धिमवाप्नुयात् / त्रैवर्णविहितैः स्थाने धर्मे वर्णाश्रमे रतैः

ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਤ੍ਰੈਵਰਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਹਿਤ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਵਰਣਾਸ਼੍ਰਮ-ਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਰਤ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ।

Verse 133

कौपस्थानं च संत्यागात्प्राप्यते पितृपूजनम् / तीर्थान्यनुसरन्वीरः श्रद्दधानः समाहितः

ਕੌਪਸਥਾਨ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਤੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਵੀਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਅਨੁਸਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 134

कृतपापो ऽपि शुध्येत किं पुनः शुभकर्मकृत् / तिर्यग्योनिं न गच्छेच्च कुदेशे च न जायते

ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਿੰਨਾ ਵਧੇਰੇ! ਉਹ ਤਿਰਯਕ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਕੁਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।

Verse 135

स्वर्गी भवति विप्रो वै मोक्षोपायं च विन्दति / अश्रद्दधानः पापायुर्नास्तिको ऽच्छिन्नसंशयः

ਵਿਪ੍ਰ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦਾ ਉਪਾਯ ਵੀ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਅਸ਼ਰਧਾਲੂ, ਪਾਪਾਯੂ ਅਤੇ ਨਾਸਤਿਕ ਦਾ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਦਾ।

Verse 136

हेतुनिष्ठश्च पञ्चैते न तीर्थे फलभागिनः / गुरुतीर्थे परा सिद्धिस्तीर्थानां परमं पदम्

ਹੇਤੁਵਾਦ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਇਹ ਪੰਜੇ ਤੀਰਥ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਭਾਗੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਗੁਰੂ-ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਹੈ; ਉਹੀ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਦ ਹੈ।

Verse 137

ध्यानं तीर्थं परं तस्माद्ब्रह्मतीर्थं सनातनम् / उपवासात्परं ध्यानमिन्द्रियाणां निवर्त्तनम्

ਇਸ ਲਈ ਧਿਆਨ ਹੀ ਪਰਮ ਤੀਰਥ ਹੈ—ਸਨਾਤਨ ਬ੍ਰਹਮ-ਤੀਰਥ। ਉਪਵਾਸ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਧਿਆਨ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 138

उपवासनिबद्धैर्हि प्राणैरेव पुनः पुनः / प्राणापानौ वशे कृत्वा वशगानीन्दियाणि च

ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪ੍ਰਾਣ-ਅਪਾਨ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੱਸਗਾਮੀ ਕਰ ਲੈ।

Verse 139

बुद्धिं मनसि संयम्य सर्वेषां तु निवर्त्तनम् / प्रत्याहारं कृतं विद्धि मोक्षोपायमसंशयम्

ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਯਮ ਕਰਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਮੋੜਨਾ—ਇਸੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਆਹਾਰ ਜਾਣ; ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੋਖਸ਼ ਦਾ ਉਪਾਯ ਹੈ।

Verse 140

इन्द्रियाणां मनो घोरं बुद्ध्यादीनां विवर्त्तनम् / अना हारो क्षयं याति विद्यादनशनं तपः

ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਮਨ ਘੋਰ ਹੈ, ਇਹ ਬੁੱਧੀ ਆਦਿ ਨੂੰ ਵੀ ਉਲਟਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਅਨਾਹਾਰ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ ਅਨਸ਼ਨ ਨੂੰ ਤਪ ਜਾਣ।

Verse 141

निग्रहे बुद्धिमन्सोरन्यबुद्धिर्न जायते / क्षीणेषु सर्वदोषेषु क्षीणेष्वेवेन्द्रियेषु च

ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਮਨ ਦੇ ਨਿਗ੍ਰਹ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਬੁੱਧੀ ਨਹੀਂ ਉਪਜਦੀ; ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ ਘਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 142

परिनिर्वाति शुद्धात्मा यथा वह्निरनिधनः / कारणेभ्यो गुणेभ्यश्च व्यक्ताव्यक्ताच्च कुत्स्नशः

ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ ਅਨੰਤ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਪੂਰਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਨਿਵਿਰਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਕਾਰਣਾਂ, ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤ-ਅਵ੍ਯਕਤ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 143

नियोजयति क्षेत्रज्ञं तेभ्योयोगेन योगवित् / तस्य नास्ति गतिः स्थानं व्यक्ताव्यक्ते च सर्वशः / न सन्नासन्न सदसन्नैव किञ्चिदवस्थितः

ਯੋਗ-ਵਿਦ ਯੋਗ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਉਹਨਾਂ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰਜ੍ਞ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਵਿਅਕਤ-ਅਵ੍ਯਕਤ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਾ ਗਤੀ ਹੈ ਨਾ ਥਾਂ। ਉਹ ਨਾ ਸਤ ਹੈ ਨਾ ਅਸਤ; ਸਦ-ਅਸਤ ਵੀ ਨਹੀਂ—ਕਿਸੇ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਨਹੀਂ।