Srimad Bhagavatam — Saptama Skandha, Shloka 27
Brahmacarya and Vānaprastha Duties; Gradual Dissolution of Bodily Identity
वाचमग्नौ सवक्तव्यामिन्द्रे शिल्पं करावपि । पदानि गत्या वयसि रत्योपस्थं प्रजापतौ ॥ २६ ॥ मृत्यौ पायुं विसर्गं च यथास्थानं विनिर्दिशेत् । दिक्षु श्रोत्रं सनादेन स्पर्शेनाध्यात्मनि त्वचम् ॥ २७ ॥ रूपाणि चक्षुषा राजन् ज्योतिष्यभिनिवेशयेत् । अप्सु प्रचेतसा जिह्वां घ्रेयैर्घ्राणं क्षितौ न्यसेत् ॥ २८ ॥
vācam agnau savaktavyām indre śilpaṁ karāv api padāni gatyā vayasi ratyopasthaṁ prajāpatau
ਫਿਰ ਬੋਲ ਅਤੇ ਵਾਕ-ਇੰਦ੍ਰੀ (ਜੀਭ) ਨੂੰ ਅੱਗ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰੇ; ਕਲਾ-ਕੌਸ਼ਲ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਦੇਵੇ; ਗਤੀ-ਸ਼ਕਤੀ ਸਮੇਤ ਪੈਰ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ; ਰਤੀ ਸਮੇਤ ਉਪਸਥ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ; ਪਾਯੂ ਅਤੇ ਵਿਸਰਜਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਯਥਾਸਥਾਨ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੂ ਨੂੰ। ਸੁਣਨ-ਇੰਦ੍ਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ; ਸਪਰਸ਼ ਸਮੇਤ ਚਮੜੀ ਵਾਯੂ ਨੂੰ; ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਮੇਤ ਰੂਪ ਸੂਰਜ ਨੂੰ; ਵਰੁਣ ਸਮੇਤ ਜੀਭ ਜਲ ਨੂੰ; ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਘ੍ਰਾਣ ਤੇ ਗੰਧ-ਵਿਸ਼ੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।
FAQs
This verse describes a disciplined inner withdrawal: assigning bodily functions to their cosmic controllers and merging the senses back into their subtle sources, cultivating detachment and God-centered remembrance.
Parīkṣit was preparing for imminent death; Śukadeva instructs him in a yogic method of detachment that supports steady concentration for hearing and remembering Bhagavān.
Practice sense-discipline: reduce distraction, consciously redirect hearing and touch away from agitation and toward sādhana—especially śravaṇa (hearing) and smaraṇa (remembrance) of the Lord.