Adhyaya 2

Verse 1

श्रीशुक उवाच एवं पितरि सम्प्रवृत्ते तदनुशासने वर्तमान आग्नीध्रो जम्बूद्वीपौकस: प्रजा औरसवद्धर्मावेक्षमाण: पर्यगोपायत् ॥ १ ॥

ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਜਦੋਂ ਪਿਤਾ ਮਹਾਰਾਜ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਮਾਰਗ ਤੇ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਏ, ਤਦ ਰਾਜਾ ਆਗਨੀਧ੍ਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ। ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਕੜਾਈ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੀ ਆਪਣੇ ਜੰਮੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 2

स च कदाचित्पितृलोककाम: सुरवरवनिताक्रीडाचलद्रोण्यां भगवन्तं विश्वसृजां पतिमाभृतपरिचर्योपकरण आत्मैकाग्र्येण तपस्व्याराधयां बभूव ॥ २ ॥

ਪਿਤ੍ਰਲੋਕ ਦਾ ਵਾਸ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮਹਾਰਾਜ ਆਗਨੀਧ੍ਰ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰ ਭੌਤਿਕ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਉਸ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵ-ਅੰਗਨਾਵਾਂ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਪੂਜਾ-ਸਾਮਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਕਠੋਰ ਤਪ ਅਤੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 3

तदुपलभ्य भगवानादिपुरुष: सदसि गायन्तीं पूर्वचित्तिं नामाप्सरसमभियापयामास ॥ ३ ॥

ਰਾਜਾ ਅਗਨੀਧ੍ਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸਮਝ ਕੇ ਆਦਿ-ਪੁਰਖ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਭਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਅਪਸਰਾ ਪੂਰਵਚਿੱਤੀ ਨੂੰ ਚੁਣ ਕੇ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 4

सा च तदाश्रमोपवनमतिरमणीयं विविधनिबिडविटपिविटपनिकरसंश्लिष्टपुरटलतारूढस्थलविहङ्गममिथुनै: प्रोच्यमानश्रुतिभि: प्रतिबोध्यमानसलिलकुक्कुटकारण्डवकलहंसादिभिर्विचित्रमुपकूजितामलजलाशयकमलाकरमुपबभ्राम ॥ ४ ॥

ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੀ ਗਈ ਅਪਸਰਾ ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਉਪਵਨ ਵਿੱਚ ਟਹਿਲਣ ਲੱਗੀ; ਘਣੇ ਹਰੇ ਪੱਤੇ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਲਤਾਵਾਂ, ਜੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਚਹਚਹਾਹਟ, ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਵਾਲੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਬਤਖਾਂ, ਕਰੰਡਵ ਤੇ ਹੰਸ ਆਦਿ ਮਧੁਰ ਧੁਨੀਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 5

तस्या: सुललितगमनपदविन्यासगतिविलासायाश्चानुपदं खणखणायमानरुचिरचरणाभरणस्वनमुपाकर्ण्य नरदेवकुमार: समाधियोगेनामीलितनयननलिनमुकुलयुगलमीषद्विकचय्य व्यचष्ट ॥ ५ ॥

ਪੂਰਵਚਿੱਤੀ ਬੜੀ ਨਜ਼ਾਕਤ ਨਾਲ ਤੁਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਹਰ ਕਦਮ ਨਾਲ ਮਿੱਠੀ ਝੰਕਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਸਮਾਧੀ-ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਨਰਦੇਵਕੁਮਾਰ ਅਗਨੀਧ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਨੇਤਰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੋਰ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਹੀ ਦੇਖ ਲਿਆ।

Verse 6

तामेवाविदूरे मधुकरीमिव सुमनस उपजिघ्रन्तीं दिविजमनुजमनोनयनाह्लाददुघैर्गतिविहारव्रीडाविनयावलोकसुस्वराक्षरावयवैर्मनसि नृणां कुसुमायुधस्य विदधतीं विवरं निजमुख विगलितामृतासवसहासभाषणामोदमदान्धमधुकरनिकरोपरोधेन द्रुतपदविन्यासेन वल्गुस्पन्दनस्तनकलशकबरभाररशनां देवीं तदवलोकनेन विवृतावसरस्य भगवतो मकरध्वजस्य वशमुपनीतो जडवदिति होवाच ॥ ६ ॥

ਉਹ ਅਪਸਰਾ ਨੇੜੇ ਹੀ ਮਧੁਮੱਖੀ ਵਾਂਗ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਲੈਂਦੀ ਫਿਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ-ਢਾਲ, ਵਿਹਾਰ, ਲਾਜ਼ ਤੇ ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ, ਨਜ਼ਰਾਂ, ਮਿੱਠੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੀ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਨ-ਨੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦੀ; ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਬਾਣ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਮਦੇਵ ਲਈ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਹ ਖੁਲ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਹੱਸ ਕੇ ਬੋਲਦੀ ਤਾਂ ਮੂੰਹੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਰਸ ਵਗਦਾ ਜਾਪਦਾ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਹ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਮਸਤ ਭੌਰੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕੋਲ ਮੰਡਲਾਉਂਦੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਦਮ ਚੁੱਕਦੀ ਤਾਂ ਕੇਸਾਂ ਦਾ ਭਾਰ, ਕਮਰ ਦੀ ਰੱਸੀ ਅਤੇ ਘੜਿਆਂ ਵਰਗੇ ਸਤਨ ਵੀ ਸੁਹਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹਿਲਦੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਮਕਰਧਵਜ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਜੜ੍ਹ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਉਂ ਬੋਲਿਆ।

Verse 7

का त्वं चिकीर्षसि च किं मुनिवर्य शैले मायासि कापि भगवत्परदेवताया: । विज्ये बिभर्षि धनुषी सुहृदात्मनोऽर्थेकिं वा मृगान्मृगयसे विपिने प्रमत्तान् ॥ ७ ॥

ਹੇ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਇਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਕਿਉਂ ਆਈ ਹੈਂ ਅਤੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੂੰ ਪਰਮਦੇਵ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਕੋਈ ਮਾਇਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਤਾਂ ਜਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦੋ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਜਾਪਦੀ ਹੈਂ—ਇਹ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ? ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਲਈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ? ਜਾਂ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਨਮੱਤ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਆਈ ਹੈਂ?

Verse 8

बाणाविमौ भगवत: शतपत्रपत्रौशान्तावपुङ्खरुचिरावतितिग्मदन्तौ । कस्मै युयुङ्‌क्षसि वने विचरन्न विद्म:क्षेमाय नो जडधियां तव विक्रमोऽस्तु ॥ ८ ॥

ਅਗਨੀਧ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਸਖੀ, ਤੇਰੀਆਂ ਕਟਾਖ਼ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਦੋ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਬਾਣਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰ ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਜਿਹੇ ਹਨ; ਡੰਡਾ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਤਿੱਖੇ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਚਲਣੇ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਉਹ ਬਾਣ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਫਿਰਦੀ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਮੰਦ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਤੇਰਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਸਾਡੇ ਭਲੇ ਲਈ ਹੋਵੇ।

Verse 9

शिष्या इमे भगवत: परित: पठन्तिगायन्ति साम सरहस्यमजस्रमीशम् । युष्मच्छिखाविलुलिता: सुमनोऽभिवृष्टी:सर्वे भजन्त्यृषिगणा इव वेदशाखा: ॥ ९ ॥

ਅਗਨੀਧ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਗੂੰਜਦੇ ਭੌਰੇ ਤੇਰੇ ਆਰਾਧ੍ਯ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਬੈਠੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਵਰਗੇ ਹਨ। ਉਹ ਨਿਰੰਤਰ ਸਾਮਵੇਦ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹ ਭੇਦ ਸਮੇਤ ਗਾ ਕੇ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤੇਰੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਤੋਂ ਝੜਦੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਦਾ ਰਸ ਉਹ ਪੀਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀ ਵੇਦ-ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਸਭ ਤੇਰਾ ਭਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 10

वाचं परं चरणपञ्जरतित्तिरीणांब्रह्मन्नरूपमुखरां श‍ृणवाम तुभ्यम् । लब्धा कदम्बरुचिरङ्कविटङ्कबिम्बेयस्यामलातपरिधि: क्‍व च वल्कलं ते ॥ १० ॥

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨੂਪੁਰਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਝੰਕਾਰ ਸੁਣਦਾ ਹਾਂ; ਉਹਨਾਂ ਨੂਪੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੱਤਰੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਚਹਚਹਾਹਟ ਵਰਗੀ ਧੁਨ ਹੈ, ਪਰ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ। ਜਦ ਮੈਂ ਕਦੰਬ ਫੁੱਲ ਦੇ ਰੰਗ ਵਰਗੇ ਤੇਰੇ ਸੁੰਦਰ ਗੋਲ ਨਿਤੰਬ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਕਮਰ ਨੂੰ ਘੇਰਦੀ ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਮੇਖਲਾ ਦਿੱਸਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਤੇਰਾ ਵਲਕਲ ਵਸਤ੍ਰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਪਹਿਨਣਾ ਹੀ ਭੁੱਲ ਗਈ ਹੋ।

Verse 11

किं सम्भृतं रुचिरयोर्द्विज श‍ृङ्गयोस्तेमध्ये कृशो वहसि यत्र द‍ृशि: श्रिता मे । पङ्कोऽरुण: सुरभीरात्मविषाण ईद‍ृग्येनाश्रमं सुभग मे सुरभीकरोषि ॥ ११ ॥

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਤੇਰੀ ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਉੱਤੇ ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਦੋ ਸੁੰਦਰ ਸਤਨ ਦੋ ਸਿੰਗਾਂ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈਂ; ਉੱਥੇ ਹੀ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਟਿਕ ਗਈ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੋ ਸਿੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਕੀ ਭਰਿਆ ਹੈ? ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਲਾਲੀ ਵਰਗੀ ਸੁਗੰਧਿਤ ਲਾਲ ਧੂੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀ ਹੈ। ਹੇ ਸੁਭਾਗੀ, ਇਹ ਸੁਗੰਧੀ ਰਜ ਤੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਲਿਆਈ ਹੈਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਆਸ਼ਰਮ ਵੀ ਮਹਿਕ ਰਿਹਾ ਹੈ?

Verse 12

लोकं प्रदर्शय सुहृत्तम तावकं मेयत्रत्य इत्थमुरसावयवावपूर्वौ । अस्मद्विधस्य मनउन्नयनौ बिभर्तिबह्वद्भ‍ुतं सरसराससुधादि वक्त्रे ॥ १२ ॥

ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਲੋਕ ਦਿਖਾ ਜਿੱਥੇ ਤੂੰ ਵੱਸਦੀ ਹੈਂ। ਤੇਰੇ ਇਹ ਅਪੂਰਵ ਉੱਚੇ ਉਰੋਜ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਬਹੁਤ ਅਚੰਭਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਦਇਆ ਭਰੀ ਮੁਸਕਾਨ ਤੋਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 13

का वाऽऽत्मवृत्तिरदनाद्धविरङ्ग वातिविष्णो: कलास्यनिमिषोन्मकरौ च कर्णौ । उद्विग्नमीनयुगलं द्विजपङ्क्तिशोचि-रासन्नभृङ्गनिकरं सर इन्मुखं ते ॥ १३ ॥

ਹੇ ਸਖੀ, ਤੂੰ ਦੇਹ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਕੀ ਖਾਂਦੀ ਹੈਂ? ਤੇਰੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਪਾਨ ਚੱਬਣ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਆ ਰਹੀ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਸਦਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਭੋਗ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਹੀ ਲੈਂਦੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਹੀ ਇੱਕ ਕਲਾ ਹੈਂ। ਤੇਰਾ ਮੁਖ ਸੁਹਣਾ ਸਰੋਵਰ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਰਤਨ ਕੁੰਡਲ ਦੋ ਚਮਕਦੇ ਮਕਰਾਂ ਵਰਗੇ, ਤੇ ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੋ ਚੰਚਲ ਮੱਛੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ। ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਚਿੱਟੀ ਕਤਾਰ ਹੰਸਾਂ ਦੀ ਪੰਕਤੀ ਵਰਗੀ, ਅਤੇ ਖਿੱਲਰੇ ਵਾਲ ਭੌਰਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਾਂਗ ਤੇਰੇ ਮੁਖ-ਸੌੰਦਰਯ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗੇ ਹਨ।

Verse 14

योऽसौ त्वया करसरोजहत: पतङ्गोदिक्षु भ्रमन् भ्रमत एजयतेऽक्षिणी मे । मुक्तं न ते स्मरसि वक्रजटावरूथंकष्टोऽनिलो हरति लम्पट एष नीवीम् ॥ १४ ॥

ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਜਿਧਰ-ਤਿਧਰ ਘੁਮਾ ਰਹੀ ਹੈਂ; ਉਹ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀ ਹੋਈ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬੇਚੈਨ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਘੁੰਗਰਾਲੇ ਵਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਵਿਖਰ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵਾਰਨ ਦਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ—ਕੀ ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵਾਰੇਗੀ ਨਹੀਂ? ਅਤੇ ਇਹ ਚਾਲਾਕ ਹਵਾ, ਜਿਵੇਂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਲੰਪਟ, ਤੇਰਾ ਹੇਠਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਖਿੱਚ ਲੈ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਕੀ ਤੂੰ ਇਸ ਵੱਲ ਵੀ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ?

Verse 15

रूपं तपोधन तपश्चरतां तपोघ्नंह्येतत्तु केन तपसा भवतोपलब्धम् । चर्तुं तपोऽर्हसि मया सह मित्र मह्यंकिं वा प्रसीदति स वै भवभावनो मे ॥ १५ ॥

ਹੇ ਤਪੋਧਨ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਤਾਂ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਵੀ ਤੋੜ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਇਹ ਕਿਹੜੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ? ਇਹ ਕਲਾ ਤੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਸਿੱਖੀ? ਹੇ ਮਿੱਤਰ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਤਪ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈਂ; ਸ਼ਾਇਦ ਜਗਤ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 16

न त्वां त्यजामि दयितं द्विजदेवदत्तंयस्मिन्मनो द‍ृगपि नो न वियाति लग्नम् । मां चारुश‍ृङ्‌ग्यर्हसि नेतुमनुव्रतं तेचित्तं यत: प्रतिसरन्तु शिवा: सचिव्य: ॥ १६ ॥

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਾਂਗਾ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਤੈਥੋਂ ਹਟਦੀ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਉੱਚੇ ਸਤਨਾਂ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਅਨੁਵਰਤੀ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੇ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਚੱਲ, ਤੇ ਤੇਰੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਵੀ ਨਾਲ ਚੱਲਣ।

Verse 17

श्रीशुक उवाच इति ललनानुनयातिविशारदो ग्राम्यवैदग्ध्यया परिभाषया तां विबुधवधूं विबुधमतिरधिसभाजयामास ॥ १७ ॥

ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤੁੱਲ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਮਹਾਰਾਜ ਅਗਨੀਧ੍ਰ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਭਰੇ ਕਾਮੁਕ ਬਚਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੇਵਕੰਨਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

Verse 18

सा च ततस्तस्य वीरयूथपतेर्बुद्धिशीलरूपवय:श्रियौदार्येण पराक्षिप्तमनास्तेन सहायुतायुतपरिवत्सरोपलक्षणं कालं जम्बूद्वीपपतिना भौमस्वर्गभोगान् बुभुजे ॥ १८ ॥

ਆਗਨੀਧ੍ਰ ਦੀ ਬੁੱਧੀ, ਵਿਦਿਆ, ਜਵਾਨੀ, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਸ਼ੀਲ, ਐਸ਼ਵਰਯ ਅਤੇ ਉਦਾਰਤਾ ਨਾਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅਪਸਰਾ ਪੂਰਵਚਿੱਤੀ ਜੰਬੂਦਵੀਪਪਤੀ ਉਸ ਵੀਰ-ਨਾਇਕ ਨਾਲ ਅਨੇਕ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਰਹੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਵਰਗ—ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਸੁਖ ਭੋਗੇ।

Verse 19

तस्यामु ह वा आत्मजान् स राजवर आग्नीध्रो नाभिकिम्पुरुषहरिवर्षेलावृतरम्यकहिरण्मयकुरुभद्राश्वकेतुमालसंज्ञान्नव पुत्रानजनयत् ॥ १९ ॥

ਪੂਰਵਚਿੱਤੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਹਾਰਾਜ ਆਗਨੀਧ੍ਰ ਨੇ ਨੌਂ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ—ਨਾਭਿ, ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼, ਹਰਿਵਰਸ਼, ਇਲਾਵ੍ਰਤ, ਰਮ੍ਯਕ, ਹਿਰਣ੍ਮਯ, ਕੁਰੂ, ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਅਤੇ ਕੇਤੁਮਾਲ।

Verse 20

सा सूत्वाथ सुतान्नवानुवत्सरं गृह एवापहाय पूर्वचित्तिर्भूय एवाजं देवमुपतस्थे ॥ २० ॥

ਪੂਰਵਚਿੱਤੀ ਨੇ ਹਰ ਸਾਲ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨੌਂ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੱਡੇ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਅਜ ਦੇਵ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।

Verse 21

आग्नीध्रसुतास्ते मातुरनुग्रहादौत्पत्तिकेनैव संहननबलोपेता: पित्रा विभक्ता आत्मतुल्यनामानि यथाभागं जम्बूद्वीपवर्षाणि बुभुजु: ॥ २१ ॥

ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪੀਣ ਦੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਨਾਲ ਆਗਨੀਧ੍ਰ ਦੇ ਉਹ ਨੌਂ ਪੁੱਤਰ ਸੁਭਾਵਕ ਹੀ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਸੁਗਠਿਤ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਰਾਜ ਵੰਡ ਕੇ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੀ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ।

Verse 22

आग्नीध्रो राजातृप्त: कामानामप्सरसमेवानुदिनमधिमन्यमानस्तस्या: सलोकतां श्रुतिभिरवारुन्ध यत्र पितरो मादयन्ते ॥ २२ ॥

ਪੂਰਵਚਿੱਤੀ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜਾ ਆਗਨੀਧ੍ਰ ਦੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਾ ਹੋਈਆਂ; ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਸ ਅਪਸਰਾ ਨੂੰ ਹੀ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਪਤਨੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਲੋਕ ‘ਪਿਤ੍ਰਲੋਕ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਿਤਰ ਮਹਾਨ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 23

सम्परेते पितरि नव भ्रातरो मेरुदुहितृर्मेरुदेवीं प्रतिरूपामुग्रदंष्ट्रीं लतां रम्यां श्यामां नारीं भद्रां देववीतिमितिसंज्ञा नवोदवहन् ॥ २३ ॥

ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੌਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਮੇਰੂ ਦੀਆਂ ਨੌਂ ਧੀਆਂ—ਮੇਰੁਦੇਵੀ, ਪ੍ਰਤਿਰੂਪਾ, ਉਗ੍ਰਦੰਸ਼ਟ੍ਰੀ, ਲਤਾ, ਰਮਿਆ, ਸ਼ਿਆਮਾ, ਨਾਰੀ, ਭਦਰਾ ਅਤੇ ਦੇਵਵੀਤੀ—ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।