Adhyaya 23
Genealogies from Yayāti’s Sons to the Yadu Dynasty; Romapāda–Ṛṣyaśṛṅga; Kārtavīryārjuna; and the Rise of Yādava Branches
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਯਯਾਤੀ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਅਨੁ-ਵੰਸ਼ ਉਸ਼ੀਨਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਬੀ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਬਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—ਅੰਗ, ਵੰਗ, ਕਲਿੰਗ, ਸੁਹਮ, ਪੁੰਡ੍ਰ, ਓਡ੍ਰ—ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮਧਾਰੀ ਰਾਜੇ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੰਸ਼ਕਥਾ ਭੂਗੋਲ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀ ਹੈ। ਅੰਗ-ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਮਪਾਦ ਦੀ ਨਿਸੰਤਾਨਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ ਰਿਸ਼੍ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਮੁਨੀ ਦੇ ਆਗਮਨ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਅਨਾਵ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੁੱਕਦੀ ਹੈ, ਯਜ੍ਞ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਪੁੱਤਰੈਸ਼ਟੀ ਸੰਭਵ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੋਮਪਾਦ ਨੂੰ ਚਤੁਰੰਗ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਅਧਿਰਥ ਵੱਲੋਂ ਕਰਣ ਨੂੰ ਦੱਤਕ ਲੈਣਾ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਨੂੰ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਦ੍ਰੁਹ੍ਯੁ ਦੀ ਉੱਤਰੀ ਸ਼ਾਖਾ, ਤੁਰਵਸੁ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ, ਮਰੁਤ ਵੱਲੋਂ ਦੁਸ਼ਮੰਤ ਦਾ ਦੱਤਕਤਵ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮੰਤ ਦਾ ਪੂਰੂ ਕੋਲ ਰਾਜ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਅਵਤਾਰ-ਵੰਸ਼ ਯਦੁ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਕੇ ਯਾਦਵ ਧਾਰਾਵਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ—ਸਹਸ੍ਰਜਿਤ ਤੋਂ ਹੈਹਯ ਪਰੰਪਰਾ, ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਸ਼ਟਸਿੱਧੀ-ਸੰਪੰਨ ਕਾਰਤਵੀਰ੍ਯਾਰਜੁਨ, ਤਾਲਜੰਘਾਂ ਦਾ ਨਾਸ, ਅਤੇ ਮਧੁ–ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਤੋਂ ਯਾਦਵ/ਮਾਧਵ/ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਸ਼ਟਾ ਦੀ ਰੇਖਾ ਸ਼ਸ਼ਬਿੰਦੂ ਤੱਕ ਅਤੇ ਜ੍ਯਾਮਘ–ਸ਼ੈਬ੍ਯਾ ਦਾ ਅਦਭੁਤ ਪ੍ਰਸੰਗ—ਦਿਵ੍ਯ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਨਾਲ ਬਾਂਝਪਨ ਦੂਰ ਹੋ ਕੇ ਵਿਦਰਭ ਦਾ ਜਨਮ—ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच अनो: सभानरश्चक्षु: परेष्णुश्च त्रय: सुता: । सभानरात् कालनर: सृञ्जयस्तत्सुतस्तत: ॥ १ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਯਯਾਤੀ ਦੇ ਚੌਥੇ ਪੁੱਤਰ ਅਨੁ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਸਨ: ਸਭਾਨਰ, ਚਕ੍ਸ਼ੁ ਅਤੇ ਪਰેષ੍ਣੁ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਭਾਨਰ ਤੋਂ ਕਾਲਨਰ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕਾਲਨਰ ਤੋਂ ਸ੍ਰਿਞ੍ਜਯ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
Verse 2
जनमेजयस्तस्य पुत्रो महाशालो महामना: । उशीनरस्तितिक्षुश्च महामनस आत्मजौ ॥ २ ॥
ਸ੍ਰਿਞ੍ਜਯ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇਜਯ ਹੋਇਆ। ਜਨਮੇਜਯ ਤੋਂ ਮਹਾਸ਼ਾਲ, ਮਹਾਸ਼ਾਲ ਤੋਂ ਮਹਾਮਨਾ, ਅਤੇ ਮਹਾਮਨਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਉਸ਼ੀਨਰ ਅਤੇ ਤਿਤਿਕ੍ਸ਼ੁ।
Verse 3
शिबिर्वर: कृमिर्दक्षश्चत्वारोशीनरात्मजा: । वृषादर्भ: सुधीरश्च मद्र: केकय आत्मवान् ॥ ३ ॥ शिबेश्चत्वार एवासंस्तितिक्षोश्च रुषद्रथ: । ततो होमोऽथ सुतपा बलि: सुतपसोऽभवत् ॥ ४ ॥
ਉਸ਼ੀਨਰ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਸ਼ਿਬੀ, ਵਰ, ਕ੍ਰਿਮੀ ਅਤੇ ਦਕਸ਼। ਸ਼ਿਬੀ ਦੇ ਫਿਰ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਦਰਭ, ਸੁਧੀਰ, ਮਦ੍ਰ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਤੱਤਵ-ਵਿਤ ਕੇਕਯ। ਤਿਤિક્ષੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰੁਸ਼ਦ੍ਰਥ ਸੀ; ਰੁਸ਼ਦ੍ਰਥ ਤੋਂ ਹੋਮ, ਹੋਮ ਤੋਂ ਸੁਤਪਾ ਅਤੇ ਸੁਤਪਾ ਤੋਂ ਬਲੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।
Verse 4
शिबिर्वर: कृमिर्दक्षश्चत्वारोशीनरात्मजा: । वृषादर्भ: सुधीरश्च मद्र: केकय आत्मवान् ॥ ३ ॥ शिबेश्चत्वार एवासंस्तितिक्षोश्च रुषद्रथ: । ततो होमोऽथ सुतपा बलि: सुतपसोऽभवत् ॥ ४ ॥
ਉਸ਼ੀਨਰ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ—ਸ਼ਿਬੀ, ਵਰ, ਕ੍ਰਿਮੀ ਅਤੇ ਦਕਸ਼। ਸ਼ਿਬੀ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ—ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਦਰਭ, ਸੁਧੀਰ, ਮਦ੍ਰ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਤੱਤਵ-ਵਿਤ ਕੇਕਯ। ਤਿਤિક્ષੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰੁਸ਼ਦ੍ਰਥ; ਰੁਸ਼ਦ੍ਰਥ ਤੋਂ ਹੋਮ, ਹੋਮ ਤੋਂ ਸੁਤਪਾ ਅਤੇ ਸੁਤਪਾ ਤੋਂ ਬਲੀ ਹੋਇਆ।
Verse 5
अङ्गवङ्गकलिङ्गाद्या: सुह्मपुण्ड्रौड्रसंज्ञिता: । जज्ञिरे दीर्घतमसो बले: क्षेत्रे महीक्षित: ॥ ५ ॥
ਜਗਤ ਦੇ ਸਮਰਾਟ ਬਲੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਦੀਰਘਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਛੇ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ—ਅੰਗ, ਵੰਗ, ਕਲਿੰਗ, ਸੁਹਮ, ਪੁੰਡ੍ਰ ਅਤੇ ਓਡ੍ਰ।
Verse 6
चक्रु: स्वनाम्ना विषयान् षडिमान् प्राच्यकांश्च ते । खलपानोऽङ्गतो जज्ञे तस्माद् दिविरथस्तत: ॥ ६ ॥
ਅੰਗ ਆਦਿ ਉਹ ਛੇ ਜਣੇ ਪੂਰਬੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਛੇ ਰਾਜ ਬਣਾਏ। ਅੰਗ ਤੋਂ ਖਲਪਾਨ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਖਲਪਾਨ ਤੋਂ ਦਿਵਿਰਥ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
Verse 7
सुतो धर्मरथो यस्य जज्ञे चित्ररथोऽप्रजा: । रोमपाद इति ख्यातस्तस्मै दशरथ: सखा ॥ ७ ॥ शान्तां स्वकन्यां प्रायच्छदृष्यशृङ्ग उवाह याम् । देवेऽवर्षति यं रामा आनिन्युर्हरिणीसुतम् ॥ ८ ॥ नाट्यसङ्गीतवादित्रैर्विभ्रमालिङ्गनार्हणै: । स तु राज्ञोऽनपत्यस्य निरूप्येष्टिं मरुत्वते ॥ ९ ॥ प्रजामदाद् दशरथो येन लेभेऽप्रजा: प्रजा: । चतुरङ्गो रोमपादात् पृथुलाक्षस्तु तत्सुत: ॥ १० ॥
ਦਿਵਿਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮਰਥ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਧਰਮਰਥ ਤੋਂ ਚਿਤ੍ਰਰਥ ਜੰਮਿਆ, ਜੋ ਰੋਮਪਾਦ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਰੋਮਪਾਦ ਨਿਸੰਤਾਨ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਮਹਾਰਾਜ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਸ਼ਾਂਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ; ਸ਼ਾਂਤਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਿਸ਼੍ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵਰਖਾ ਰੋਕ ਲਈ, ਤਾਂ ਨਰਤਕੀਆਂ ਦੇ ਨਾਟ੍ਯ-ਗੀਤ-ਵਾਦ੍ਯ ਅਤੇ ਆਲਿੰਗਨ-ਆਰਾਧਨਾ ਦੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਰਿਸ਼੍ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਲਿਆ ਕੇ ਮਰੁਤਵਾਨ ਲਈ ਯੱਗ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ; ਉਹ ਆਇਆ ਤਾਂ ਮੀਂਹ ਪੈ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਰਿਸ਼੍ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਨੇ ਨਿਸੰਤਾਨ ਦਸ਼ਰਥ ਲਈ ਪੁੱਤਰੈਸ਼ਟੀ ਯੱਗ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਰੋਮਪਾਦ ਨੂੰ ਵੀ ਰਿਸ਼੍ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਚਤੁਰੰਗ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਚਤੁਰੰਗ ਤੋਂ ਪૃਥੁਲਾਕ੍ਸ਼ ਜੰਮਿਆ।
Verse 8
सुतो धर्मरथो यस्य जज्ञे चित्ररथोऽप्रजा: । रोमपाद इति ख्यातस्तस्मै दशरथ: सखा ॥ ७ ॥ शान्तां स्वकन्यां प्रायच्छदृष्यशृङ्ग उवाह याम् । देवेऽवर्षति यं रामा आनिन्युर्हरिणीसुतम् ॥ ८ ॥ नाट्यसङ्गीतवादित्रैर्विभ्रमालिङ्गनार्हणै: । स तु राज्ञोऽनपत्यस्य निरूप्येष्टिं मरुत्वते ॥ ९ ॥ प्रजामदाद् दशरथो येन लेभेऽप्रजा: प्रजा: । चतुरङ्गो रोमपादात् पृथुलाक्षस्तु तत्सुत: ॥ १० ॥
ਦਿਵਿਰਥ ਤੋਂ ਧਰਮਰਥ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਚਿਤ੍ਰਰਥ, ਜੋ ਰੋਮਪਾਦ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਰੋਮਪਾਦ ਨਿਸੰਤਾਨ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਮਿੱਤਰ ਮਹਾਰਾਜ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਸ਼ਾਂਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ; ਫਿਰ ਸ਼ਾਂਤਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਿਸ਼੍ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵਰਖਾ ਰੋਕ ਲਈ, ਤਾਂ ਨਰਤਕੀਆਂ ਦੇ ਨਾਟ‑ਗੀਤ‑ਵਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਆਲਿੰਗਨ‑ਪੂਜਾ ਦੇ ਲੋਭ ਨਾਲ ਰਿਸ਼੍ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ; ਉਹ ਆਇਆ ਤਾਂ ਮੀਂਹ ਵਰਸਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਦਸ਼ਰਥ ਲਈ ਪੁੱਤਰੈਸ਼ਟੀ ਯੱਗ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ; ਰੋਮਪਾਦ ਤੋਂ ਰਿਸ਼੍ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਚਤੁਰੰਗ ਜੰਮਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪૃਥੁਲਾਕ੍ਸ਼।
Verse 9
सुतो धर्मरथो यस्य जज्ञे चित्ररथोऽप्रजा: । रोमपाद इति ख्यातस्तस्मै दशरथ: सखा ॥ ७ ॥ शान्तां स्वकन्यां प्रायच्छदृष्यशृङ्ग उवाह याम् । देवेऽवर्षति यं रामा आनिन्युर्हरिणीसुतम् ॥ ८ ॥ नाट्यसङ्गीतवादित्रैर्विभ्रमालिङ्गनार्हणै: । स तु राज्ञोऽनपत्यस्य निरूप्येष्टिं मरुत्वते ॥ ९ ॥ प्रजामदाद् दशरथो येन लेभेऽप्रजा: प्रजा: । चतुरङ्गो रोमपादात् पृथुलाक्षस्तु तत्सुत: ॥ १० ॥
ਦਿਵਿਰਥ ਤੋਂ ਧਰਮਰਥ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਚਿਤ੍ਰਰਥ, ਜੋ ਰੋਮਪਾਦ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਰੋਮਪਾਦ ਨਿਸੰਤਾਨ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਮਿੱਤਰ ਮਹਾਰਾਜ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਸ਼ਾਂਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ; ਫਿਰ ਸ਼ਾਂਤਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਿਸ਼੍ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵਰਖਾ ਰੋਕ ਲਈ, ਤਾਂ ਨਰਤਕੀਆਂ ਦੇ ਨਾਟ‑ਗੀਤ‑ਵਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਆਲਿੰਗਨ‑ਪੂਜਾ ਦੇ ਲੋਭ ਨਾਲ ਰਿਸ਼੍ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ; ਉਹ ਆਇਆ ਤਾਂ ਮੀਂਹ ਵਰਸਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਦਸ਼ਰਥ ਲਈ ਪੁੱਤਰੈਸ਼ਟੀ ਯੱਗ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ; ਰੋਮਪਾਦ ਤੋਂ ਰਿਸ਼੍ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਚਤੁਰੰਗ ਜੰਮਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪૃਥੁਲਾਕ੍ਸ਼।
Verse 10
सुतो धर्मरथो यस्य जज्ञे चित्ररथोऽप्रजा: । रोमपाद इति ख्यातस्तस्मै दशरथ: सखा ॥ ७ ॥ शान्तां स्वकन्यां प्रायच्छदृष्यशृङ्ग उवाह याम् । देवेऽवर्षति यं रामा आनिन्युर्हरिणीसुतम् ॥ ८ ॥ नाट्यसङ्गीतवादित्रैर्विभ्रमालिङ्गनार्हणै: । स तु राज्ञोऽनपत्यस्य निरूप्येष्टिं मरुत्वते ॥ ९ ॥ प्रजामदाद् दशरथो येन लेभेऽप्रजा: प्रजा: । चतुरङ्गो रोमपादात् पृथुलाक्षस्तु तत्सुत: ॥ १० ॥
ਦਿਵਿਰਥ ਤੋਂ ਧਰਮਰਥ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਚਿਤ੍ਰਰਥ, ਜੋ ਰੋਮਪਾਦ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਰੋਮਪਾਦ ਨਿਸੰਤਾਨ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਮਿੱਤਰ ਮਹਾਰਾਜ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਸ਼ਾਂਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ; ਫਿਰ ਸ਼ਾਂਤਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਿਸ਼੍ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵਰਖਾ ਰੋਕ ਲਈ, ਤਾਂ ਨਰਤਕੀਆਂ ਦੇ ਨਾਟ‑ਗੀਤ‑ਵਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਆਲਿੰਗਨ‑ਪੂਜਾ ਦੇ ਲੋਭ ਨਾਲ ਰਿਸ਼੍ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ; ਉਹ ਆਇਆ ਤਾਂ ਮੀਂਹ ਵਰਸਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਦਸ਼ਰਥ ਲਈ ਪੁੱਤਰੈਸ਼ਟੀ ਯੱਗ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ; ਰੋਮਪਾਦ ਤੋਂ ਰਿਸ਼੍ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਚਤੁਰੰਗ ਜੰਮਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪૃਥੁਲਾਕ੍ਸ਼।
Verse 11
बृहद्रथो बृहत्कर्मा बृहद्भानुश्च तत्सुता: । आद्याद् बृहन्मनास्तस्माज्जयद्रथ उदाहृत: ॥ ११ ॥
ਪ੍ਰਿਥੁਲਾਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਿਹਦ੍ਰਥ, ਬ੍ਰਿਹਤਕਰਮਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਦਭਾਨੂ ਸਨ। ਜੇਠੇ ਬ੍ਰਿਹਦ੍ਰਥ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਹਨਮਨਾ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਨਮਨਾ ਤੋਂ ਜਯਦ੍ਰਥ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਿਆ।
Verse 12
विजयस्तस्य सम्भूत्यां ततो धृतिरजायत । ततो धृतव्रतस्तस्य सत्कर्माधिरथस्तत: ॥ १२ ॥
ਜਯਦ੍ਰਥ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੰਭੂਤੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਵਿਜਯ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ। ਵਿਜਯ ਤੋਂ ਧ੍ਰਿਤੀ, ਧ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਧ੍ਰਿਤਵ੍ਰਤ, ਧ੍ਰਿਤਵ੍ਰਤ ਤੋਂ ਸਤਕਰਮਾ ਅਤੇ ਸਤਕਰਮਾ ਤੋਂ ਅਧਿਰਥ ਜੰਮਿਆ।
Verse 13
योऽसौ गङ्गातटे क्रीडन् मञ्जूषान्तर्गतं शिशुम् । कुन्त्यापविद्धं कानीनमनपत्योऽकरोत् सुतम् ॥ १३ ॥
ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਖੇਡਦਿਆਂ ਅਧਿਰਥ ਨੂੰ ਇਕ ਟੋਕਰੀ/ਮੰਜੂਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਬੱਚਾ ਮਿਲਿਆ; ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕੁੰਤੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪੁੱਤਰਹੀਨ ਅਧਿਰਥ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨ ਕੇ ਪਾਲਿਆ।
Verse 14
वृषसेन: सुतस्तस्य कर्णस्य जगतीपते । द्रुह्योश्च तनयो बभ्रु: सेतुस्तस्यात्मजस्तत: ॥ १४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕਰਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵ੍ਰਿਸ਼ਸੇਨ ਸੀ। ਯਯਾਤੀ ਦੇ ਤੀਜੇ ਪੁੱਤਰ ਦ੍ਰੁਹ੍ਯੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਭ੍ਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਭ੍ਰੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੇਤੂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।
Verse 15
आरब्धस्तस्य गान्धारस्तस्य धर्मस्ततो धृत: । धृतस्य दुर्मदस्तस्मात् प्रचेता: प्राचेतस: शतम् ॥ १५ ॥
ਸੇਤੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਰਬਧ ਸੀ; ਆਰਬਧ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗਾਂਧਾਰ; ਗਾਂਧਾਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮ; ਧਰਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧ੍ਰਿਤ। ਧ੍ਰਿਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੁਰਮਦ ਅਤੇ ਦੁਰਮਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਚੇਤਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੇਤਸ ਨਾਮ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਸਨ।
Verse 16
म्लेच्छाधिपतयोऽभूवन्नुदीचीं दिशमाश्रिता: । तुर्वसोश्च सुतो वह्निर्वह्नेर्भर्गोऽथ भानुमान् ॥ १६ ॥
ਪ੍ਰਚੇਤਾ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ, ਜਿੱਥੇ ਵੇਦਿਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਵੱਸ ਕੇ ਉੱਥੇ ਦੇ ਰਾਜੇ ਬਣੇ। ਯਯਾਤੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ ਤੁਰਵਸੁ ਸੀ; ਤੁਰਵਸੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਹ્નਿ, ਵਹ્નਿ ਦਾ ਭਰਗ ਅਤੇ ਭਰਗ ਦਾ ਭਾਨੁਮਾਨ।
Verse 17
त्रिभानुस्तत्सुतोऽस्यापि करन्धम उदारधी: । मरुतस्तत्सुतोऽपुत्र: पुत्रं पौरवमन्वभूत् ॥ १७ ॥
ਭਾਨੁਮਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤ੍ਰਿਭਾਨੁ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਦਾਰ-ਬੁੱਧੀ ਕਰੰਧਮ। ਕਰੰਧਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਰੁਤ ਸੀ; ਉਹ ਪੁੱਤਰਹੀਨ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਪੂਰੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ (ਦੁਸ਼ਮੰਤ) ਨੂੰ ਦੱਤਕ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਾਇਆ।
Verse 18
दुष्मन्त: स पुनर्भेजे स्ववंशं राज्यकामुक: । ययातेर्ज्येष्ठपुत्रस्य यदोर्वंशं नरर्षभ ॥ १८ ॥ वर्णयामि महापुण्यं सर्वपापहरं नृणाम् । यदोर्वंशं नर: श्रुत्वा सर्वपापै: प्रमुच्यते ॥ १९ ॥
ਮਹਾਰਾਜ ਦੁਸ਼ਮੰਤ ਰਾਜ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਕੇ, ਮਰੁਤ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਮੰਨਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਵੰਸ਼—ਪੂਰੂ ਵੰਸ਼—ਵਿੱਚ ਪਰਤ ਆਏ। ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ! ਹੁਣ ਮੈਂ ਮਹਾਰਾਜ ਯਯਾਤੀ ਦੇ ਜੇਠੇ ਪੁੱਤਰ ਯਦੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਪਰਮ ਪੁੰਨਮਈ ਹੈ, ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪ-ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਆ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 19
दुष्मन्त: स पुनर्भेजे स्ववंशं राज्यकामुक: । ययातेर्ज्येष्ठपुत्रस्य यदोर्वंशं नरर्षभ ॥ १८ ॥ वर्णयामि महापुण्यं सर्वपापहरं नृणाम् । यदोर्वंशं नर: श्रुत्वा सर्वपापै: प्रमुच्यते ॥ १९ ॥
ਯਦੂ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਪਰਮ ਪੁੰਨਮਈ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਭ ਪਾਪ ਹਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪ-ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਆ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 20
यत्रावतीर्णो भगवान् परमात्मा नराकृति: । यदो: सहस्रजित्क्रोष्टा नलो रिपुरिति श्रुता: ॥ २० ॥ चत्वार: सूनवस्तत्र शतजित् प्रथमात्मज: । महाहयो रेणुहयो हैहयश्चेति तत्सुता: ॥ २१ ॥
ਜਿਸ ਯਦੂ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਮਨੁੱਖ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪ ਅਵਤਰੇ। ਯਦੂ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਸਹਸ੍ਰਜਿਤ, ਕ੍ਰੋਸ਼ਟਾ, ਨਲ ਅਤੇ ਰਿਪੁ।
Verse 21
यत्रावतीर्णो भगवान् परमात्मा नराकृति: । यदो: सहस्रजित्क्रोष्टा नलो रिपुरिति श्रुता: ॥ २० ॥ चत्वार: सूनवस्तत्र शतजित् प्रथमात्मज: । महाहयो रेणुहयो हैहयश्चेति तत्सुता: ॥ २१ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇਠਾ ਸਹਸ੍ਰਜਿਤ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਤਜਿਤ ਹੋਇਆ। ਸ਼ਤਜਿਤ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਮਹਾਹਯ, ਰੇਣੁਹਯ ਅਤੇ ਹੈਹਯ।
Verse 22
धर्मस्तु हैहयसुतो नेत्र: कुन्ते: पिता तत: । सोहञ्जिरभवत् कुन्तेर्महिष्मान् भद्रसेनक: ॥ २२ ॥
ਹੈਹਯ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮ ਸੀ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨੇਤ੍ਰ—ਉਹ ਕੁੰਤੀ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੀ। ਕੁੰਤੀ ਤੋਂ ਸੋਹੰਜੀ, ਸੋਹੰਜੀ ਤੋਂ ਮਹਿਸ਼ਮਾਨ, ਅਤੇ ਮਹਿਸ਼ਮਾਨ ਤੋਂ ਭਦ੍ਰਸੇਨਕ ਹੋਇਆ।
Verse 23
दुर्मदो भद्रसेनस्य धनक: कृतवीर्यसू: । कृताग्नि: कृतवर्मा च कृतौजा धनकात्मजा: ॥ २३ ॥
ਭਦ੍ਰਸੇਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੁਰਮਦ ਅਤੇ ਧਨਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ। ਧਨਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਤਵੀਰ੍ਯ, ਕ੍ਰਿਤਾਗ੍ਨਿ, ਕ੍ਰਿਤਵਰ੍ਮਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤੌਜਾ ਸਨ।
Verse 24
अर्जुन: कृतवीर्यस्य सप्तद्वीपेश्वरोऽभवत् । दत्तात्रेयाद्धरेरंशात् प्राप्तयोगमहागुण: ॥ २४ ॥
ਕ੍ਰਿਤਵੀਰ੍ਯ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਰਜੁਨ ਸੀ। ਉਹ ਸੱਤ ਦੀਪਾਂ ਵਾਲੀ ਸਮੂਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਚਕ੍ਰਵਰਤੀ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਹਰੀ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਤੋਂ ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਮਹਾਨ ਗੁਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।
Verse 25
न नूनं कार्तवीर्यस्य गतिं यास्यन्ति पार्थिवा: । यज्ञदानतपोयोगै: श्रुतवीर्यदयादिभि: ॥ २५ ॥
ਯੱਗ, ਦਾਨ, ਤਪ, ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ, ਵਿਦਿਆ, ਬਲ ਅਤੇ ਦਇਆ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਕਾਰਤਵੀਰ੍ਯਾਰਜੁਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।
Verse 26
पञ्चाशीतिसहस्राणि ह्यव्याहतबल: समा: । अनष्टवित्तस्मरणो बुभुजेऽक्षय्यषड्वसु ॥ २६ ॥
ਪਚਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉਹ ਅਟੁੱਟ ਬਲ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਯਾਦ ਨਾਲ ਭੌਤਿਕ ਐਸ਼ਵਰਿਆਂ ਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਭੋਗ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਅਰਥਾਤ ਛੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਅਖੁੱਟ ਭੋਗ ਭੋਗੇ।
Verse 27
तस्य पुत्रसहस्रेषु पञ्चैवोर्वरिता मृधे । जयध्वज: शूरसेनो वृषभो मधुरूर्जित: ॥ २७ ॥
ਕਾਰਤਵੀਰ੍ਯਾਰਜੁਨ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੇਵਲ ਪੰਜ ਹੀ ਬਚੇ—ਜਯਧਵਜ, ਸ਼ੂਰਸੇਨ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ, ਮਧੁ ਅਤੇ ਊਰਜਿਤ।
Verse 28
जयध्वजात् तालजङ्घस्तस्य पुत्रशतं त्वभूत् । क्षत्रं यत् तालजङ्घाख्यमौर्वतेजोपसंहृतम् ॥ २८ ॥
ਜਯਧਵਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤਾਲਜੰਘ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ‘ਤਾਲਜੰਘ’ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਉਹ ਖ਼ਤਰੀ ਵੰਸ਼ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਔਰਵ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਮਹਾਤੇਜ ਨਾਲ, ਜੋ ਮਹਾਰਾਜ ਸਗਰ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
Verse 29
तेषां ज्येष्ठो वीतिहोत्रो वृष्णि: पुत्रो मधो: स्मृत: । तस्य पुत्रशतं त्वासीद् वृष्णिज्येष्ठं यत: कुलम् ॥ २९ ॥
ਤਾਲਜੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵೀತਿਹੋਤ੍ਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਵೀತਿਹੋਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਧੁ ਸੀ ਅਤੇ ਮਧੁ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਮਧੁ ਦੇ ਵੀ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਜੇਠਾ ਸੀ—ਇਸੇ ਤੋਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਕੁਲ ਚਲਿਆ।
Verse 30
माधवा वृष्णयो राजन् यादवाश्चेति संज्ञिता: । यदुपुत्रस्य च क्रोष्टो: पुत्रो वृजिनवांस्तत: । स्वाहितोऽतो विषद्गुर्वै तस्य चित्ररथस्तत: ॥ ३० ॥ शशबिन्दुर्महायोगी महाभागो महानभूत् । चतुर्दशमहारत्नश्चक्रवर्त्यपराजित: ॥ ३१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ ਪਰীক্ষਿਤ! ਯਦੁ, ਮਧੁ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਚਲਾਏ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਯਾਦਵ, ਮਾਧਵ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਕਹਲਾਏ। ਯਦੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰੋਸ਼ਟਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵ੍ਰਿਜਿਨਵਾਨ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ੍ਵਾਹਿਤ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਦ੍ਗੁ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਚਿਤ੍ਰਰਥ; ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਸ਼ਬਿੰਦੁ ਹੋਇਆ।
Verse 31
माधवा वृष्णयो राजन् यादवाश्चेति संज्ञिता: । यदुपुत्रस्य च क्रोष्टो: पुत्रो वृजिनवांस्तत: । स्वाहितोऽतो विषद्गुर्वै तस्य चित्ररथस्तत: ॥ ३० ॥ शशबिन्दुर्महायोगी महाभागो महानभूत् । चतुर्दशमहारत्नश्चक्रवर्त्यपराजित: ॥ ३१ ॥
ਸ਼ਸ਼ਬਿੰਦੁ ਮਹਾਯੋਗੀ, ਮਹਾਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਚੌਦਾਂ ਮਹਾ-ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਚੌਦਾਂ ਐਸ਼ਵਰਿਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਅਪਰਾਜਿਤ ਚਕਰਵਰਤੀ ਬਣ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਹੋਇਆ।
Verse 32
तस्य पत्नीसहस्राणां दशानां सुमहायशा: । दशलक्षसहस्राणि पुत्राणां तास्वजीजनत् ॥ ३२ ॥
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਸ਼ਬਿੰਦੁ ਦੀ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਲੱਖ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਲੱਖ ਹੋ ਗਈ।
Verse 33
तेषां तु षट्प्रधानानां पृथुश्रवस आत्मज: । धर्मो नामोशना तस्य हयमेधशतस्य याट् ॥ ३३ ॥
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਛੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪૃਥੁਸ਼੍ਰਵਾ ਮੁੱਖ ਸੀ। ਪૃਥੁਸ਼੍ਰਵਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਸ਼ਨਾ; ਉਸ਼ਨਾ ਨੇ ਸੌ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਕੀਤੇ।
Verse 34
तत्सुतो रुचकस्तस्य पञ्चासन्नात्मजा: शृणु । पूरुजिद्रुक्मरुक्मेषुपृथुज्यामघसंज्ञिता: ॥ ३४ ॥
ਉਸ਼ਨਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰੁਚਕ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਪੂਰੁਜਿਤ, ਰੁਕਮ, ਰੁਕਮੇਸ਼ੁ, ਪૃਥੁ ਅਤੇ ਜ੍ਯਾਮਘ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣੋ।
Verse 35
ज्यामघस्त्वप्रजोऽप्यन्यां भार्यां शैब्यापतिर्भयात् । नाविन्दच्छत्रुभवनाद् भोज्यां कन्यामहारषीत् । रथस्थां तां निरीक्ष्याह शैब्या पतिममर्षिता ॥ ३५ ॥ केयं कुहक मत्स्थानं रथमारोपितेति वै । स्नुषा तवेत्यभिहिते स्मयन्ती पतिमब्रवीत् ॥ ३६ ॥
ਜ੍ਯਾਮਘ ਦੇ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਸਨ; ਪਰ ਪਤਨੀ ਸ਼ੈਬਿਆ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ ਲਈ। ਇਕ ਵਾਰ ਉਹ ਵੈਰੀ ਦੇ ਰਾਜਭਵਨ ਤੋਂ ਇਕ ਭੋਗਿਆ ਕੁੜੀ ਲੈ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਰਥ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ੈਬਿਆ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੀ—“ਹੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼! ਰਥ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਜਗ੍ਹਾ ਬੈਠੀ ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ?”
Verse 36
ज्यामघस्त्वप्रजोऽप्यन्यां भार्यां शैब्यापतिर्भयात् । नाविन्दच्छत्रुभवनाद् भोज्यां कन्यामहारषीत् । रथस्थां तां निरीक्ष्याह शैब्या पतिममर्षिता ॥ ३५ ॥ केयं कुहक मत्स्थानं रथमारोपितेति वै । स्नुषा तवेत्यभिहिते स्मयन्ती पतिमब्रवीत् ॥ ३६ ॥
ਸ਼ੈਬਿਆ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਤੇ ਜ੍ਯਾਮਘ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ—“ਇਹ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਨੂੰਹ ਹੈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ੈਬਿਆ ਮੁਸਕੁਰਾਂਦੀ ਹੋਈ ਪਤੀ ਨੂੰ ਬੋਲੀ।
Verse 37
अहं बन्ध्यासपत्नी च स्नुषा मे युज्यते कथम् । जनयिष्यसि यं राज्ञि तस्येयमुपयुज्यते ॥ ३७ ॥
ਸ਼ੈਬਿਆ ਬੋਲੀ—“ਮੈਂ ਬਾਂਝ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਕੋਈ ਸੌਤਨ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਫਿਰ ਇਹ ਮੇਰੀ ਨੂੰਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?” ਜ੍ਯਾਮਘ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਰਾਣੀ, ਮੈਂ ਐਸਾ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਤੂੰ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇਂਗੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਕੁੜੀ ਉਸੇ ਲਈ ਹੋਵੇਗੀ।”
Verse 38
अन्वमोदन्त तद्विश्वेदेवा: पितर एव च । शैब्या गर्भमधात् काले कुमारं सुषुवे शुभम् । स विदर्भ इति प्रोक्त उपयेमे स्नुषां सतीम् ॥ ३८ ॥
ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਜ੍ਯਾਮਘ ਦੇ ਬਚਨ ਸੱਚ ਹੋ ਗਏ। ਬਾਂਝ ਸ਼ੈਬਿਆ ਵੀ ਦੇਵ-ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ—ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਦਰਭ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਹ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਨੂੰਹ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਵੱਡਾ ਹੋ ਕੇ ਵਿਦਰਭ ਨੇ ਉਸੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।
Frequently Asked Questions
They show how Bhāgavata vaṁśānucarita links persons to regions: these sons become eponymous founders of eastern polities, turning genealogy into a map of sacred geography. The emphasis also illustrates how royal expansion is framed as a consequence of lineage, merit, and divine arrangement rather than mere conquest.
The text presents drought relief through yajña performed by Ṛṣyaśṛṅga, indicating that cosmic order (rain, fertility, prosperity) responds to dharma and sacrificial alignment. Its inclusion prevents the genealogy from becoming a bare list: it demonstrates poṣaṇa—divine protection mediated through a sage—and shows that kingship depends on brahminical sanctity and righteous ritual.
Adhiratha found the infant Karṇa in a basket by the Gaṅgā and raised him as his own. The Bhāgavata references Karṇa to anchor dynastic lines in widely known Itihāsa memory and to show how providence operates through unconventional lineage events (abandonment, adoption), while still weaving outcomes into the broader moral fabric of karma and destiny.
This is āśraya-oriented framing: the genealogies ultimately serve the revelation of Bhagavān as the Supreme Shelter. By explicitly stating Kṛṣṇa’s appearance in Yadu’s line, the text signals that the “purpose” of dynastic history is to lead the listener toward Kṛṣṇa-kathā and to interpret worldly succession as a pathway to divine descent.
He received mystic power (including aṣṭa-siddhi) from Dattātreya, described as an incarnation of the Supreme Personality of Godhead. Theologically, this shows that even unparalleled royal might is derivative—granted by divine agency—and therefore accountable to dharma; the later reduction of his lineage underscores that power without alignment to higher order is not ultimately secure.
It illustrates divine overruling of biological limitation and social predicament: despite Śaibyā’s barrenness and Jyāmagha’s constrained household situation, blessings from devas and pitṛs fulfill a seemingly impossible promise, resulting in Vidarbha’s birth. In vaṁśānucarita terms, it shows continuity of lineage as dependent on higher sanction, not merely human planning.