Srimad Bhagavatam — Dvadasha Skandha, Shloka 8
Mārkaṇḍeya Ṛṣi Tested by Indra and Blessed by Nara-Nārāyaṇa
प्राप्तद्विजातिसंस्कारो मार्कण्डेय: पितु: क्रमात् । छन्दांस्यधीत्य धर्मेण तप:स्वाध्यायसंयुत: ॥ ७ ॥ बृहद्व्रतधर: शान्तो जटिलो वल्कलाम्बर: । बिभ्रत् कमण्डलुं दण्डमुपवीतं समेखलम् ॥ ८ ॥ कृष्णाजिनं साक्षसूत्रं कुशांश्च नियमर्द्धये । अग्न्यर्कगुरुविप्रात्मस्वर्चयन् सन्ध्ययोर्हरिम् ॥ ९ ॥ सायं प्रात: स गुरवे भैक्ष्यमाहृत्य वाग्यत: । बुभुजे गुर्वनुज्ञात: सकृन्नो चेदुपोषित: ॥ १० ॥ एवं तप:स्वाध्यायपरो वर्षाणामयुतायुतम् । आराधयन् हृषीकेशं जिग्ये मृत्युं सुदुर्जयम् ॥ ११ ॥
prāpta-dvijāti-saṁskāro mārkaṇḍeyaḥ pituḥ kramāt chandāṁsy adhītya dharmeṇa tapaḥ-svādhyāya-saṁyutaḥ
ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀ-ਸੰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਵੇਦਿਕ ਛੰਦਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਯਮ-ਵ੍ਰਤਾਂ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕੀਤਾ; ਤਪ ਅਤੇ ਸਵਾਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਨਿਰਤ ਰਹਿ ਕੇ ਉਹ ਜੀਵਨ ਭਰ ਨੈਸ਼ਠਿਕ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ, ਜਟਾਧਾਰੀ ਅਤੇ ਵਲਕਲ-ਵਸਤ੍ਰਧਾਰੀ ਸੀ; ਕਮੰਡਲੂ, ਡੰਡਾ, ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ, ਮੇਖਲਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾਜਿਨ, ਜਪਮਾਲਾ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਵੀ ਰੱਖਦਾ। ਸੰਧਿਆ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਗਨੀ, ਸੂਰਜ, ਗੁਰੂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚਲੇ ਪਰਮਾਤਮਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰਿ ਦੀ ਨਿਤ੍ਯ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ। ਸਵੇਰੇ-ਸ਼ਾਮ ਭਿਖਿਆ ਲਿਆ ਕੇ ਮੌਨ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ; ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵਾਰ ਭੋਜਨ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਪਵਾਸ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਣਗਿਣਤ ਕਰੋੜਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਭਕਤੀ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਅਜੇਯ ਮੌਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ।
FAQs
This verse describes a sage as peaceful and vowed, living simply with minimal possessions—bark clothing, matted hair, and basic spiritual implements—signifying renunciation and discipline.
These items indicate regulated Vedic life and austerity: disciplined conduct (daṇḍa), purity and simplicity (kamaṇḍalu), and adherence to sacred duty (upavīta and mekhalā).
Adopt voluntary simplicity—reduce excess, keep steady daily spiritual practice, and cultivate calm self-control while maintaining your responsibilities.