Adhyaya 2
Kali-yuga’s Degradation, the Advent of Kalki, and the Reset of the Yuga Cycle
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਗੋਸਵਾਮੀ ਪਰīkṣਿਤ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਕਲਿਯੁਗ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਦੱਸਦੇ ਹਨ—ਸੱਚ, ਸ਼ੌਚ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਖ਼ਿਮਾ/ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ ਵਰਗੇ ਧਰਮ-ਸਤੰਭ ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ; ਸਮਾਜਿਕ ਪਛਾਣ ਧਨ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਤੱਕ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਰਾਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਲੁੱਟ-ਖਸੋਟ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਲੋਕ ਵਧਣ ਨਾਲ ਬਲਵਾਨ ਸੱਤਾ ਛੀਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਕਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲ/ਅਕਾਲ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਪ੍ਰਜਾ ਭੱਜ ਕੇ ਜੰਗਲੀ ਖੁਰਾਕ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਯੁ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਸ਼ੰਭਲਾ ਵਿੱਚ ਕਲਕੀ ਅਵਤਾਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਝੂਠੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁਭ ਗ੍ਰਹਿ-ਯੋਗਾਂ ਨਾਲ ਸਤਯੁਗ ਦਾ ਨਵਾਂ ਉਤਥਾਨ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕਾਲ-ਰੇਖਾ, ਸਪਤ੍ਰਿਸ਼ੀ ਮੰਡਲ ਦੀ ਨਕਸ਼ਤਰ-ਗਤੀ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਨਾਲ ਹੀ ਕਲੀ ਦਾ ਆਰੰਭ—ਇਹ ਸਭ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਰਵੋਚਤਾ ਅੱਗੇ ਰਾਜਸੀ ਮਮਤਾ ਦੀ ਵਿਅਰਥਤਾ ਉੱਤੇ ਮਨਨ ਲਈ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच ततश्चानुदिनं धर्म: सत्यं शौचं क्षमा दया । कालेन बलिना राजन् नङ्क्ष्यत्यायुर्बलं स्मृति: ॥ १ ॥
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਪ੍ਰਬਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਧਰਮ, ਸੱਚਾਈ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ, ਖਿਮਾ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਆਯੁ, ਦੇਹ-ਬਲ ਤੇ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਹਰ ਦਿਨ ਘਟਦੀ ਜਾਵੇਗੀ।
Verse 2
वित्तमेव कलौ नृणां जन्माचारगुणोदय: । धर्मन्यायव्यवस्थायां कारणं बलमेव हि ॥ २ ॥
ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਧਨ ਹੀ ਚੰਗੇ ਜਨਮ, ਸਦਾਚਾਰ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਉਤ्थਾਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਮੰਨੀ ਜਾਵੇਗੀ; ਅਤੇ ਧਰਮ-ਨਿਆਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨ ਸਿਰਫ਼ ਬਲ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।
Verse 3
दाम्पत्येऽभिरुचिर्हेतुर्मायैव व्यावहारिके । स्त्रीत्वे पुंस्त्वे च हि रतिर्विप्रत्वे सूत्रमेव हि ॥ ३ ॥
ਦਾਂਪਤ੍ਯ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਉਪਰਲਾ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹੋਵੇਗਾ; ਵਪਾਰਕ ਕਾਮਯਾਬੀ ਮਾਇਆ-ਛਲ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹੇਗੀ; ਇਸਤ੍ਰੀਪਣ ਤੇ ਮਰਦਾਨਗੀ ਨੂੰ ਰਤੀ-ਕੌਸ਼ਲ ਨਾਲ ਤੋਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਜਨੇਊ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੰਨੀ ਜਾਵੇਗੀ।
Verse 4
लिङ्गमेवाश्रमख्यातावन्योन्यापत्तिकारणम् । अवृत्त्या न्यायदौर्बल्यं पाण्डित्ये चापलं वच: ॥ ४ ॥
ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਪਛਾਣ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਹਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਉਸੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਲੋਕ ਇੱਕ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਨੀਤੀ-ਨਿਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਜਾਵੇਗਾ; ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਕਲਾਬਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਹੀ ਵਿਦਵਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
Verse 5
अनाढ्यतैवासाधुत्वे साधुत्वे दम्भ एव तु । स्वीकार एव चोद्वाहे स्नानमेव प्रसाधनम् ॥ ५ ॥
ਧਨ ਨਾ ਹੋਣਾ ਹੀ ਅਸਾਧੂਤਾ ਮੰਨੀ ਜਾਵੇਗੀ; ਅਤੇ ਸਾਧੂਤਾ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ ਦੰਭ ਕਬੂਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਵਿਆਹ ਸਿਰਫ਼ ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਤੈਅ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ; ਅਤੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨੂੰ ਹੀ ਸਿੰਗਾਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
Verse 6
दूरे वार्ययनं तीर्थं लावण्यं केशधारणम् । उदरंभरता स्वार्थ: सत्यत्वे धार्ष्ट्यमेव हि । दाक्ष्यं कुटुम्बभरणं यशोऽर्थे धर्मसेवनम् ॥ ६ ॥
ਦੂਰ ਦਾ ਜਲਾਸ਼ਯ ਹੀ ਤੀਰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਕੇਵਲ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਵਿੱਚ ਸਮਝੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਪੇਟ ਭਰਨਾ ਹੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਲਕਸ਼ ਬਣੇਗਾ ਅਤੇ ਜੋ ਧਿੱਠ ਹੈ ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਜੋ ਪਰਿਵਾਰ ਪਾਲ ਸਕੇ ਉਹੀ ਦੱਖ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸਿਰਫ਼ ਯਸ਼ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
Verse 7
एवं प्रजाभिर्दुष्टाभिराकीर्णे क्षितिमण्डले । ब्रह्मविट्क्षत्रशूद्राणां यो बली भविता नृप: ॥ ७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਵੇਗੀ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵੈਸ਼, ਖੱਤਰੀ ਜਾਂ ਸ਼ੂਦਰ—ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਬਲਵਾਨ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹੀ ਰਾਜਸੱਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰੇਗਾ।
Verse 8
प्रजा हि लुब्धै राजन्यैर्निर्घृणैर्दस्युधर्मभि: । आच्छिन्नदारद्रविणा यास्यन्ति गिरिकाननम् ॥ ८ ॥
ਲਾਲਚੀ ਤੇ ਨਿਰਦਈ ਰਾਜੇ ਚੋਰਾਂ ਵਾਂਗ ਵਰਤਣਗੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਧਨ ਗੁਆ ਕੇ ਲੋਕ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਜਾਣਗੇ।
Verse 9
शाकमूलामिषक्षौद्रफलपुष्पाष्टिभोजना: । अनावृष्टया विनङ्क्ष्यन्ति दुर्भिक्षकरपीडिता: ॥ ९ ॥
ਕਾਲ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਕਰਾਂ ਦੀ ਪੀੜ ਨਾਲ ਲੋਕ ਸਾਗ, ਜੜ੍ਹਾਂ, ਮਾਸ, ਜੰਗਲੀ ਸ਼ਹਿਦ, ਫਲ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਬੀਜ ਖਾ ਕੇ ਜੀਊਣਗੇ। ਵਰਖਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।
Verse 10
शीतवातातपप्रावृड्हिमैरन्योन्यत: प्रजा: । क्षुत्तृड्भ्यां व्याधिभिश्चैव सन्तप्स्यन्ते च चिन्तया ॥ १० ॥
ਠੰਢ, ਹਵਾ, ਗਰਮੀ, ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਣਗੇ। ਫਿਰ ਆਪਸੀ ਝਗੜੇ, ਭੁੱਖ-ਤ੍ਰਿਹ, ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਤੀਖੀ ਚਿੰਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਤੜਪਾਏਗੀ।
Verse 11
त्रिंशद्विंशतिवर्षाणि परमायु: कलौ नृणाम् ॥ ११ ॥
ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗੀ।
Verse 12
क्षीयमाणेषु देहेषु देहिनां कलिदोषत: । वर्णाश्रमवतां धर्मे नष्टे वेदपथे नृणाम् ॥ १२ ॥ पाषण्डप्रचुरे धर्मे दस्युप्रायेषु राजसु । चौर्यानृतवृथाहिंसानानावृत्तिषु वै नृषु ॥ १३ ॥ शूद्रप्रायेषु वर्णेषुच्छागप्रायासु धेनुषु । गृहप्रायेष्वाश्रमेषु यौनप्रायेषु बन्धुषु ॥ १४ ॥ अणुप्रायास्वोषधीषु शमीप्रायेषु स्थास्नुषु । विद्युत्प्रायेषु मेघेषु शून्यप्रायेषु सद्मसु ॥ १५ ॥ इत्थं कलौ गतप्राये जनेषु खरधर्मिषु । धर्मत्राणाय सत्त्वेन भगवानवतरिष्यति ॥ १६ ॥
ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਛੋਟੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਦੋਂ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨਗੇ।
Verse 13
क्षीयमाणेषु देहेषु देहिनां कलिदोषत: । वर्णाश्रमवतां धर्मे नष्टे वेदपथे नृणाम् ॥ १२ ॥ पाषण्डप्रचुरे धर्मे दस्युप्रायेषु राजसु । चौर्यानृतवृथाहिंसानानावृत्तिषु वै नृषु ॥ १३ ॥ शूद्रप्रायेषु वर्णेषुच्छागप्रायासु धेनुषु । गृहप्रायेष्वाश्रमेषु यौनप्रायेषु बन्धुषु ॥ १४ ॥ अणुप्रायास्वोषधीषु शमीप्रायेषु स्थास्नुषु । विद्युत्प्रायेषु मेघेषु शून्यप्रायेषु सद्मसु ॥ १५ ॥ इत्थं कलौ गतप्राये जनेषु खरधर्मिषु । धर्मत्राणाय सत्त्वेन भगवानवतरिष्यति ॥ १६ ॥
ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਛੋਟੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਦੋਂ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨਗੇ।
Verse 14
क्षीयमाणेषु देहेषु देहिनां कलिदोषत: । वर्णाश्रमवतां धर्मे नष्टे वेदपथे नृणाम् ॥ १२ ॥ पाषण्डप्रचुरे धर्मे दस्युप्रायेषु राजसु । चौर्यानृतवृथाहिंसानानावृत्तिषु वै नृषु ॥ १३ ॥ शूद्रप्रायेषु वर्णेषुच्छागप्रायासु धेनुषु । गृहप्रायेष्वाश्रमेषु यौनप्रायेषु बन्धुषु ॥ १४ ॥ अणुप्रायास्वोषधीषु शमीप्रायेषु स्थास्नुषु । विद्युत्प्रायेषु मेघेषु शून्यप्रायेषु सद्मसु ॥ १५ ॥ इत्थं कलौ गतप्राये जनेषु खरधर्मिषु । धर्मत्राणाय सत्त्वेन भगवानवतरिष्यति ॥ १६ ॥
ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਛੋਟੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਦੋਂ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨਗੇ।
Verse 15
क्षीयमाणेषु देहेषु देहिनां कलिदोषत: । वर्णाश्रमवतां धर्मे नष्टे वेदपथे नृणाम् ॥ १२ ॥ पाषण्डप्रचुरे धर्मे दस्युप्रायेषु राजसु । चौर्यानृतवृथाहिंसानानावृत्तिषु वै नृषु ॥ १३ ॥ शूद्रप्रायेषु वर्णेषुच्छागप्रायासु धेनुषु । गृहप्रायेष्वाश्रमेषु यौनप्रायेषु बन्धुषु ॥ १४ ॥ अणुप्रायास्वोषधीषु शमीप्रायेषु स्थास्नुषु । विद्युत्प्रायेषु मेघेषु शून्यप्रायेषु सद्मसु ॥ १५ ॥ इत्थं कलौ गतप्राये जनेषु खरधर्मिषु । धर्मत्राणाय सत्त्वेन भगवानवतरिष्यति ॥ १६ ॥
ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਛੋਟੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਦੋਂ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨਗੇ।
Verse 16
क्षीयमाणेषु देहेषु देहिनां कलिदोषत: । वर्णाश्रमवतां धर्मे नष्टे वेदपथे नृणाम् ॥ १२ ॥ पाषण्डप्रचुरे धर्मे दस्युप्रायेषु राजसु । चौर्यानृतवृथाहिंसानानावृत्तिषु वै नृषु ॥ १३ ॥ शूद्रप्रायेषु वर्णेषुच्छागप्रायासु धेनुषु । गृहप्रायेष्वाश्रमेषु यौनप्रायेषु बन्धुषु ॥ १४ ॥ अणुप्रायास्वोषधीषु शमीप्रायेषु स्थास्नुषु । विद्युत्प्रायेषु मेघेषु शून्यप्रायेषु सद्मसु ॥ १५ ॥ इत्थं कलौ गतप्राये जनेषु खरधर्मिषु । धर्मत्राणाय सत्त्वेन भगवानवतरिष्यति ॥ १६ ॥
ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਕਲਿਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਘਟ ਜਾਣਗੇ; ਵਰਣਾਸ਼੍ਰਮ ਧਰਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਦ-ਮਾਰਗ ਭੁੱਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਧਰਮ ਪਾਖੰਡ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਰਾਜੇ ਦੱਸੂ-ਪ੍ਰਾਇ ਹੋਣਗੇ; ਲੋਕ ਚੋਰੀ, ਝੂਠ ਅਤੇ ਵਿਅਰਥ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿਣਗੇ; ਸਭ ਵਰਣ ਸ਼ੂਦਰ-ਪ੍ਰਾਇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਗਾਂਵਾਂ ਬਕਰੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ, ਆਸ਼ਰਮ ਘਰਾਂ ਵਰਗੇ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਆਹ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੱਕ ਰਹਿਣਗੇ। ਬੂਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ, ਦਰੱਖ਼ਤ ਸ਼ਮੀ ਵਰਗੇ ਬੌਨੇ, ਬੱਦਲ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਘਰ ਪੁੰਨ-ਸ਼ੂਨ੍ਯ; ਮਨੁੱਖ ਗਧਿਆਂ ਵਰਗੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੁੱਧ ਸੱਤਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰ ਕੇ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਕਰਨਗੇ।
Verse 17
चराचरगुरोर्विष्णोरीश्वरस्याखिलात्मन: । धर्मत्राणाय साधूनां जन्म कर्मापनुत्तये ॥ १७ ॥
ਚਰ-ਅਚਰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ, ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਅਖਿਲ-ਆਤਮਾ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਤੇ ਸਾਧੂ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਕਰਮਫਲ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਛੁਡਾਉਣ ਲਈ ਜਨਮ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 18
शम्भलग्राममुख्यस्य ब्राह्मणस्य महात्मन: । भवने विष्णुयशस: कल्कि: प्रादुर्भविष्यति ॥ १८ ॥
ਸ਼ੰਭਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਮਹਾਤਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿਸ਼ਣੁਯਸ਼ਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਕਲ्कि ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਗੇ।
Verse 19
अश्वमाशुगमारुह्य देवदत्तं जगत्पति: । असिनासाधुदमनमष्टैश्वर्यगुणान्वित: ॥ १९ ॥ विचरन्नाशुना क्षौण्यां हयेनाप्रतिमद्युति: । नृपलिङ्गच्छदो दस्यून्कोटिशो निहनिष्यति ॥ २० ॥
ਜਗਤਪਤੀ ਭਗਵਾਨ ਕਲ्कि ਤੇਜ਼ ਦੌੜਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਦੱਤ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਅੱਠ ਐਸ਼ਵਰਿਆਂ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਚਰਨਗੇ। ਅਤੁੱਲ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਭੇਸ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੱਸੂਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨਗੇ।
Verse 20
अश्वमाशुगमारुह्य देवदत्तं जगत्पति: । असिनासाधुदमनमष्टैश्वर्यगुणान्वित: ॥ १९ ॥ विचरन्नाशुना क्षौण्यां हयेनाप्रतिमद्युति: । नृपलिङ्गच्छदो दस्यून्कोटिशो निहनिष्यति ॥ २० ॥
ਜਗਤਪਤੀ ਭਗਵਾਨ ਕਲ्कि ਤੇਜ਼ ਦੌੜਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਦੱਤ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਅੱਠ ਐਸ਼ਵਰਿਆਂ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਚਰਨਗੇ। ਅਤੁੱਲ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਭੇਸ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੱਸੂਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨਗੇ।
Verse 21
अथ तेषां भविष्यन्ति मनांसि विशदानि वै । वासुदेवाङ्गरागातिपुण्यगन्धानिलस्पृशाम् । पौरजानपदानां वै हतेष्वखिलदस्युषु ॥ २१ ॥
ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੱਸਯੁ-ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਕਪਟੀ ਰਾਜੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣਗੇ, ਤਦ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਚੰਦਨ-ਲੇਪ ਆਦਿ ਦਿਵ੍ਯ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਦਾ ਸਪਰਸ਼ ਪਾ ਕੇ ਮਨੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।
Verse 22
तेषां प्रजाविसर्गश्च स्थविष्ठ: सम्भविष्यति । वासुदेवे भगवति सत्त्वमूर्तौ हृदि स्थिते ॥ २२ ॥
ਜਦੋਂ ਸੱਤਵ-ਸਰੂਪ ਭਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣਗੇ, ਤਦ ਬਚੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਸੰਤਾਨ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਚੁਰ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਫਿਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਵੇਗੀ।
Verse 23
यदावतीर्णो भगवान् कल्किर्धर्मपतिर्हरि: । कृतं भविष्यति तदा प्रजासूतिश्च सात्त्विकी ॥ २३ ॥
ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਭਗਵਾਨ ਹਰਿ ਕਲਕੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਵਤਾਰ ਲੈਣਗੇ, ਤਦ ਕ੍ਰਿਤ (ਸਤ੍ਯ) ਯੁਗ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵ-ਗੁਣ ਵਾਲੀ ਸੰਤਾਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇਗੀ।
Verse 24
यदा चन्द्रश्च सूर्यश्च तथा तिष्यबृहस्पती । एकराशौ समेष्यन्ति भविष्यति तदा कृतम् ॥ २४ ॥
ਜਦੋਂ ਚੰਦਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਤਿਸ਼੍ਯ (ਪੁਸ਼੍ਯ) ਨਕਸ਼ਤਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਇਕੋ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣਗੇ, ਉਸੇ ਪਲ ਕ੍ਰਿਤ (ਸਤ੍ਯ) ਯੁਗ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹੋਵੇਗਾ।
Verse 25
येऽतीता वर्तमाना ये भविष्यन्ति च पार्थिवा: । ते त उद्देशत: प्रोक्ता वंशीया: सोमसूर्ययो: ॥ २५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਸੋਮ (ਚੰਦਰ) ਵੰਸ਼ ਦੇ ਭੂਤ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
Verse 26
आरभ्य भवतो जन्म यावन्नन्दाभिषेचनम् । एतद् वर्षसहस्रं तु शतं पञ्चदशोत्तरम् ॥ २६ ॥
ਤੁਹਾਡੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰਾਜਾ ਨੰਦ ਦੇ ਅਭਿਸੇਕ ਤੱਕ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਇੱਕ ਸੌ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲ ਬੀਤ ਜਾਣਗੇ।
Verse 27
सप्तर्षीणां तु यौ पूर्वौ दृश्येते उदितौ दिवि । तयोस्तु मध्ये नक्षत्रं दृश्यते यत् समं निशि ॥ २७ ॥ तेनैव ऋषयो युक्तास्तिष्ठन्त्यब्दशतं नृणाम् । ते त्वदीये द्विजा: काल अधुना चाश्रिता मघा: ॥ २८ ॥
ਸਪਤ੍ਰਿਸ਼ੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਪੁਲਹ ਅਤੇ ਕ੍ਰਤੂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਗਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੱਧ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਉੱਤਰ-ਦੱਖਣ ਰੇਖਾ ਖਿੱਚੀਏ ਤਾਂ ਜੋ ਨਕਸ਼ਤਰ ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹੇ, ਉਹੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਾ ਅਧਿਪ ਨਕਸ਼ਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨਾਲ ਸੌ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਤੁਹਾਡੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਘਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਹਨ।
Verse 28
सप्तर्षीणां तु यौ पूर्वौ दृश्येते उदितौ दिवि । तयोस्तु मध्ये नक्षत्रं दृश्यते यत् समं निशि ॥ २७ ॥ तेनैव ऋषयो युक्तास्तिष्ठन्त्यब्दशतं नृणाम् । ते त्वदीये द्विजा: काल अधुना चाश्रिता मघा: ॥ २८ ॥
ਉਸੇ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨਾਲ ਸਪਤ੍ਰਿਸ਼ੀ ਸੌ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ ਤੱਕ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਤੁਹਾਡੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹੁਣ ਮਘਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਆਸ਼੍ਰਿਤ ਹਨ।
Verse 29
विष्णोर्भगवतो भानु: कृष्णाख्योऽसौ दिवं गत: । तदाविशत् कलिर्लोकं पापे यद् रमते जन: ॥ २९ ॥
ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਦਿਵ੍ਯ ਧਾਮ ਨੂੰ ਗਏ, ਤਦ ਕਲੀ ਨੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਲੋਕ ਪਾਪ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਲੱਗ ਪਏ।
Verse 30
यावत् स पादपद्माभ्यां स्पृशनास्ते रमापति: । तावत् कलिर्वै पृथिवीं पराक्रन्तुं न चाशकत् ॥ ३० ॥
ਜਦ ਤੱਕ ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹਦੇ ਰਹੇ, ਤਦ ਤੱਕ ਕਲੀ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ।
Verse 31
यदा देवर्षय: सप्त मघासु विचरन्ति हि । तदा प्रवृत्तस्तु कलिर्द्वादशाब्दशतात्मक: ॥ ३१ ॥
ਜਦੋਂ ਸੱਤ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਮਘਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ, ਤਦੋਂ ਕਲਿਯੁਗ ਦਾ ਪ੍ਰਵਰਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਹੈ।
Verse 32
यदा मघाभ्यो यास्यन्ति पूर्वाषाढां महर्षय: । तदा नन्दात् प्रभृत्येष कलिर्वृद्धिं गमिष्यति ॥ ३२ ॥
ਜਦੋਂ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਮਘਾ ਤੋਂ ਪੂਰਵਾਸ਼ਾਢਾ ਵੱਲ ਜਾਣਗੇ, ਤਦੋਂ ਨੰਦ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਕਲੀ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਵਧੇਗਾ।
Verse 33
यस्मिन् कृष्णो दिवं यातस्तस्मिन्नेव तदाहनि । प्रतिपन्नं कलियुगमिति प्राहु: पुराविद: ॥ ३३ ॥
ਜਿਸ ਦਿਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਗਵਾਨ ਦਿਵ੍ਯ ਧਾਮ ਨੂੰ ਗਏ, ਉਸੇ ਦਿਨ ਕਲਿਯੁਗ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ—ਇਹ ਪੁਰਾਵਿਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Verse 34
दिव्याब्दानां सहस्रान्ते चतुर्थे तु पुन: कृतम् । भविष्यति तदा नृणां मन आत्मप्रकाशकम् ॥ ३४ ॥
ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ (ਸਤਯੁਗ) ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗਾ; ਤਦ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਮਨ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
Verse 35
इत्येष मानवो वंशो यथा सङ्ख्यायते भुवि । तथा विट्शूद्रविप्राणां तास्ता ज्ञेया युगे युगे ॥ ३५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਨੂ ਦੇ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਵੈਸ਼੍ਯ, ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Verse 36
एतेषां नामलिङ्गानां पुरुषाणां महात्मनाम् । कथामात्रावशिष्टानां कीर्तिरेव स्थिता भुवि ॥ ३६ ॥
ਇਹ ਮਹਾਤਮਾ ਪੁਰਖ ਹੁਣ ਕੇਵਲ ਨਾਮ ਅਤੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੁਰਾਤਨ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਚੇ ਹਨ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੇਵਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਹੀ ਟਿਕੀ ਹੈ।
Verse 37
देवापि: शान्तनोर्भ्राता मरुश्चेक्ष्वाकुवंशज: । कलापग्राम आसाते महायोगबलान्वितौ ॥ ३७ ॥
ਮਹਾਰਾਜ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦਾ ਭਰਾ ਦੇਵਾਪੀ ਅਤੇ ਇਖ਼ਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ਜ ਮਰੂ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਯੋਗ-ਬਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਕਲਾਪ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
Verse 38
ताविहैत्य कलेरन्ते वासुदेवानुशिक्षितौ । वर्णाश्रमयुतं धर्मं पूर्ववत् प्रथयिष्यत: ॥ ३८ ॥
ਕਲੀਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰਾਜੇ, ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਵਾਸੁਦੇਵ ਤੋਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਮੁੜ ਆ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਵਰਣ-ਆਸ਼੍ਰਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕਰਨਗੇ।
Verse 39
कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्चेति चतुर्युगम् । अनेन क्रमयोगेन भुवि प्राणिषु वर्तते ॥ ३९ ॥
ਸਤਯ, ਤ੍ਰੇਤਾ, ਦ੍ਵਾਪਰ ਅਤੇ ਕਲੀ—ਇਹ ਚਾਰ ਯੁਗ ਇਸੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਚਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Verse 40
राजन्नेते मया प्रोक्ता नरदेवास्तथापरे । भूमौ ममत्वं कृत्वान्ते हित्वेमां निधनं गता: ॥ ४० ॥
ਹੇ ਰਾਜਾ ਪਰīkṣਿਤ! ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਰਦੇਵਾਂ ਦਾ ਮੈਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਵੀ, ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ‘ਮੇਰਾ’ ਦਾ ਮਮਤਵ ਧਾਰ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 41
कृमिविड्भस्मसंज्ञान्ते राजनाम्नोऽपि यस्य च । भूतध्रुक् तत्कृते स्वार्थं किं वेद निरयो यत: ॥ ४१ ॥
ਭਾਵੇਂ ਹੁਣ ਦੇਹ ਨੂੰ “ਰਾਜਾ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ “ਕੀੜੇ”, “ਮਲ” ਜਾਂ “ਰਾਖ” ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਲਈ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਸੱਚਾ ਹਿਤ ਕੀ ਜਾਣੇ? ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ ਉਸ ਨੂੰ ਨਰਕ ਵੱਲ ਹੀ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 42
कथं सेयमखण्डा भू: पूर्वैर्मे पुरुषैर्धृता । मत्पुत्रस्य च पौत्रस्य मत्पूर्वा वंशजस्य वा ॥ ४२ ॥
ਭੋਗ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਰਾਜਾ ਸੋਚਦਾ ਹੈ— “ਇਹ ਅਖੰਡ ਧਰਤੀ ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪੋਤਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਟਿਕਾ ਕੇ ਰੱਖਾਂ?”
Verse 43
तेजोऽबन्नमयं कायं गृहीत्वात्मतयाबुधा: । महीं ममतया चोभौ हित्वान्तेऽदर्शनं गता: ॥ ४३ ॥
ਮੂਰਖ ਲੋਕ ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਬਣੇ ਇਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ “ਮੈਂ” ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ “ਮੇਰੀ” ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਧਰਤੀ—ਦੋਵੇਂ ਛੱਡ ਕੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 44
ये ये भूपतयो राजन् भुञ्जते भुवमोजसा । कालेन ते कृता: सर्वे कथामात्रा: कथासु च ॥ ४४ ॥
ਹੇ ਪਿਆਰੇ ਰਾਜਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ! ਜੋ ਜੋ ਰਾਜੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਮਿਟ ਗਏ; ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਕਥਾ-ਮਾਤਰ ਰਹਿ ਗਏ।
Frequently Asked Questions
Bhagavatam 12.2 describes a systematic inversion of values: virtue declines daily; wealth becomes the primary credential for status; justice follows power rather than dharma; relationships rest on superficial attraction; spiritual identity becomes external and performative; rulers behave like thieves; and common life is destabilized by taxation, famine, climate hardship, disease, and anxiety—culminating in shortened lifespan and societal fragmentation.
Viṣṇuyaśā is named as the eminent brāhmaṇa in whose home Kalki appears. Śambhala is significant as the prophesied locus of Kalki’s advent, functioning as a narrative anchor that emphasizes dharma’s restoration emerging from brāhmaṇical integrity (right knowledge and conduct) rather than from corrupt political power.
The chapter states that Kali’s influence began on the very day Lord Śrī Kṛṣṇa departed for the spiritual world, and it further correlates Kali’s onset with the Saptarṣi constellation’s position in the nakṣatra Maghā. This dual framing—historical-theological (Kṛṣṇa’s departure) and astronomical-chronological (nakṣatra markers)—presents Kali as both a moral condition and a time cycle.
The phrase indicates rulers who possess the title and regalia of kingship but act against the king’s dharmic function of protection. Kalki’s action is portrayed as dharma-saṁsthāpana: removing predatory governance that drives society into fear, famine, and irreligion, thereby enabling a renewed social order conducive to sattva and spiritual practice.
By showing that even the greatest rulers become only names in history and that bodily designations collapse into decay, the chapter undermines bodily and territorial possessiveness (“I” and “mine”). The intended conclusion is vairāgya (detachment) grounded in bhakti: recognizing time’s supremacy and turning toward the Lord, who alone restores dharma and grants lasting welfare.