Adhyaya 54
Chapter 54
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰੁਕਮਣੀ ਦੇ ਵਿਵਾਹ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ। ਰੁਕਮਣੀ ਨੇ ਮਨੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵਰ ਚੁਣ ਕੇ ਦੂਤ ਰਾਹੀਂ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਿਆ; ਸੁਨੇਹਾ ਸੁਣ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਦਵਾਰਕਾ ਤੋਂ ਕੁੰਡਿਨਪੁਰ ਆਏ। ਰੁਕਮੀ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰੁਕਮਣੀ ਦਾ ਬਲਪੂਰਵਕ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਰੁਕਮਣੀ ਨੂੰ ਰਥ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਰੁਕਮਣੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਰੁਕਮੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਕੇਵਲ ਉਸ ਦਾ ਮਾਨਭੰਗ ਕਰਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਦਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਵਾਹ ਸੰਪੰਨ ਹੋਇਆ।
Shlokas
Verse 1
श्री-शुक उवाच इति सर्वे सु-संरब्धा वाहान् आरुह्य दंशिताः । स्वैः स्वैर् बलैः परिक्रान्ता अन्वीयुर् धृत-कार्मुकाः ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨਾਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਬਕਤਰ ਪਾ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਰਾਹ ਘੇਰਦੇ ਹੋਏ, ਧਨੁਸ਼ ਤਿਆਰ ਰੱਖ ਕੇ ਉਹ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 2
तान् आपतत आलोक्य यादवान् ईक-यूथपाः । तस्थुस् तत्-सम्मुखा राजन् विस्फूर्ज्य स्व-धनूंषि ते ॥
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧਾਵੇਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਯਾਦਵ ਸੈਨਾ ਦੇ ਨਾਇਕ ਸਾਹਮਣੇ ਡਟ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਧਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਟੰਕਾਰ ਕੀਤੀ।
Verse 3
अश्वपृष्ठे गजस्कन्धे रथोपस्थेऽस्त्रकोविदाः । मुमुचुः शरवर्षाणि मेघा अद्रिष्वपो यथा ॥
ਘੋੜਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਹਾਥੀਆਂ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਅਸਤ੍ਰ-ਨਿਪੁਣ ਯੋਧਿਆਂ ਨੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਝੜੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ—ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ।
Verse 4
पत्युर्बलं शरासारैश्छन्नं वीक्ष्य सुमध्यमाः । सव्रीड्मैक्षत तद्वक्त्रं भयविह्वललोचना ॥
ਪਤੀ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬੌਛਾਰ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੁਕਮਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਰੁਕਮਣੀ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਲਾਜ਼ ਮਿਲੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵੱਲ ਤੱਕੀ।
Verse 5
प्रहस्य भगवान् आह मा स्म भैर् वाम-लोचने । विनङ्क्ष्यत्य् अधुनैवैतत् तावकैः शात्रवं बलम् ॥
ਭਗਵਾਨ ਹੱਸ ਕੇ ਬੋਲੇ—“ਹੇ ਹਰਣ-ਅੱਖੀਏ, ਡਰ ਨਾ। ਇਹ ਵੈਰੀ ਫੌਜ ਹੁਣੇ ਹੀ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।”
Verse 6
तेषां तद्-विक्रमं वीरा गद-सङ्कर्षणादयः । अमृष्यमाणा नाराचैर् जघ्नुर् हय-गजान् रथान् ॥
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਦੇ ਹੋਏ, ਗਦ, ਸੰਕਰਸ਼ਣ (ਬਲਰਾਮ) ਆਦਿ ਵੀਰਾਂ ਨੇ ਨਾਰਾਚ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰੀ ਦੇ ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਰਥ ਢਾਹ ਦਿੱਤੇ।
Verse 7
पेतुः शिरांसि रथिनाम् अश्विनां गजिनां भुवि । स-कुण्डल-किरीटानि सोष्णीषाणि च कोटिशः ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਥੀਆਂ, ਘੁੜਸਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀ-ਸਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ—ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੰਡਲ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮੁਕੁਟ ਅਤੇ ਪੱਗ ਵੀ ਜਿਉਂ ਦੀ ਤਿਉਂ ਸੀ।
Verse 8
हस्ताः सासि-गदेṣ्व-आसाः करभा ऊरवो ’ङ्घ्रयः । अश्वाश्वतर-नागोष्ट्र-खर-मर्त्य-शिरांसि च ॥
ਹੱਥ ਡਿੱਗ ਪਏ—ਤਲਵਾਰਾਂ, ਗਦਾਵਾਂ ਤੇ ਧਨੁੱਖ ਫੜੇ ਹੋਏ ਹੀ—ਨਾਲ ਹੀ ਬਾਂਹਾਂ, ਰਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰ ਵੀ। ਘੋੜਿਆਂ, ਖੱਚਰਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਊਠਾਂ, ਗਧਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਵੀ ਡਿੱਗੇ।
Verse 9
हन्यमान-बलानीका वृष्णिभिर् जय-काङ्क्षिभिः । राजानो विमुखा जग्मुर् जरासन्ध-पुरःसराः ॥
ਜਿੱਤ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਾਲੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੈਨਿਕ ਦਲ ਕੱਟ ਸੁੱਟੇ, ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਪਿੱਠ ਵਿਖਾ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ—ਅਤੇ ਇਸ ਪਲਾਇਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਜਰਾਸੰਧ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
Verse 10
शिशुपालं समभ्येत्य हृत-दारम् इवातुरम् । नष्ट-त्विषं गतोत्साहं शुष्यद्-वदनम् अब्रुवन् ॥
ਉਹ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਕੋਲ ਗਏ, ਜੋ ਐਸਾ ਵਿਹਲ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਛਿਨ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਮਿਟ ਗਈ ਸੀ, ਹੌਸਲਾ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਸੁੱਕ ਰਿਹਾ ਸੀ—ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ।
Verse 11
भो भोः पुरुष-शार्दूल दौर्मनस्यम् इदं त्यज । न प्रियाप्रिययो राजन् निष्ठा देहिषु दृश्यते ॥
ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼-ਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਇਹ ਉਦਾਸੀ ਛੱਡ ਦੇ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਯ ਤੇ ਅਪ੍ਰਿਯ ਵੱਲ ਕੋਈ ਸਦਾ ਦੀ ਠਹਿਰਾਵ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ।
Verse 12
यथा दारु-मयी योषित् नृत्यते कुहकेच्छया । एवम् ईश्वर-तन्त्रोऽयम् ईहते सुख-दुःखयोः ॥
ਜਿਵੇਂ ਕਠਪੁਤਲੀ ਵਾਲੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਲੱਕੜ ਦੀ ਇਸਤਰੀ-ਗੁੱਡੀ ਨੱਚਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਜੀਵ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਜਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 13
शौरेः सप्तदशाहं वै संयुगानि पराजितः । त्रयोविंशतिभिः सैन्यैर् जिग्ये एकम् अहं परम् ॥
ਸ਼ੌਰੀ (ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਤੋਂ ਮੈਂ ਸਤਾਰਾਂ ਦਿਨ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵਾਰ ਵਾਰ ਹਾਰਿਆ; ਪਰ ਤੇਈ ਸੈਨਿਕ ਦਲਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਵਾਰ—ਸਿਰਫ਼ ਉਸੇ ਇੱਕ ਵਾਰ—ਜਿੱਤਿਆ।
Verse 14
तथाप्य् अहं न शोचामि न प्रहृष्यामि कर्हिचित् । कालेन दैवयुक्तेन जानन् विद्रावितं जगत् ॥
ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਾਂ ਸੋਗ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਨਾਂ ਹੀ ਕਦੇ ਅਤਿ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਦੈਵ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਕਾਲ ਹੀ ਇਸ ਜਗਤ ਨੂੰ ਹੰਕਾਰਦਾ ਹੈ।
Verse 15
अधुनापि वयं सर्वे वीर-यूथप-यूथपाः । पराजिताः फल्गु-तन्त्रैर् यदुभिः कृष्ण-पालितैः ॥
ਹੁਣ ਵੀ ਅਸੀਂ ਸਭ—ਵੀਰ ਟੋਲੀਆਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੇ ਯਦੂਆਂ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਏ ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਨਗਣ ਸਨ।
Verse 16
रिपवो जिग्युर् अधुना काल आत्मानुसारिणि । तदा वयं विजेष्यामो यदा कालः प्रदक्षिणः ॥
ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੁਣ ਲਈ ਜਿੱਤ ਗਏ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਲ ਆਪਣੀ ਹੀ ਚਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਕਾਲ ਸਾਡੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਮੁੜੇਗਾ, ਤਦ ਅਸੀਂ ਜਿੱਤਾਂਗੇ।
Verse 17
श्री-शुक उवाच एवं प्रबोधितो मित्रैश् चैद्यो 'गात् सानुगः पुरम् । हत-शेषाः पुनस् ते 'पि ययुः स्वं स्वं पुरं नृपाः ॥
ਸ੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਚੈਦ੍ਯ (ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ) ਆਪਣੇ ਅਨੁਚਰਾਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਜੋ ਰਾਜੇ ਕਤਲੋਂ ਬਚ ਗਏ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਵੱਲ ਪਰਤ ਗਏ।
Verse 18
रुक्मी तु राक्षसोद्वाहं कृष्ण-द्विड् असहन् स्वसुः । पृष्ठतो 'न्वगमत् कृष्णम् अक्षौहिण्या वृतो बली ॥
ਪਰ ਰੁਕਮੀ, ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਾਖਸ਼ਸ-ਰੀਤ ਵਾਲੇ ਅਪਹਰਨ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਣਾ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦਾ ਹੋਇਆ, ਪਿੱਛੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ—ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
Verse 19
रुक्म्य् अमर्षी सु-संरब्धः शृण्वतां सर्व-भूभुजाम् । प्रतिजज्ञे महा-बाहुर् दंशितः स-शरासनः ॥
ਰੁਕਮੀ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਸੜਦਾ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉਬਲਦਾ ਹੋਇਆ, ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸੁਣਦੇ-ਸੁਣਦੇ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਉਹ ਮਹਾਬਾਹੂ ਯੋਧਾ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ, ਤੀਰਾਂ ਸਮੇਤ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਬੋਲਿਆ।
Verse 20
अहत्वा समरे कृष्णम् अप्रत्यूह्य च रुक्मिणीम् । कुण्डिनं न प्रवेक्ष्यामि सत्यम् एतद् ब्रवीमि वः ॥
“ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਨਾ ਦਿਆਂ ਅਤੇ ਰੁਕਮਿਣੀ ਨੂੰ ਵੀ ਵਾਪਸ ਨਾ ਲਿਆਵਾਂ, ਤਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਕੁੰਡਿਨ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਦਾਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵਾਂਗਾ। ਇਹ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।”
Verse 21
इत्युक्त्वा रथम आरुह्य सारथिं प्राह सत्वरः । चोदयाश्वान् यतः कृष्णः तस्य मे संयुगं भवेत् ॥
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ—“ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਦੌੜਾ ਜਿੱਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੇਰਾ ਉਸ ਨਾਲ ਯੁੱਧ-ਸਾਮਣਾ ਹੋਵੇ।”
Verse 22
अद्याहं निशितैर् बाणैर् गोपालस्य सु-दुर्मतेः । नेष्ये वीर्य-मदं येन स्वसा मे प्रसभं हृता ॥
ਅੱਜ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ-ਮੱਤੀ ਗੋਪਾਲ ਦਾ ਸ਼ੌਰਿਆ-ਅਹੰਕਾਰ ਤੋੜ ਦਿਆਂਗਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਹਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
Verse 23
विकत्थमानः कुमतिर् ईश्वरस्याप्रमाण-वित् । रथेनैकेन गोविन्दं तिष्ठ तिष्ठेत्य अथाह्वयत् ॥
ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਸ਼ੇਖੀ ਮਾਰਦਾ ਉਹ ਕੁਮੱਤੀ ਮਨੁੱਖ, ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੀ ਅਪਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਇਕੱਲੇ ਰਥ ਤੋਂ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਿਆ—“ਠਹਿਰ! ਠਹਿਰ!”
Verse 24
धनुर् विकृष्य सु-दृढं जघ्ने कृष्णं त्रिभिः शरैः । आह चात्र क्षणं तिष्ठ यादूनां कुल-पांसन ॥
ਉਸ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕੱਸ ਕੇ ਖਿੱਚ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤੀਰ ਮਾਰੇ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਇੱਥੇ ਇਕ ਪਲ ਠਹਿਰ, ਹੇ ਯਾਦਵ ਕੁਲ ਦੇ ਦਾਗ!”
Verse 25
यत्र यासि स्वसारं मे मुषित्वा ध्वाङ्क्ष-वद् धविः । हरिष्ये 'द्य मदं मन्द मायिनः कूट-योधिनः ॥
ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਚੁਰਾ ਕੇ ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਂ ਹਵਿ ਚੁੱਕ ਲੈ ਜਾਵੇ? ਅੱਜ, ਹੇ ਮੰਦਬੁੱਧੀ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਅਹੰਕਾਰ ਜ਼ਰੂਰ ਖੋਹ ਲਵਾਂਗਾ—ਹੇ ਮਾਇਆਵੀ, ਕੂੜ੍ਹਾ ਯੋਧਾ!
Verse 26
यावन् न मे हतो बाणैः शयीथा मुञ्च दारीकाम् । स्मयन् कृष्णो धनुश् छित्त्वा षड्भिर् विव्याध रुक्मिणम् ॥
“ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਿੱਗ ਪੈ—ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ!” ਉਹ ਚੀਖਿਆ। ਪਰ ਮੁਸਕਰਾਂਦਿਆਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰੁਕਮੀ ਨੂੰ ਛੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
Verse 27
अष्टभिश्चतुरो वाहान् द्वाभ्यां सूतं ध्वजं त्रिभिः । स चान्यद्धनुराधाय कृष्णं विव्याध पञ्चभिः ॥
ਅੱਠ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚਾਰ ਘੋੜੇ ਡਾਹ ਦਿੱਤੇ; ਦੋ ਨਾਲ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਕੀਤਾ; ਤਿੰਨ ਨਾਲ ਝੰਡਾ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਹੋਰ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਪੰਜ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ।
Verse 28
तैस्ताडितः शरौघैस्तु चिच्छेद धनुरच्युतः । पुनरन्यदुपादत्त तदप्यच्छिनदव्ययः ॥
ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੋਰ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਲਿਆ, ਪਰ ਅਵ੍ਯਯ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਹ ਵੀ ਛਿੰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 29
परिघं पट्टिशं शूलं चर्मासी शक्तितोमरौ । यद् यद् आयुधम् आदत्त तत् सर्वं सोऽच्छिनद्धरिः ॥
ਉਸ ਨੇ ਗਦਾ, ਕੁਹਾੜਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਢਾਲ-ਤਲਵਾਰ, ਭਾਲਾ ਤੇ ਤੋਮਰ—ਜੋ ਜੋ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕਿਆ, ਹਰੀ ਨੇ ਉਹ ਸਭ ਕੱਟ ਸੁੱਟੇ।
Verse 30
ततो रथादवप्लुत्य खड्गपाणिर्जिघांसया । कृष्णमभ्यद्रवत्क्रुद्धः पतङ्ग इव पावकम् ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਰਥ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਿਆ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ, ਮਾਰ ਦੇਣ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਪਤੰਗਾ ਭੜਕਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਵੇ।
Verse 31
तस्य चापततः खड्गं तिलशश् चर्म चेषुभिः । छित्त्वासिम् आददे तिग्मं रुक्मिणं हन्तुम् उद्यतः ॥
ਜਦੋਂ ਰੁਕਮੀ ਝਪਟਿਆ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਟੁਕੜੇ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਢਾਲ ਛੇਦ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਿੱਖੀ ਤਲਵਾਰ ਫੜੀ, ਰੁਕਮੀ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ।
Verse 32
दृष्ट्वा भ्रातृ-वधोद्योगं रुक्मिणी भय-विह्वला । पतित्वा पादयोर्भर्तुर् उवाच करुणं सती ॥
ਪਤੀ ਨੂੰ ਭਰਾ ਦਾ ਵਧ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਤੀ ਰੁਕਮਿਣੀ ਡਰ ਨਾਲ ਵਿਹਵਲ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਪਤੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਕੇ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਬੋਲੀ।
Verse 33
श्री-रुक्मिण्य् उवाच योगेश्वराप्रमेयात्मन् देव-देव जगत्-पते । हन्तुं नार्हसि कल्याण भ्रातरं मे महा-भुज ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਰੁਕਮਿਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ, ਅਪ੍ਰਮੇਯ ਆਤਮਾ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਜਗਤ ਦੇ ਪਤੀ! ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੁ ਮੰਗਲਮਯ, ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ੋਭਦਾ ਨਹੀਂ।
Verse 34
श्री-शुक उवाच तया परित्रास-विकम्पिताङ्गया शुचावशुष्यन्-मुख-रुद्ध-कण्ठया । कातर्य-विस्रंसित-हेम-मालयाः गृहीत-पादः करुणो न्यवर्तत ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਅੰਗਾਂ, ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਸੁੱਕੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਰੁੱਧ ਗਲੇ ਨਾਲ, ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਖਿਸਕਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਸਮੇਤ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨ ਫੜ ਲਏ; ਕਰੁਣਾਮਯ ਭਗਵਾਨ ਰੁਕ ਗਏ।
Verse 35
चैलेन बद्ध्वा तमसाधु-कारीणं स-श्मश्रु-केशं प्रवपन व्यरूपयत् । तावन्ममर्दुः पर-सैन्यमद्भुतं यदु-प्रवीरा नलिनीं यथा गजाः ॥
ਉਸ ਦੁਸ਼ਕਰਮੀ ਨੂੰ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਮੁੱਛ ਅਤੇ ਵਾਲ ਮੁੰਡਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਯਦੂਆਂ ਦੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਾਂ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਅਦਭੁਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੇ ਤਾਲਾਬ ਨੂੰ ਰੌਂਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
Verse 36
कृष्णान्तिकमुपव्रज्य ददृशुस्तत्र रुक्मिणम् । तथा-भूतं हत-प्रायं दृष्ट्वा सङ्कर्षणो विभुः । विमुच्य बद्धं करुणो भगवान्कृष्णमब्रवीत् ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਰੁਕਮੀ ਨੂੰ ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ—ਲਗਭਗ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ—ਵੇਖਿਆ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਨੇ ਕਰੁਣਾ ਕਰਕੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
Verse 37
असाध्विदं त्वया कृष्ण कृतमस्मज्जुगुप्सितम् । वपनं श्मश्रुकेशानां वैरूप्यं सुहृदो वधः ॥
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਤੂੰ ਜੋ ਕੀਤਾ ਉਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਹੈ। ਦਾੜ੍ਹੀ ਤੇ ਵਾਲ ਮੁੰਡਾ ਕੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਨਾ ਮਿੱਤਰ-ਵਧ ਵਰਗਾ ਹੈ।
Verse 38
मैवास्मान् साध्व्यसूयेथा भ्रातुर्वैरूप्यचिन्तया । सुखदुःखदो न चान्योऽस्ति यतः स्वकृतभुक् पुमान् ॥
ਹੇ ਸਤੀ, ਭਰਾ ਦੇ ਵਿਗਾੜ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਰੋਸ ਨਾ ਕਰ। ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਆਪ ਹੀ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
Verse 39
बन्धुर् वधार्ह-दोषो ’पि न बन्धोर् वधम् अर्हति । त्याज्यः स्वेनैव दोषेण हतः किं हन्यते पुनः ॥
ਜੇ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਮੌਤ-ਯੋਗ ਅਪਰਾਧ ਵੀ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਰਾਣੇ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਦਾ ਵਧ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿਓ—ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਡਿੱਗ ਚੁੱਕਾ; ਫਿਰ ਕਿਉਂ ਮਾਰਨਾ?
Verse 40
क्षत्रियाणाम् अयं धर्मः प्रजापति-विनिर्मितः । भ्रातापि भ्रातरं हन्याद् येन घोरतमस् ततः ॥
ਇਹ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਨੇ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਰਾ ਵੀ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਥੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਨਤੀਜਾ ਉੱਠਦਾ ਹੈ।
Verse 41
राज्यस्य भूमेर् वित्तस्य स्त्रियो मानस्यम् तेजसः । मानिनो 'न्यस्य वा हेतोः श्री-मदान्धाः क्षिपन्ति हि ॥
ਸ਼੍ਰੀ-ਮਦ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹੇ ਅਹੰਕਾਰੀ ਮਨੁੱਖ ਰਾਜ, ਧਰਤੀ, ਧਨ, ਇਸਤਰੀਆਂ, ਮਾਨ-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ, ਤੇਜ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤਾਣੇ-ਅਪਮਾਨ ਸੁੱਟਦੇ ਹਨ।
Verse 42
तवेयं विषमा बुद्धिः सर्व-भूतेषु दुर्हृदाम् । यन् मन्यसे सदाभद्रं सुहृदां भद्रम् अज्ञ-वत् ॥
ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਵਿਗੜੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਤੂੰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ। ਅਗਿਆਨੀ ਵਾਂਗ ਤੂੰ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਸੁਹਿਰਦਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਅਸ਼ੁਭ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਭਲਾ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ।
Verse 43
आत्ममोहो नृणामेव कल्पते देवमायया । सुहृद्दुहृदुदासीन इति देहात्ममानिनाम् ॥
ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜੋ ਦੇਹ ਨੂੰ ਹੀ ਆਤਮਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ‘ਮਿੱਤਰ’, ‘ਵੈਰੀ’ ਜਾਂ ‘ਉਦਾਸੀਨ’ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
Verse 44
एक एव परो ह्यात्मा सर्वेषामपि देहिनाम् । नानेव गृह्यते मूढैर्यथा ज्योतिर्यथा नभः ॥
ਪਰਮਾਤਮਾ ਇਕੋ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਮੂਰਖ ਉਸ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਸਮਝਦੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਜਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਕ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਵੰਡਿਆ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।
Verse 45
देह आद्य-अन्तवान् एष द्रव्य-प्राण-गुणात्मकः । आत्मन्य् अविद्यया कॢप्तः संसारयति देहिनम् ॥
ਇਹ ਦੇਹ ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਇਹ ਪਦਾਰਥ, ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਅਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਆਤਮਾ ਉੱਤੇ ਥੋਪਿਆ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਦੇਹਧਾਰੀ ਨੂੰ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Verse 46
नात्मनो ऽन्येन संयोगो वियोगश् चासतस् सति । तद्-हेतुत्वात् तत्-प्रसिद्धेर् दृग्-रूपाभ्यां यथा रवेः ॥
ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਦਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਨਾਂ ਸੱਚਾ ਸੰਯੋਗ ਹੈ ਨਾਂ ਵਿਯੋਗ; ਐਸੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਸੱਤ ਨਾਲ ਹੀ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਿਥਿਆ-ਅਭਿਮਾਨ ਹੀ ਕਾਰਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਦਰਸ਼ਤਾ ਤੇ ਦਰਸ਼੍ਯ, ਅੱਖ ਤੇ ਰੂਪ, ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ।
Verse 47
जन्मादयस् तु देहस्य विक्रिया नात्मनः क्वचित् । कलानाम् इव नैवेन्दोर् मृतिर् ह्य् अस्य कुहूर् इव ॥
ਜਨਮ ਆਦਿ ਬਦਲਾਅ ਸਿਰਫ਼ ਦੇਹ ਦੇ ਹਨ; ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਘਟਣ ਤੇ ਵੀ ਚੰਦ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਜੀਵ ਦੀ ‘ਮੌਤ’ ਵੀ ਕੇਵਲ ਭਾਸ ਹੈ—ਅਮਾਵਸ ਵਾਂਗ।
Verse 48
यथा शयान आत्मानं विषयान् फलम् एव च । अनुभुङ्क्ते ऽप्य् असत्य् अर्थे तथाप्नोत्य् अबुधो भवम् ॥
ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਭੋਗਦਾ ਹੈ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਅਸਲੀ ਨਹੀਂ—ਤਿਵੇਂ ਅਗਿਆਨੀ ਅਸੱਤ ਨੂੰ ਸੱਤ ਮੰਨ ਕੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸੰਸਾਰ-ਭਵ ਨੂੰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 49
तस्माद् अज्ञानजं शोकम् आत्मशोषविमोहनम् । तत्त्वज्ञानेन निर्हृत्य स्वस्था भव शुचिस्मिते ॥
ਇਸ ਲਈ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਇਹ ਸ਼ੋਕ—ਜੋ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਕੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਤੱਤਵ-ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਦੂਰ ਕਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ।
Verse 50
श्रीशुक उवाच एवं भगवता तन्वी रामेण प्रतिबोधिताः । वैमनस्यं परित्यज्य मनो बुद्ध्या समादधे ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਰਾਮ ਨੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੁਕੁਮਾਰੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਉਦਾਸੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਲਿਆ।
Verse 51
प्राणावशेष उत्सृष्टो द्विड्भिर् हत-बल-प्रभः । स्मरन् विरूप-करणं वितथात्म-मनोरथः । चक्रे भोजकटं नाम निवासाय महत् पुरम् ॥
ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਾਣ ਹੀ ਬਚਿਆ ਸੀ; ਵੈਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਚਮਕ ਲੁੱਟ ਗਈ। ਆਪਣੀ ਬੇਡੌਲਤਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਟੁੱਟੀਆਂ ਆਸਾਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਵਸਣ ਲਈ ‘ਭੋਜਕਟ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾਇਆ।
Verse 52
अहत्वा दुर्मतिं कृष्णम् अप्रत्यूह्य यवीयसीम् । कुण्डिनं न प्रवेक्ष्यामीत्य् उक्त्वा तत्रावसद् रुषा ॥
“ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ-ਬੁੱਧੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦਾ, ਮੈਂ ਕੁੰਡਿਨ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਨਹੀਂ ਰੱਖਾਂਗਾ!” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਸੜਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 53
भगवान् भीष्मक-सुताम् एवं निर्जित्य भूमि-पान् । पुरम् आनीय विधि-वद् उपयेमे कुरूद्वह ॥
ਹੇ ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਭੀਸ਼ਮਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਲਿਆ ਕੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ।
Verse 54
तदा महोत्सवो नॄणां यदु-पुर्यां गृहे गृहे । अभूद् अनन्य-भावानां कृष्णे यदु-पतौ नृप ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਉਸ ਵੇਲੇ ਯਦੂਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਘਰ-ਘਰ ਮਹਾ-ਉਤਸਵ ਹੋਇਆ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਯਦੂਪਤੀ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇਕਾਂਤ ਭਾਵ ਨਾਲ ਲੀਨ ਸੀ।
Verse 55
नराः नार्यश् च मुदिताः प्रमृष्ट-मणि-कुण्डलाः । पारिबर्हम् उपाजह्रुर् वरयोश् चित्र-वाससोः ॥
ਖੁਸ਼ ਮਰਦਾਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੜਾਊ ਕੰਨਕੁੰਡਲ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਕੇ ਚਮਕਾਏ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਾਲੇ ਵਰ-ਵਧੂ ਲਈ ਵਿਆਹ ਦੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਤੇ ਮੰਗਲ ਭੇਟਾਂ ਲਿਆਏ।
Verse 56
सा वृष्णि-पुरी उत्तम्भितेन्द्र-केतुभिः विचित्र-माल्याम्बर-रत्न-तोरणैः । बभौ प्रति-द्वार्य् उपकॢप्त-मङ्गलैर् आपूर्ण-कुम्भागरु-धूप-दीपकैः ॥
ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਦੀ ਉਹ ਨਗਰੀ ਇੰਦਰ ਦੇ ਧਵਜਾਂ ਵਾਂਗ ਉੱਚੇ ਚੁੱਕੇ ਜਿੱਤ ਦੇ ਕੇਤੂਆਂ ਨਾਲ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਜੜੇ ਤੋਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਚਮਕ ਉਠੀ। ਹਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਮੰਗਲ ਸਮਾਨ ਰੱਖਿਆ ਸੀ—ਭਰੇ ਕਲਸ਼, ਸੁਗੰਧਿਤ ਅਗਰੂ ਧੂਪ ਅਤੇ ਦੀਵੇ।
Verse 57
सिक्तमार्गा मदच्युद्भिर् आहूतप्रेष्ठभूभुजाम् । गजैर् द्वाःसु परामृष्ट-रम्भापूगोपशोभिता ॥
ਸੱਦੇ ਹੋਏ ਪਿਆਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਵਹਿੰਦੇ ਮਦ-ਜਲ ਨਾਲ ਰਾਹ ਛਿੜਕੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਤੇ ਹਾਥੀ ਖੜੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਕੇਲੇ ਤੇ ਸੁਪਾਰੀ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਤਿਉਹਾਰੀ ਸਜਾਵਟ ਨਾਲ ਸੋਹਣਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।
Verse 58
कुरुसृञ्जयकैकेय-विदर्भयदुकुन्तयः । मिथो मुमुदिरे तस्मिन् सम्भ्रमात् परिधावताम् ॥
ਕੁਰੂ, ਸ੍ਰਿੰਜਯ, ਕੈਕેય, ਵਿਦਰਭ, ਯਦੂ ਅਤੇ ਕੁੰਤੀ—ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਹਲਚਲ ਵਿੱਚ ਦੌੜਦੇ ਫਿਰਦੇ—ਉੱਥੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ।
Verse 59
रुक्मिण्याः हरणं श्रुत्वा गीयमानं ततस् ततः । राजानो राजकन्याश् च बभूवुर् भृशविस्मिताः ॥
ਰੁਕਮਿਣੀ ਦੇ ਹਰਨ ਦੀ ਕਥਾ ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਗਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ।
Verse 60
द्वारकायाम् अभूद् राजन् महामोदः पुरौकसाम् । रुक्मिण्या रमयोपेतं दृष्ट्वा कृष्णं श्रियः पतिम् ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਪਤੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਰੁਕਮਿਣੀ ਦੇ ਨਾਲ—ਜੋ ਰਮਾ ਵਰਗੀ ਹੈ—ਆਉਂਦਾ ਵੇਖਿਆ।