Adhyaya 39
Akrūra’s Mission: The Departure from Vraja and the Yamunā Vision of Viṣṇu-Ananta
ਕੰਸ ਦੇ ਸੱਦੇ ਨਾਲ ਮਥੁਰਾ ਵੱਲ ਚਲਣ ਦੀ ਕੜੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਅਕਰੂਰ ਦਾ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕੰਸ ਦੀ ਨੀਅਤ ਤੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ। ਅਕਰੂਰ ਯਾਦਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕੰਸ ਦੀ ਦੁਸ਼ਮਨੀ ਅਤੇ ਕਤਲ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਦੇ ਖੁਲਾਸੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇਵਕੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਨੰਦ ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਉਤਸਵ ਲਈ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਕਟ-ਯਾਤਰਾ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਭਾਵਕ ਕੇਂਦਰ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਤੀਖੇ ਵਿਪ੍ਰਲੰਭ ਵੱਲ ਮੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਕੋਸਦੀਆਂ, ਅਕਰੂਰ ਦੀ ‘ਕਠੋਰਤਾ’ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੀਆਂ, ਰਾਸਲੀਲਾ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਰੋਜ਼ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਗੋਵਿੰਦ, ਦਾਮੋਦਰ, ਮਾਧਵ’ ਨਾਮ ਪੁਕਾਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੀ ਰਥ ਰਵਾਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਿਗਾਹਾਂ ਨਾਲ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਤ ਰਾਹੀਂ ‘ਮੈਂ ਮੁੜ ਆਵਾਂਗਾ’ ਦਾ ਵਚਨ ਭੇਜਦਾ ਹੈ। ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਯਮੁਨਾ (ਕਾਲਿੰਦੀ) ਤੇ ਅਕਰੂਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦਰਸ਼ਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ—ਅਨੰਤ ਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਚਤੁਰਭੁਜ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਵਿਹਵਲ ਅਕਰੂਰ ਸਤੁਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਅਤੇ ਮਥੁਰਾ ਦੀ ਨਿਰਣਾਇਕ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच सुखोपविष्ट: पर्यङ्के रामकृष्णोरुमानित: । लेभे मनोरथान्सर्वान्पथि यन् स चकार ह ॥ १ ॥
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਬਲਰਾਮ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਆਦਰ ਪਾ ਕੇ ਅਕਰੂਰ ਪਲੰਗ ਉੱਤੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬੈਠਿਆ; ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸੋਚੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਜਾਪੀਆਂ।
Verse 2
किमलभ्यं भगवति प्रसन्ने श्रीनिकेतने । तथापि तत्परा राजन्न हि वाञ्छन्ति किञ्चन ॥ २ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸ਼੍ਰੀ-ਨਿਕੇਤਨ ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕੀ ਅਲੱਭ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਫਿਰ ਵੀ ਜੋ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦੇ।
Verse 3
सायन्तनाशनं कृत्वा भगवान् देवकीसुत: । सुहृत्सु वृत्तं कंसस्य पप्रच्छान्यच्चिकीर्षितम् ॥ ३ ॥
ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ ਦੇਵਕੀ-ਸੁਤ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਅਕਰੂਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ—ਕੰਸ ਸਾਡੇ ਪਿਆਰੇ ਸੱਜਣਾਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਪੇਸ਼ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਹੋਰ ਕੀ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ?
Verse 4
श्रीभगवानुवाच तात सौम्यागत: कच्च्त्स्विगतं भद्रमस्तु व: । अपि स्वज्ञातिबन्धूनामनमीवमनामयम् ॥ ४ ॥
ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਤਾਤ, ਸੌਮ੍ਯ ਅਕਰੂਰ, ਕੀ ਤੂੰ ਸੁਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ? ਤੇਰਾ ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ। ਸਾਡੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਨੇੜੇ-ਦੂਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਕੀ ਖੁਸ਼ ਅਤੇ ਨਿਰੋਗ ਹਨ?
Verse 5
किं नु न: कुशलं पृच्छे एधमाने कुलामये । कंसे मातुलनाम्नाङ्ग स्वानां नस्तत्प्रजासु च ॥ ५ ॥
ਪਰ, ਪਿਆਰੇ ਅਕਰੂਰ, ਜਦ ਤੱਕ ‘ਮਾਮਾ’ ਦੇ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਸਾਡੇ ਕੁਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਕੰਸ ਫਲ-ਫੂਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਖੈਰ-ਖ਼ਬਰ ਕਿਉਂ ਪੁੱਛਾਂ?
Verse 6
अहो अस्मदभूद् भूरि पित्रोर्वृजिनमार्ययो: । यद्धेतो: पुत्रमरणं यद्धेतोर्बन्धनं तयो: ॥ ६ ॥
ਹਾਏ! ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਮੇਰੇ ਬੇਕਸੂਰ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਦੁੱਖ ਝੱਲਣਾ ਪਿਆ! ਮੇਰੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹ ਖੁਦ ਕੈਦ ਕੀਤੇ ਗਏ।
Verse 7
दिष्ट्याद्य दर्शनं स्वानां मह्यं व: सौम्य काङ्क्षितम् । सञ्जातं वर्ण्यतां तात तवागमनकारणम् ॥ ७ ॥
ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਹੇ ਨੇਕ ਚਾਚਾ ਜੀ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਆਏ ਹੋ।
Verse 8
श्रीशुक उवाच पृष्टो भगवता सर्वं वर्णयामास माधव: । वैरानुबन्धं यदुषु वसुदेववधोद्यमम् ॥ ८ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ, ਮਧੂ ਵੰਸ਼ਜ ਅਕ੍ਰੂਰ ਨੇ ਸਾਰੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯਾਦਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕੰਸ ਦੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਅਤੇ ਵਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।
Verse 9
यत्सन्देशो यदर्थं वा दूत: सम्प्रेषित: स्वयम् । यदुक्तं नारदेनास्य स्वजन्मानकदुन्दुभे: ॥ ९ ॥
ਅਕ੍ਰੂਰ ਨੇ ਉਹ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕੰਸ ਦੇ ਅਸਲ ਇਰਾਦਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਨਾਰਦ ਨੇ ਕੰਸ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਜਨਮ ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ।
Verse 10
श्रुत्वाक्रूरवच: कृष्णो बलश्च परवीरहा । प्रहस्य नन्दं पितरं राज्ञा दिष्टं विजज्ञतु: ॥ १० ॥
ਅਕ੍ਰੂਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ, ਜੋ ਬਹਾਦਰ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਹੱਸ ਪਏ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੰਦ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਕੰਸ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ।
Verse 11
गोपान् समादिशत्सोऽपि गृह्यतां सर्वगोरस: । उपायनानि गृह्णीध्वं युज्यन्तां शकटानि च ॥ ११ ॥ यास्याम: श्वो मधुपुरीं दास्यामो नृपते रसान् । द्रक्ष्याम: सुमहत्पर्व यान्ति जानपदा: किल । एवमाघोषयत् क्षत्रा नन्दगोप: स्वगोकुले ॥ १२ ॥
ਨੰਦ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਰਾਹੀਂ ਐਲਾਨ ਕਰਵਾਇਆ— “ਸਾਰਾ ਗੋਰਸ (ਦੁੱਧ ਦੇ ਪਦਾਰਥ) ਇਕੱਠਾ ਕਰੋ, ਭੇਟਾਂ ਲਵੋ ਅਤੇ ਗੱਡੀਆਂ ਜੋਤੋ। ਕੱਲ੍ਹ ਅਸੀਂ ਮਧੁਪੁਰੀ (ਮਥੁਰਾ) ਜਾਵਾਂਗੇ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਰਸ-ਪਦਾਰਥ ਭੇਟ ਕਰਾਂਗੇ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਤਿਉਹਾਰ ਵੇਖਾਂਗੇ; ਦੂਰਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।”
Verse 12
गोपान् समादिशत्सोऽपि गृह्यतां सर्वगोरस: । उपायनानि गृह्णीध्वं युज्यन्तां शकटानि च ॥ ११ ॥ यास्याम: श्वो मधुपुरीं दास्यामो नृपते रसान् । द्रक्ष्याम: सुमहत्पर्व यान्ति जानपदा: किल । एवमाघोषयत् क्षत्रा नन्दगोप: स्वगोकुले ॥ १२ ॥
ਨੰਦਗੋਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੋਕੁਲ ਵਿੱਚ ਰਖਵਾਲੇ ਰਾਹੀਂ ਇਹੀ ਐਲਾਨ ਕਰਵਾਇਆ— “ਸਾਰਾ ਗੋਰਸ ਇਕੱਠਾ ਕਰੋ, ਭੇਟਾਂ ਲਵੋ ਅਤੇ ਗੱਡੀਆਂ ਜੋਤੋ। ਕੱਲ੍ਹ ਮਧੁਪੁਰੀ (ਮਥੁਰਾ) ਜਾ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਰਸ-ਪਦਾਰਥ ਭੇਟ ਕਰਾਂਗੇ ਅਤੇ ਮਹਾਂ-ਪर्व ਵੇਖਾਂਗੇ; ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਨਪਦਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।”
Verse 13
गोप्यस्तास्तदुपश्रुत्य बभूवुर्व्यथिता भृशम् । रामकृष्णौ पुरीं नेतुमक्रूरं व्रजमागतम् ॥ १३ ॥
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿ ਅਕਰੂਰ ਵ੍ਰਜ ਆਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਮ-ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ, ਗੋਪੀਆਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਈਆਂ।
Verse 14
काश्चित्तत्कृतहृत्तापश्वासम्लानमुखश्रिय: । स्रंसद्दुकूलवलयकेशग्रन्थ्यश्च काश्चन ॥ १४ ॥
ਕੁਝ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਦਾ ਤਾਪ ਇੰਨਾ ਵਧਿਆ ਕਿ ਭਾਰੀ ਸਾਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਰੌਣਕ ਮੁਰਝਾ ਗਈ; ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕੱਪੜੇ, ਕੰਗਣ ਅਤੇ ਚੋਟੀਆਂ ਦੇ ਗੰਢ ਢਿੱਲੇ ਪੈ ਗਏ।
Verse 15
अन्याश्च तदनुध्याननिवृत्ताशेषवृत्तय: । नाभ्यजानन्निमं लोकमात्मलोकं गता इव ॥ १५ ॥
ਹੋਰ ਗੋਪੀਆਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈਆਂ ਕਿ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਰੁਕ ਗਈਆਂ; ਉਹ ਬਾਹਰੀ ਜਗਤ ਨੂੰ ਜਾਣ ਨਾ ਸਕੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਆਤਮ-ਸਾਕਸ਼ਾਤਕਾਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ ਹੋਣ।
Verse 16
स्मरन्त्यश्चापरा: शौरेरनुरागस्मितेरिता: । हृदिस्पृशश्चित्रपदा गिर: सम्मुमुहु: स्त्रिय: ॥ १६ ॥
ਸ਼ੌਰੀ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਰੇ ਹਾਸੇ ਨਾਲ ਕਹੇ, ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਪਦਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਬਚਨ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਜਵਾਨ ਗੋਪੀਆਂ ਵੀ ਮੂਰਛਿਤ ਹੋ ਗਈਆਂ।
Verse 17
गतिं सुललितां चेष्टां स्निग्धहासावलोकनम् । शोकापहानि नर्माणि प्रोद्दामचरितानि च ॥ १७ ॥ चिन्तयन्त्यो मुकुन्दस्य भीता विरहकातरा: । समेता: सङ्घश: प्रोचुरश्रुमुख्योऽच्युताशया: ॥ १८ ॥
ਮੁਕੁੰਦ ਤੋਂ ਪਲ ਭਰ ਦੇ ਵੀ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਆਸੰਕਾ ਨਾਲ ਡਰੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ, ਉਸ ਦੀ ਅਤਿ ਸੁਲਲਿਤ ਚਾਲ, ਲੀਲਾਵਾਂ, ਸਨੇਹੀ ਹਾਸੇ ਵਾਲੀ ਨਿਗਾਹ, ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਾਸ-ਪਰਿਹਾਸ ਅਤੇ ਉੱਦਾਮ ਵੀਰ ਕਰਤੱਬ ਯਾਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਖ਼ਿਆਲ ਨਾਲ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਟੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ, ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਨਾਲ, ਅਚ੍ਯੁਤ ਵਿੱਚ ਮਨ ਜੋੜ ਕੇ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ।
Verse 18
गतिं सुललितां चेष्टां स्निग्धहासावलोकनम् । शोकापहानि नर्माणि प्रोद्दामचरितानि च ॥ १७ ॥ चिन्तयन्त्यो मुकुन्दस्य भीता विरहकातरा: । समेता: सङ्घश: प्रोचुरश्रुमुख्योऽच्युताशया: ॥ १८ ॥
ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਡਰੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਉਸ ਦੀ ਸੁਲਲਿਤ ਚਾਲ, ਲੀਲਾਵਾਂ, ਸਨੇਹੀ ਹਾਸੇ ਵਾਲੀ ਨਿਗਾਹ, ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਰਿਹਾਸ ਅਤੇ ਉੱਦਾਮ ਵੀਰ ਕਰਤੱਬਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਂ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਟੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ, ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਨਾਲ, ਅਚ੍ਯੁਤ ਵਿੱਚ ਮਨ ਜੋੜ ਕੇ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਆਂ।
Verse 19
श्रीगोप्य ऊचु: अहो विधातस्तव न क्वचिद् दया संयोज्य मैत्र्या प्रणयेन देहिन: । तांश्चाकृतार्थान् वियुनङ्क्ष्यपार्थकं विक्रीडितं तेऽर्भकचेष्टितं यथा ॥ १९ ॥
ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹਾਏ ਵਿਧਾਤਾ! ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਦਇਆ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਮਿਲਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬੇਮਤਲਬ ਤੌਰ ਤੇ ਵੱਖ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈਂ। ਤੇਰਾ ਇਹ ਖੇਡ ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਦੀ ਖੇਡ ਵਰਗਾ ਹੈ।
Verse 20
यस्त्वं प्रदर्श्यासितकुन्तलावृतं मुकुन्दवक्त्रं सुकपोलमुन्नसम् । शोकापनोदस्मितलेशसुन्दरं करोषि पारोक्ष्यमसाधु ते कृतम् ॥ २० ॥
ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਮੁਕੁੰਦ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵਿਖਾਇਆ—ਕਾਲੀਆਂ ਲਟਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਸੁੰਦਰ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਤੇ ਉੱਚੀ ਨੱਕ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਮਨੋਹਰ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਉਸੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ; ਇਹ ਤੇਰਾ ਕਰਤੱਬ ਬਿਲਕੁਲ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ।
Verse 21
क्रूरस्त्वमक्रूरसमाख्यया स्म न- श्चक्षुर्हि दत्तं हरसे बताज्ञवत् । येनैकदेशेऽखिलसर्गसौष्ठवं त्वदीयमद्राक्ष्म वयं मधुद्विष: ॥ २१ ॥
ਹੇ ਵਿਧਾਤਾ! ਅਕਰੂਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਆ ਕੇ ਵੀ ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਠੋਰ ਹੈਂ; ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ, ਉਹੀ ਅਜਾਣ ਵਾਂਗ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ। ਉਹਨਾਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਮਧੁਦ੍ਵਿਸ਼ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਰੂਪ ਦੇ ਇਕ ਅੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੇਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵੇਖੀ ਸੀ।
Verse 22
न नन्दसूनु: क्षणभङ्गसौहृद: समीक्षते न: स्वकृतातुरा बत । विहाय गेहान् स्वजनान् सुतान्पतीं- स्तद्दास्यमद्धोपगता नवप्रिय: ॥ २२ ॥
ਹਾਏ! ਨੰਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਮੋਹ-ਮਮਤਾ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਵੇਖਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਸੇਵਾ ਲਈ ਘਰ, ਸੱਜਣ, ਬੱਚੇ ਤੇ ਪਤੀਆਂ ਤਿਆਗ ਆਈਆਂ; ਪਰ ਉਹ ਸਦਾ ਨਵੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾਵਾਂ ਲੱਭਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 23
सुखं प्रभाता रजनीयमाशिष: सत्या बभूवु: पुरयोषितां ध्रुवम् । या: संप्रविष्टस्य मुखं व्रजस्पते: पास्यन्त्यपाङ्गोत्कलितस्मितासवम् ॥ २३ ॥
ਇਸ ਰਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਸਵੇਰ ਮਥੁਰਾ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੁਖਦ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਸਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਵ੍ਰਜਪਤੀ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜਦ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਗੇ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਕੋਨਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਉੱਭਰਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਸਕਣਗੀਆਂ।
Verse 24
तासां मुकुन्दो मधुमञ्जुभाषितै- र्गृहीतचित्त: परवान् मनस्व्यपि । कथं पुनर्न: प्रतियास्यतेऽबला ग्राम्या: सलज्जस्मितविभ्रमैर्भ्रमन् ॥ २४ ॥
ਹੇ ਗੋਪਿਓ! ਸਾਡਾ ਮੁਕੁੰਦ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਵੀ; ਪਰ ਜੇ ਮਥੁਰਾ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਹਿਦ-ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਚਿੱਤ ਬੰਨ੍ਹ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲੱਜਾ-ਭਰੀ ਮੋਹਕ ਮੁਸਕਾਨ ਦੇ ਵਿਲਾਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਵਰਗੀਆਂ ਸਾਦੀਆਂ ਪਿੰਡਣੀਆਂ ਕੋਲ ਉਹ ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਆਵੇਗਾ?
Verse 25
अद्य ध्रुवं तत्र दृशो भविष्यते दाशार्हभोजान्धकवृष्णिसात्वताम् । महोत्सव: श्रीरमणं गुणास्पदं द्रक्ष्यन्ति ये चाध्वनि देवकीसुतम् ॥ २५ ॥
ਅੱਜ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਦਾਸ਼ਾਰ੍ਹ, ਭੋਜ, ਅੰਧਕ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਅਤੇ ਸਾਤ੍ਵਤਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮਹੋਤਸਵ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣਗੇ। ਅਤੇ ਜੋ ਲੋਕ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣਗੇ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹੀ ਨੇਤਰ-ਉਤਸਵ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ ਅਤੇ ਸਭ ਦਿਵ੍ਯ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ।
Verse 26
मैतद्विधस्याकरुणस्य नाम भू- दक्रूर इत्येतदतीव दारुण: । योऽसावनाश्वास्य सुदु:खितं जनं प्रियात्प्रियं नेष्यति पारमध्वन: ॥ २६ ॥
ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਬੇਦਰਦ ਮਨੁੱਖ ‘ਅਕ੍ਰੂਰ’ ਕਿਵੇਂ ਕਹਲਾਵੇ? ਉਹ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਠੋਰ ਹੈ। ਜੋ ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਵੀ ਨਾ ਦੇ ਕੇ, ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦੂਰ ਰਾਹ ਤੇ ਲੈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
Verse 27
अनार्द्रधीरेष समास्थितो रथं तमन्वमी च त्वरयन्ति दुर्मदा: । गोपा अनोभि: स्थविरैरुपेक्षितं दैवं च नोऽद्य प्रतिकूलमीहते ॥ २७ ॥
ਕਠੋਰ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੂਰਖ ਗੋਪ ਬੈਲਗੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਲਦੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਬਜ਼ੁਰਗ ਵੀ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੇ। ਅੱਜ ਕਿਸਮਤ ਸਾਡੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ।
Verse 28
निवारयाम: समुपेत्य माधवं किं नोऽकरिष्यन् कुलवृद्धबान्धवा: । मुकुन्दसङ्गान्निमिषार्धदुस्त्यजाद् दैवेन विध्वंसितदीनचेतसाम् ॥ २८ ॥
ਆਓ, ਅਸੀਂ ਸਿੱਧੇ ਮਾਧਵ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕੀਏ। ਘਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰ ਲੈਣਗੇ? ਮੁਕੁੰਦ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਅੱਧੇ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡ ਸਕਦੇ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਕਿਸਮਤ ਵਿੱਛੋੜਾ ਪਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਸਾਡੇ ਦਿਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
Verse 29
यस्यानुरागललितस्मितवल्गुमन्त्र- लीलावलोकपरिरम्भणरासगोष्ठाम् । नीता: स्म न: क्षणमिव क्षणदा विना तं गोप्य: कथं न्वतितरेम तमो दुरन्तम् ॥ २९ ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੇ ਕੋਮਲ ਹਾਸੇ, ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੁਪਤ ਗੱਲਾਂ, ਖੇਡ ਭਰੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ, ਗਲੇ ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਰਾਸ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਰਮਦੇ ਸੀ—ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸਾਡੀਆਂ ਕਈ ਰਾਤਾਂ ਵੀ ਇਕ ਪਲ ਵਰਗੀਆਂ ਲੰਘ ਗਈਆਂ। ਹੇ ਗੋਪਿਓ, ਉਸ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਇਹ ਅਤਿ ਅੰਧਕਾਰਮਈ ਘੜੀ ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਪਾਰ ਕਰੀਏ?
Verse 30
योऽह्न: क्षये व्रजमनन्तसख: परीतो गोपैर्विशन् खुररजश्छुरितालकस्रक् । वेणुं क्वणन् स्मितकटाक्षनिरीक्षणेन चित्तं क्षिणोत्यमुमृते नु कथं भवेम ॥ ३० ॥
ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਅਨੰਤ ਦੇ ਸਖਾ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗੋਪਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦੇ; ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਖੁਰਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਤੇ ਮਾਲਾ ਧੂਸਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਉਹ ਬਾਂਸਰੀ ਵਜਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਤਿਰਛੇ ਨੈਣਾਂ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਚਿੱਤ ਮੋਹ ਲੈਂਦੇ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂ?
Verse 31
श्रीशुक उवाच एवं ब्रुवाणा विरहातुरा भृशं व्रजस्त्रिय: कृष्णविषक्तमानसा: । विसृज्य लज्जां रुरुदु: स्म सुस्वरं गोविन्द दामोदर माधवेति ॥ ३१ ॥
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਹ ਬੋਲ ਕੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਵਿਆਕੁਲ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮਨ ਲੱਗੀਆਂ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਾਜ ਛੱਡ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋ ਪਈਆਂ—“ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ! ਹੇ ਦਾਮੋਦਰ! ਹੇ ਮਾਧਵ!”
Verse 32
स्त्रीणामेवं रुदन्तीनामुदिते सवितर्यथ । अक्रूरश्चोदयामास कृतमैत्रादिको रथम् ॥ ३२ ॥
ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਇਉਂ ਰੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਕਿ ਇਤਨੇ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹ ਆਇਆ। ਅਕਰੂਰ ਨੇ ਪ੍ਰਾਤਹਕਾਲ ਦੀ ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਕਰਤੱਬ ਕਰ ਕੇ ਰਥ ਚਲਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
Verse 33
गोपास्तमन्वसज्जन्त नन्दाद्या: शकटैस्तत: । आदायोपायनं भूरि कुम्भान् गोरससम्भृतान् ॥ ३३ ॥
ਫਿਰ ਨੰਦ ਮਹਾਰਾਜ ਆਦਿ ਗੋਪ ਬੈਲਗੱਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ। ਉਹ ਰਾਜੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਲੈ ਗਏ—ਘਿਉ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੁੱਧ ਦੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਘੜੇ।
Verse 34
गोप्यश्च दयितं कृष्णमनुव्रज्यानुरञ्जिता: । प्रत्यादेशं भगवत: काङ्क्षन्त्यश्चावतस्थिरे ॥ ३४ ॥
ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਵੀ ਕੁਝ ਦੂਰ ਤੱਕ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੀਆਂ; ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਕੋਈ ਹੁਕਮ ਦੇਣਗੇ—ਇਸ ਆਸ ਨਾਲ ਉਹ ਓਥੇ ਹੀ ਠਹਿਰ ਗਈਆਂ।
Verse 35
तास्तथा तप्यतीर्वीक्ष्य स्वप्रस्थाने यदूत्तम: । सान्त्वयामास सप्रेमैरायास्य इति दौत्यकै: ॥ ३५ ॥
ਰਵਾਨਾ ਹੁੰਦੇ ਵੇਲੇ ਯਦੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਇਉਂ ਤੜਫਦੀਆਂ ਵੇਖਿਆ। ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਦੂਤ ਭੇਜ ਕੇ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ—“ਮੈਂ ਮੁੜ ਆਵਾਂਗਾ।”
Verse 36
यावदालक्ष्यते केतुर्यावद् रेणू रथस्य च । अनुप्रस्थापितात्मानो लेख्यानीवोपलक्षिता: ॥ ३६ ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮਨ ਭੇਜ ਕੇ ਗੋਪੀਆਂ ਚਿੱਤਰ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤਾਂ ਵਾਂਗ ਨਿਸ਼ਚਲ ਖੜੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਜਦ ਤੱਕ ਰਥ ਦਾ ਝੰਡਾ ਦਿੱਸਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਪਹੀਿਆਂ ਦੀ ਉੱਡੀ ਧੂੜ ਵੀ ਦਿੱਸਦੀ ਰਹੀ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਹ ਓਥੇ ਹੀ ਟਿਕੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।
Verse 37
ता निराशा निववृतुर्गोविन्दविनिवर्तने । विशोका अहनी निन्युर्गायन्त्य: प्रियचेष्टितम् ॥ ३७ ॥
ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਮੁੜ ਆਉਣ ਦੀ ਆਸ ਛੱਡ ਕੇ ਗੋਪੀਆਂ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਈਆਂ। ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਉਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਤੇ ਚਾਲਾਂ ਗਾਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ ਲੱਗੀਆਂ।
Verse 38
भगवानपि सम्प्राप्तो रामाक्रूरयुतो नृप । रथेन वायुवेगेन कालिन्दीमघनाशिनीम् ॥ ३८ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਬਲਰਾਮ ਅਤੇ ਅਕਰੂਰ ਨਾਲ, ਹਵਾ ਦੇ ਵੇਗ ਵਰਗੀ ਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਾਲਿੰਦੀ (ਯਮੁਨਾ) ਨਦੀ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।
Verse 39
तत्रोपस्पृश्य पानीयं पीत्वा मृष्टं मणिप्रभम् । वृक्षषण्डमुपव्रज्य सरामो रथमाविशत् ॥ ३९ ॥
ਉੱਥੇ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਯਮੁਨਾ ਦਾ ਜਲ ਛੂਹ ਕੇ, ਮੋਤੀਆਂ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਮਿੱਠਾ ਪਾਣੀ ਹੱਥੋਂ ਪੀਤਾ। ਫਿਰ ਰਥ ਨੂੰ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾ ਕੇ, ਬਲਰਾਮ ਸਮੇਤ ਰਥ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਬੈਠੇ।
Verse 40
अक्रूरस्तावुपामन्त्र्य निवेश्य च रथोपरि । कालिन्द्या ह्रदमागत्य स्नानं विधिवदाचरत् ॥ ४० ॥
ਅਕਰੂਰ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਕੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ।
Verse 41
निमज्ज्य तस्मिन्सलिले जपन्ब्रह्म सनातनम् । तावेव ददृशेऽक्रूरो रामकृष्णौ समन्वितौ ॥ ४१ ॥
ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਅਕਰੂਰ ਸਨਾਤਨ ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਜਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਓਥੇ ਹੀ ਬਲਰਾਮ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
Verse 42
तौ रथस्थौ कथमिह सुतावानकदुन्दुभे: । तर्हि स्वित्स्यन्दने न स्त इत्युन्मज्ज्य व्यचष्ट स: ॥ ४२ ॥ तत्रापि च यथापूर्वमासीनौ पुनरेव स: । न्यमज्जद् दर्शनं यन्मे मृषा किं सलिले तयो: ॥ ४३ ॥
ਅਕਰੂਰ ਨੇ ਸੋਚਿਆ—“ਆਨਕਦੁੰਦੁਭੀ ਦੇ ਇਹ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਤਾਂ ਰਥ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਖੜੇ ਹਨ? ਜ਼ਰੂਰ ਰਥ ਛੱਡ ਆਏ ਹੋਣਗੇ।” ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਰਥ ਉੱਤੇ ਹੀ ਸਨ। “ਕੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਦਰਸ਼ਨ ਮੇਰਾ ਭਰਮ ਸੀ?” ਸੋਚ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਗਿਆ।
Verse 43
तौ रथस्थौ कथमिह सुतावानकदुन्दुभे: । तर्हि स्वित्स्यन्दने न स्त इत्युन्मज्ज्य व्यचष्ट स: ॥ ४२ ॥ तत्रापि च यथापूर्वमासीनौ पुनरेव स: । न्यमज्जद् दर्शनं यन्मे मृषा किं सलिले तयो: ॥ ४३ ॥
ਅਕਰੂਰ ਨੇ ਸੋਚਿਆ—“ਆਨਕਦੁੰਦੁਭੀ ਦੇ ਇਹ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਤਾਂ ਰਥ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਖੜੇ ਹਨ? ਜ਼ਰੂਰ ਰਥ ਛੱਡ ਆਏ ਹੋਣਗੇ।” ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਰਥ ਉੱਤੇ ਹੀ ਸਨ। “ਕੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਦਰਸ਼ਨ ਮੇਰਾ ਭਰਮ ਸੀ?” ਸੋਚ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਗਿਆ।
Verse 44
भूयस्तत्रापि सोऽद्राक्षीत्स्तूयमानमहीश्वरम् । सिद्धचारणगन्धर्वैरसुरैर्नतकन्धरै: ॥ ४४ ॥ सहस्रशिरसं देवं सहस्रफणमौलिनम् । नीलाम्बरं विसश्वेतं शृङ्गै: श्वेतमिव स्थितम् ॥ ४५ ॥
ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਅਕਰੂਰ ਨੇ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਅਧੀਸ਼ਵਰ ਅਨੰਤ ਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਸਿੱਧ, ਚਾਰਣ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾਏ ਅਸੁਰ ਉਸ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
Verse 45
भूयस्तत्रापि सोऽद्राक्षीत्स्तूयमानमहीश्वरम् । सिद्धचारणगन्धर्वैरसुरैर्नतकन्धरै: ॥ ४४ ॥ सहस्रशिरसं देवं सहस्रफणमौलिनम् । नीलाम्बरं विसश्वेतं शृङ्गै: श्वेतमिव स्थितम् ॥ ४५ ॥
ਅਕਰੂਰ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਫਣਾਂ ਅਤੇ ਮੁਕੁਟਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਵੇਖਿਆ। ਨੀਲਾ ਅੰਬਰ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕਮਲ-ਡੰਡੀ ਦੇ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਸ਼ਵੈਤ ਵਰਣ ਨਾਲ ਉਹ ਅਨੇਕ ਚਿੱਟੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਕੈਲਾਸ ਪਰਬਤ ਜਿਹਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਇਆ।
Verse 46
तस्योत्सङ्गे घनश्यामं पीतकौशेयवाससम् । पुरुषं चतुर्भुजं शान्तं पद्मपत्रारुणेक्षणम् ॥ ४६ ॥ चारुप्रसन्नवदनं चारुहासनिरीक्षणम् । सुभ्रून्नसं चारुकर्णं सुकपोलारुणाधरम् ॥ ४७ ॥ प्रलम्बपीवरभुजं तुङ्गांसोर:स्थलश्रियम् । कम्बुकण्ठं निम्ननाभिं वलिमत्पल्लवोदरम् ॥ ४८ ॥
ਅਕ੍ਰੂਰ ਨੇ ਤਦੋਂ ਅਨੰਤ ਸ਼ੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ ਪਏ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਘਨ-ਸ਼ਿਆਮ, ਪੀਤ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰਧਾਰੀ, ਚਤੁਰਭੁਜ ਅਤੇ ਕਮਲ-ਪੱਤ ਵਰਗੀਆਂ ਅਰੁਣ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ।
Verse 47
तस्योत्सङ्गे घनश्यामं पीतकौशेयवाससम् । पुरुषं चतुर्भुजं शान्तं पद्मपत्रारुणेक्षणम् ॥ ४६ ॥ चारुप्रसन्नवदनं चारुहासनिरीक्षणम् । सुभ्रून्नसं चारुकर्णं सुकपोलारुणाधरम् ॥ ४७ ॥ प्रलम्बपीवरभुजं तुङ्गांसोर:स्थलश्रियम् । कम्बुकण्ठं निम्ननाभिं वलिमत्पल्लवोदरम् ॥ ४८ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁਖ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਹਣਾ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸੀ; ਨਿਗਾਹ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ ਸੀ। ਸੁੰਦਰ ਭੌਂਹਾਂ, ਉੱਚੀ ਨੱਕ, ਸੁਗਠਿਤ ਕੰਨ, ਕੋਮਲ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਲਾਲਿਮਾ ਭਰੇ ਹੋਠ ਸ਼ੋਭਦੇ ਸਨ।
Verse 48
तस्योत्सङ्गे घनश्यामं पीतकौशेयवाससम् । पुरुषं चतुर्भुजं शान्तं पद्मपत्रारुणेक्षणम् ॥ ४६ ॥ चारुप्रसन्नवदनं चारुहासनिरीक्षणम् । सुभ्रून्नसं चारुकर्णं सुकपोलारुणाधरम् ॥ ४७ ॥ प्रलम्बपीवरभुजं तुङ्गांसोर:स्थलश्रियम् । कम्बुकण्ठं निम्ननाभिं वलिमत्पल्लवोदरम् ॥ ४८ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਲੰਬੀਆਂ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਨ; ਉੱਚੇ ਮੋਢੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਛਾਤੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ੋਭਦੇ ਸਨ। ਗਲ ਸ਼ੰਖ ਵਰਗਾ, ਨਾਭੀ ਗਹਿਰੀ, ਅਤੇ ਪੇਟ ਉੱਤੇ ਵਟ-ਪੱਤੇ ਵਰਗੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਸਨ।
Verse 49
बृहत्कटितटश्रोणिकरभोरुद्वयान्वितम् । चारुजानुयुगं चारुजङ्घायुगलसंयुतम् ॥ ४९ ॥ तुङ्गगुल्फारुणनखव्रातदीधितिभिर्वृतम् । नवाङ्गुल्यङ्गुष्ठदलैर्विलसत् पादपङ्कजम् ॥ ५० ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਮਰ ਤੇ ਸ਼੍ਰੋਣੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਨ; ਜੰਘਾਂ ਹਾਥੀ ਦੀ ਸੁੰਡ ਵਰਗੀਆਂ ਸਨ; ਅਤੇ ਘੁੱਟਨੇ ਤੇ ਪਿੰਡਲੀਆਂ ਸੁਡੌਲ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸਨ।
Verse 50
बृहत्कटितटश्रोणिकरभोरुद्वयान्वितम् । चारुजानुयुगं चारुजङ्घायुगलसंयुतम् ॥ ४९ ॥ तुङ्गगुल्फारुणनखव्रातदीधितिभिर्वृतम् । नवाङ्गुल्यङ्गुष्ठदलैर्विलसत् पादपङ्कजम् ॥ ५० ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਚੇ ਗੁਲਫ਼ (ਟਖਨੇ) ਸ਼ੋਭਦੇ ਸਨ; ਨਖਾਂ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਜੋਤਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਸੀ। ਨੌਂ ਉਂਗਲਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗੂਠੇ ਦੀਆਂ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਵਰਗੀ ਛਟਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ।
Verse 51
सुमहार्हमणिव्रातकिरीटकटकाङ्गदै: । कटिसूत्रब्रह्मसूत्रहारनूपुरकुण्डलै: ॥ ५१ ॥ भ्राजमानं पद्मकरं शङ्खचक्रगदाधरम् । श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभं वनमालिनम् ॥ ५२ ॥
ਅਮੋਲਕ ਮਣੀਆਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਮੁਕੁਟ, ਕੜੇ ਤੇ ਬਾਹੂਬੰਦ, ਅਤੇ ਕਮਰਬੰਦ, ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ, ਹਾਰ, ਨੂਪੁਰ ਤੇ ਕੁੰਡਲ ਪਹਿਨ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਅਦਭੁਤ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ-ਚੱਕਰ-ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਕਸ਼ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਦਿੱਪਤ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਅਤੇ ਵਨਮਾਲਾ ਸ਼ੋਭ ਰਹੀ ਸੀ।
Verse 52
सुमहार्हमणिव्रातकिरीटकटकाङ्गदै: । कटिसूत्रब्रह्मसूत्रहारनूपुरकुण्डलै: ॥ ५१ ॥ भ्राजमानं पद्मकरं शङ्खचक्रगदाधरम् । श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभं वनमालिनम् ॥ ५२ ॥
ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਕਮਲਧਾਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ-ਚੱਕਰ-ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ; ਅਮੋਲਕ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਸਾਰੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੋਭਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਕਸ਼ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਦਿੱਪਤ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ, ਤੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਵਨਮਾਲਾ ਪਰਮ ਸੁੰਦਰਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਰਹੀ ਸੀ।
Verse 53
सुनन्दनन्दप्रमुखै: पर्षदै: सनकादिभि: । सुरेशैर्ब्रह्मरुद्राद्यैर्नवभिश्च द्विजोत्तमै: ॥ ५३ ॥ प्रह्रादनारदवसुप्रमुखैर्भागवतोत्तमै: । स्तूयमानं पृथग्भावैर्वचोभिरमलात्मभि: ॥ ५४ ॥ श्रिया पुष्ट्या गिरा कान्त्या कीर्त्या तुष्ट्येलयोर्जया । विद्ययाविद्यया शक्त्या मायया च निषेवितम् ॥ ५५ ॥
ਸੁਨੰਦ-ਨੰਦ ਆਦਿ ਪਾਰਸ਼ਦ, ਸਨਕ ਆਦਿ ਕੁਮਾਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ-ਰੁਦ੍ਰ ਆਦਿ ਦੇਵੇਸ਼, ਨੌਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ-ਨਾਰਦ-ਵਸੁ ਆਦਿ ਉੱਤਮ ਭਾਗਵਤ ਭਗਤ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸ্তুਤੀ-ਵਚਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
Verse 54
सुनन्दनन्दप्रमुखै: पर्षदै: सनकादिभि: । सुरेशैर्ब्रह्मरुद्राद्यैर्नवभिश्च द्विजोत्तमै: ॥ ५३ ॥ प्रह्रादनारदवसुप्रमुखैर्भागवतोत्तमै: । स्तूयमानं पृथग्भावैर्वचोभिरमलात्मभि: ॥ ५४ ॥ श्रिया पुष्ट्या गिरा कान्त्या कीर्त्या तुष्ट्येलयोर्जया । विद्ययाविद्यया शक्त्या मायया च निषेवितम् ॥ ५५ ॥
ਉਹ ਮਹਾਪੁਰਖ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਮਲ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਸ্তুਤੀ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਪ੍ਰਹਲਾਦ-ਨਾਰਦ ਆਦਿ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰਸ ਮੁਤਾਬਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ-ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
Verse 55
सुनन्दनन्दप्रमुखै: पर्षदै: सनकादिभि: । सुरेशैर्ब्रह्मरुद्राद्यैर्नवभिश्च द्विजोत्तमै: ॥ ५३ ॥ प्रह्रादनारदवसुप्रमुखैर्भागवतोत्तमै: । स्तूयमानं पृथग्भावैर्वचोभिरमलात्मभि: ॥ ५४ ॥ श्रिया पुष्ट्या गिरा कान्त्या कीर्त्या तुष्ट्येलयोर्जया । विद्ययाविद्यया शक्त्या मायया च निषेवितम् ॥ ५५ ॥
ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੰਤਰੰਗ ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਸ਼੍ਰੀ, ਪੁਸ਼ਟੀ, ਗੀਰਾ, ਕਾਂਤੀ, ਕੀਰਤੀ, ਤੁਸ਼ਟੀ, ਇਲਾ, ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਜਯਾ—ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ। ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭੌਤਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਵਿਦਿਆ, ਅਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਮਾਇਆ—ਅਤੇ ਅੰਤਰੰਗ ਆਨੰਦ-ਸ਼ਕਤੀ ‘ਸ਼ਕਤੀ’ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।
Verse 56
विलोक्य सुभृशं प्रीतो भक्त्या परमया युत: । हृष्यत्तनूरुहो भावपरिक्लिन्नात्मलोचन: ॥ ५६ ॥ गिरा गद्गदयास्तौषीत् सत्त्वमालम्ब्य सात्वत: । प्रणम्य मूर्ध्नावहित: कृताञ्जलिपुट: शनै: ॥ ५७ ॥
ਇਹ ਸਭ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਂਭਗਤ ਅਕਰੂਰ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਭਾਵ-ਵਿਹਲਤਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਰੋਮ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਹੰਝੂ ਵਹਿ ਕੇ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਭਿੱਜ ਗਿਆ। ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੱਥਾ ਧਰਤੀ ਤੇ ਟੇਕ ਕੇ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਗਦਗਦ ਬਾਣੀ ਨਾਲ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।
Verse 57
विलोक्य सुभृशं प्रीतो भक्त्या परमया युत: । हृष्यत्तनूरुहो भावपरिक्लिन्नात्मलोचन: ॥ ५६ ॥ गिरा गद्गदयास्तौषीत् सत्त्वमालम्ब्य सात्वत: । प्रणम्य मूर्ध्नावहित: कृताञ्जलिपुट: शनै: ॥ ५७ ॥
ਅਕਰੂਰ ਨੇ ਸਤ੍ਤਵ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਗਦਗਦ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਮੱਥਾ ਧਰਤੀ ਤੇ ਟੇਕ ਕੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਇਕਾਗ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
Frequently Asked Questions
In rāsa-śāstra, the gopīs’ speech expresses the extremity of vipralambha: their love interprets every cause of separation as unbearable. Their wordplay on “Akrūra” (a-krūra) highlights how separation distorts ordinary judgment; it is not a literal ethical verdict but a devotional intensification (bhāva) that magnifies Kṛṣṇa’s value and their exclusive dependence on Him.
It exemplifies poṣaṇa—Bhagavān’s protective care for surrendered devotees—by sustaining their prāṇa (life-force) through hope and remembrance. The promise also preserves the līlā’s pedagogy: Kṛṣṇa’s public mission in Mathurā proceeds, while Vraja-bhakti deepens through separation, turning remembrance (smaraṇa) and kīrtana into the devotees’ continuous sādhana.
Akrūra beholds Ananta Śeṣa and the four-armed Supreme Lord (Nārāyaṇa/Viṣṇu) attended by devas, sages (Sanakaādi), exalted bhaktas (Prahlāda, Nārada), and divine potencies (Śrī, Puṣṭi, etc.). The vision reveals Kṛṣṇa-Balarāma’s supreme ontological status: the same cowherd youths of Vraja are the Lord of Vaikuṇṭha and His cosmic support (Ananta). It integrates mādhurya (sweetness) with aiśvarya (majesty), preventing a merely sentimental reading of Vraja-līlā.
Narratively, it transitions from Kaṁsa’s summons to the actual departure and travel, while emotionally it establishes the cost of Kṛṣṇa’s mission—Vraja’s separation. The Yamunā darśana then frames the impending political confrontation in Mathurā as divine orchestration: Kṛṣṇa is not compelled by Kaṁsa but freely enacts dharma-restoration while simultaneously intensifying His devotees’ bhakti through vipralambha.